Ankara’da “Aleyna Çakır” olarak bilinen Sema Esen’in 2020 yılında Ümitcan Uygun tarafından öldürülmesi, Ayşenur Halil ve İkbal Uzuner’in Semih Çelik tarafından katledilmesi, Aydın’da üniversite öğrencisi Büşra Cin’in de erkek arkadaşı Özcan Korkmaz’ın konutunda meyyit bulunması Türkiye’de farklı vakitlerde gündeme oturan üç emsal olay.
Aleyna Çakır – Ümitcan Uygun
İkbal Uzuner – Semih Çelik – Ayşenur Halil
Özcan Korkmaz – Büşra Cin
Ancak bu iki olayda da dikkat çeken, akıl almaz bir ayrıntı daha var: Kabahat ya da cinayet kuşkusuyla gündeme gelen şahıslara, bilhassa gençler tarafından toplumsal medyada gösterilen “yoğun ilgi”…
Son periyotta toplumsal medyada giderek artan bu ilgi, hata işlemiş ya da kuşkulu pozisyonundaki bireylere yönelik hayranlık boyutuna ulaşmış durumda. Genç kızlar “Çok yakışıklı” yorumları yapıyor erkekler ise “Helal olsun abime” diyerek bu durumu legalleştirmeye çalışıyorlar. Pekala bu bilinçsiz eğilimin altında ne yatıyor? Tanınan kültür bu süreci nasıl etkiliyor? Aileler ne yapmalı?
Büşra Cin cinayetinde yapılan bir yorum
Ayşenur Halil ve İkbal Uzuner cinayetine yapılan bir yorum
Ayşenur Halil ve İkbal Uzuner cinayetine yapılan bir yorum
Odatv, son periyotta fail ve şüphelilere dönük artan ağır ilgi ve hayranlığı Koç Üniversitesi Çocuk ve Ergen Psikiyatrisi Uzmanı Doç. Dr. Tuba Mutluer’e sordu.
Koç Üniversitesi Çocuk ve Ergen Psikiyatrisi Uzmanı Doç. Dr. Tuba Mutluer
“ERGENLİK MERAKIYLA AÇIKLANAMAZ”
Gençlerin hatalılara duyduğu “hayranlık” ruhsal olarak nasıl açıklanabilir?
Tuba Mutluer: “Bu durum çok katmanlı ve yalnızca ‘ergenlik merakı’ ile açıklanamayacak kadar karmaşık. Ergenlik devri; bireyin kimlik arayışına girdiği, hudutları test ettiği, ‘Ben kimim?’ sorusuna karşılık aradığı bir periyot. Ericson’un gelişim kuramına nazaran bu yaşlardaki bireyler, benliklerini oluştururken toplumsal normları sorgular ve farklı kimlikleri denerler. Bu süreçte marjinal, kurallara uymayan ya da güçlü görünen figürlere yönelmeleri mümkündür.
Günümüzde bu figürler toplumsal medyada büyük bir süratle ve yoğunlukla deverana giriyor. Cürüm işlemiş şahıslar, medya ve toplumsal medya aracılığıyla kimi vakit estetikleştirilip bir nevi ünlü haline getiriliyor. ‘Ünlü suçlu’ olgusu, gençlerin hatası değil lakin kişiyi idealize etmesine neden olabiliyor”
“HAYRANLIĞIN ALTINDA ÜÇ TAVIR VAR”
Bu tıp figürlere duyulan ilgi narsistik ya da antisosyal kişilik özellikleriyle bağlı olabilir mi?
Tuba Mutluer: “Bu çeşit içeriklere ilgi göstermek her vakit psikiyatrik bir belirti değildir. Lakin bu hayranlık; empati eksikliği, oburunun acısını küçümseme ya da şiddeti legalleştirme üzere tavırlarla birleştiğinde bir uzman tarafından dikkatle ele alınmalı. Bilhassa ‘duygusuz-duyarsız’ kişilik özellikleri taşıyan gençler, oburlarının ziyan görmesini önemsemeyebilir ve hatalı figürleri bir güç sembolü olarak idealize edebilir. Bu da davranım bozukluğu ya da antisosyal eğilimler açısından bir risk faktörü oluşturabilir”
“SIRADIŞI VE UÇ PAYLAŞIMLAR ‘BEN BURADAYIM’ ÇAĞRISI”
Peki, gençler neden bu türlü bir hayranlık geliştiriyor? Altında hangi ruhsal motivasyonlar var?
Tuba Mutluer: “Gençlik devri, görünür olma, dikkat çekme ve farklı olma muhtaçlığının ağır olduğu bir devir. Toplumsal medyada sıra dışı, uç yahut abartılı içerikler paylaşmak gençler için bir cins görünürlük aracı haline gelebilir. Bu hayranlık bazen bir ‘Ben buradayım’ daveti olabilir. Birtakım gençler için ise bu, bastırılmış öfke, yalnızlık, dışlanmışlık üzere hislerle uygunsuz olmayan bir başa çıkma yolu da olabilir. Güçlü görünen hatalı figürün, kendisini güçsüz hisseden bir genç için bir özdeşim objesi olması üzere. Bu dinamikleri anlamak da bir yandan zordur ve uzun vakit gerektirebilir. Ayrıyeten uzmanlık alanı olarak yalnızca bu devrin özelliklerine hakim profesyonellerce aydınlatılabilir”
“KURGU İLE GERÇEĞİ AYIRT ETMEK ERGEN BEYNİ İÇİN KOLAY DEĞİL”
Popüler diziler ve sinemalar bu ilgiyi etkiliyor mu?
