O mükemmel kıssa, Paris’in Champs-Elysees bulvarında başladı.
Yıl 1938’di…Atatürk’ün öldüğü yıldı.
İşte o yıl, genç bir adam, dünyanın moda vitrini olan bu cadde üzerindeki mağazalardan birine girer.
Cebinde Türkiye Cumhuriyeti pasaportu olan bir erkektir öykümüzün kahramanı.
O yıl şimdi 25 yaşına basmıştır.
Girdiği mağaza, çeşit çeşit marka eşarplar satan bir yerdir.
Genç adam önündeki rengarenk eşarpları tek tek incelemektedir…
MOBİLETLİ BOHEM: “ATLA ÖYLEYSE ARKAMA”
Tam o sırada mağazanın kapısından bohem kılıklı bir erkek masraf.
Kollarında büyük bir paket durmaktadır.
Paketi tezgâhın üzerine kor… Mağazanın yöneticisi paketi alır, tezgâhın gerisindeki öbür bir masaya kor ve açar.
Paketin içinden, biraz evvel mağazaya giren genç adamın en beğendiği eşarplar vardır.
Mağazanın sahibi, parasını öder ve bohem kılıklı adam mağazadan çıkar.
Bunu gören mağazadaki genç adam çabucak gerisinden fırlar, kapının önünde mobilete binmekte olan adamı yakalar ve direk sorar:
“Bu hoş eşarpları yapan sizseniz ben de sipariş vermek istiyorum.”
Bohem kılıklı adam şöyle bir bakar ve “Atla geriye o halde” der.
GAULOİSES SİGARA VE ŞARAP KOKULARI ALTINDA DOĞAN KIZ KULELİ EŞARP
Biraz sonra motosikletle Paris’in Saint Germain semtindeki bir meskene girmektedirler.
İlk gördüğü şey loş bir oda, fark ettiği koku ise periyodun en ucuz lakin entelektüel modasının sigarası olan Gauloises ve ucuz şarap kokusudur.
Loş odanın kenarındaki bir masada bir bayan oturmaktadır ve elindeki fırçayla desen çizmektedir.
Biraz evvel mağazada gördüğü o başarılı eşarpların yaratıcısı işte o bayandır.
Bir ay sonra o bayan İstanbul’dadır.
Elinde yeniden fırçası vardır ancak bu kere Boğaziçi, Kız Kulesi ve İstanbul silueti olan eşarplar dizayn etmektedir.
Türkiye’nin dünya çapında da ünlü olacak Vakko eşarpları bu türlü doğmuştur.
O GÜN CHAMPS ELYSEES’DEKİ DÜKKÂNA GİREN İNSAN KİMDİ
O gün Champs Elysees’deki dükkâna giren kişi ise bu markanın iki kurucusundan biri olan Vitali Hakko’dur.
Üç yıl evvel, 1934’te kurduğu “Şen Şapka’dan” sonra, eşarba girmiş ve kardeşi Albert Hakko’yu da ortak yaparak, Vakko markasını yaratmıştır
O günlerin üzerinden 90 yıl geçti.
Vakko, iki hafta evvel, bu 90 yıllık büyük serüveni anlatan bir kitap çıkardı.
NUMARALI 1000 ADET BASILAN KİTABIN GİRİŞ CÜMLESİ
Numaralı olarak 1000 adet basılmış.
Son satırına kadar okudum, fotoğraflarına baktım.
Çok hoş yazılmış bir metin.
Bu öyküyü de orada okudum.
Kitabın girişinde şöyle bir cümle var:
“Biri, markanın varlık sebebi ve doğuşuna güç veren Cumhuriyet’in birinci 100 yılını geride bırakması, oburu ise bu görkemli seyahatin birinci 90 yılına eşlik edip, ona katkı sağlamanın kıvancı…”
DÜN BODRUM’DA AÇILAN LÜKS ALIŞVERİŞ HAFTASI ÜNLÜ OTELDE GÖRDÜĞÜM MAĞAZA
Dün Bodrum’da enteresan bir haftanın açılışı vardı.