Tuba Mutluer: “Evet, ziyadesiyle. Bilhassa son yıllarda ‘anti-kahraman’ figürler epeyce yaygın. Joker, Dexter ya da You üzere karakterler, geçmiş travmaları olan ancak tıpkı vakitte zeki, karizmatik ve sistemle çatışan şahıslar olarak sunuluyor. Bu anlatı, izleyicinin empati hislerini suistimal edebiliyor. Genç bir izleyici bu karakterlerle özdeşim kurduğunda, şiddet yahut hata ‘haklılaştırılabilir’ bir şeye dönüşebiliyor. Kurgu ile gerçeği ayırt etmek ergen beyin için her vakit kolay değil”
“SUÇUN SONUÇLARINI KAVRAMALARI VAKİT ALABİLİR”
Gençlerin adalet, kabahat ve ceza algısı nasıl şekilleniyor?
Tuba Mutluer: “Gençler, bilhassa erken ergenlik periyodunda soyut kavramları tam olarak kıymetlendirmekte zorlanabilir. Kohlberg’in ahlaki gelişim kuramına nazaran, birçok genç şimdi otoriteye bağlılık ve cezadan kaçınma üzere seviyelerde düşünür. Adaletin izafî yapısını, cezaların toplumsal boyutunu ya da cürmün ahlaki sonuçlarını kavramaları vakit alabilir. Toplumsal medya da bu kavramları süratle tüketime sokarak içeriğini basitleştiriyor”
“BU FİGÜRLERE ÖZENMEK OLAĞAN DEĞİL”
Bu tıp figürlere özenmek olağan bir gelişim süreci olarak kıymetlendirilebilir mi?
Tuba Mutluer: “Belli hudutlar içinde evet. Gençlerin sıra dışı, kural dışı yahut ‘tehlikeli’ figürlere ilgi duyması gelişimin bir modülü olabilir. Fakat bu ilgi uzun periyodik hale gelirse, hatalıyı savunma, şiddeti haklı görme, empati yitimi üzere tavırlarla birleşirse bu artık yalnızca bir gelişim özelliği değildir. Bu noktada psikiyatrik ve ruhsal kıymetlendirme gereklidir”
AÇIK UÇLU SORULARLA İRTİBAT KURUN
Aileler ve öğretmenler bu türlü bir durumla karşılaştığında nasıl yaklaşmalı?
Tuba Mutluer: “Burada en kıymetli nokta yargılamadan anlamaya çalışmak. Gençler yargılandıklarını hissettiklerinde içine kapanabilir yahut savunmaya geçebilirler. Bunun yerine ‘Bu kişiyi farklı bulmana ne sebep oldu?’ üzere açık uçlu sorularla bağlantı kurmak ve altta yatan durumu anlamaya çalışmak gerekir. Hudut koymak gerekebilir lakin bu hudutlar duygusal bağ kurularak, gençle iş birliği içinde belirlenmeli. Ayrıyeten medya okuryazarlığı çok değerli. Gençlerin izledikleri içeriklerin kurgu olduğunu, manipülasyon barındırabileceğini, şiddetin sonuçlarını fark etmelerini sağlamak, onları bu tıp tesirlerden koruyabilir”
BU İŞARETLERE DİKKAT
Psikolojik takviye ne vakit gerekli hale gelir? Hangi işaretler ciddiye alınmalı?
Tuba Mutluer: “Her genç vakit zaman sıra dışı figürlere ilgi duyabilir. Lakin bu ilgi; şiddeti legalleştirme, suçluya hayranlık duyma, toplumsal bağlantılarda kopma, duygusal tepkisizlik üzere belirtilerle birlikte görülüyorsa, kesinlikle bir uzman değerlendirmelidir. Ayrıyeten depresif belirtiler, öfke denetim problemleri, okuldan uzaklaşma, ani ruh hali değişimleri üzere belirtiler de profesyonel takviyenin gerektiğini gösterebilir. Bu yalnızca bir ‘trend’ değil, genç bireyin ruhsal dünyasında yaşadığı karmaşık bir sürecin yansıması olabilir”
“ACI ‘İÇERİK’ HALİNE GELDİ, EMPATİ DUYGUSU AŞINDI”
Son olarak bu olgunun toplumdaki empati eksikliğiyle bir bağı var mı sizce?
Tuba Mutluer: “Evet, mutlaka var. Daima şiddete maruz kalan bir toplumda, beşerler vakitle bu içeriklere karşı duyarsızlaşıyor. Bilhassa toplumsal medya, acıyı ‘içerik’ haline getirerek empatiyi aşındırıyor. Bu durum gençlerde çok daha derin tesirler yaratıyor zira onların duygusal gelişimleri şimdi tamamlanmamış oluyor. Şayet toplum olarak empatiyi besleyemezsek, gençlerin karanlık figürleri ‘anlaşılır’ ya da ‘çekici’ bulmaları kaçınılmaz hale geliyor”
Odatv.com