“Luxury Shopping Week”
Yani “Lüks alışveriş haftası…”
Geçen hafta sadece merakımdan, bu haftanın yapılacağı Bodrum Mandarin oteline gittim.
Mandarin artık Doğu Akdeniz’in en güçlü oteli haline geldi.
Bilmiyordum meğerse otelin geniş alanında bir lüks sokağı varmış
Beni çok şaşırtan mağazalar açılmış o sokakta.
Mesela Louis Vuitton’u bir otelde görmek şaşırttı beni.
İşte o mağazalar ortasında biri vardı ki, bana gurur verdi.
Bir Vakko mağazasıydı bu.
DEVASA KARTELLERLE TIPKI CADDEDE SOKAK SAVAŞI
Ailenin yeni jenerasyonunun öncüsü Cem Hakko’nun Vakko markasına kattığı yeni statü işte buydu.
Mandarin’de, Zorlu’da ve öteki alışveriş merkezlerinde, dünyanın en büyük lüks markalarının ortasında yarışmak.
Vitali Hakko, İstanbul, Ankara ve İzmir üzere büyük kentlerin en beğenilen mekanlarındaydı ve tek başınaydı.
Şimdi, artık iki devasa kuruluşun altında kartelleşmiş “Lüks dünyasında” bir Türk markası olarak, tıpkı yerlerde tam manasıyla bir “Lüks sokak savaşı” veriyor ve hiç de geri kalmıyor.
AİLENİN “GÜCÜNÜ MÜZİKTEN ALAN İKİNCİ NESLİ” MARKAYI NEREYE GETİRDİ
Arkasında Vitali Bey’in ve onu üç adım ileri taşıyan Cem Hakko’nun ve yönetim kurulu lider vekili Jeff Hakko’nun bu vizyonu var.
Cem Hakko, her fırsatta “Gücümü müzikten alıyorum” diyor.
Türkiye’nin birinci özel müzik radyosunu kuran birinci iki üç öncüden biri.
Power FM hala Türkiye’de müziğin aslarından.
İlk çağdaş fitness salonlarından birini yeniden o açtı.
YILLAR EVVEL “VİTRİN YALAMASI” YAPTIĞIM BİR GÜN YAŞADIĞIM OLAY
Kitabı okurken geriye döndüm ve yaşadığım bir olayı hatırladım.
Galiba 1990’lı yılların sonuydu.
Hürriyet’in genel yayın direktörüydüm.
Bir Pazar Tansu ile birlikte Ak Merkez’deki bir Beymen mağazasını geziyorduk.
Niyetim bir şey satın almak değil. Fransızca tabirle “Vitrin yalama” yapmaktı.
O ortada bir satış vazifelisi geldi. Kim olduğumu bilmiyordu.
“Yardımcı olabilir miyim” dedi. Ben de “Sadece bakıyoruz” dedim.
“Hiç kıymeti yok yeniden de yardımcı olabilirim” dedi ve bana bir kahve ikram etti.
YAZIMIN YAYINLANDIĞI GÜN ALDIĞIM ŞAŞIRTAN TELEFON
İki gün sonra Hürriyet’teki köşemde “Bir satış görevlisinin önemi” bahisli bir yazı yazdım.
Yazının yayınladığı sabah saat 9’da telefonum çaldı.
Arayan Vitali Hakko’ydu.
“Ertuğrul Bey size 10 dakikalığına uğrayabilir miyim” dedi.
İçimden “Eyvah, galiba Beymen mağazasından kelam ettim, her halde alındı” diye geçti.
Çok yeterli bir reklam verenimizdi. Lakin asıl kıymetlisi, taktir ettiğim bir insan olmasıydı.
“Tabii ki” dedim.
ÜÇ DAKİKALIĞINA GELDİM GAYEM SİZE TEŞEKKÜR ETMEK
Yarım saat sonra elinde bir çikolata kutusu ile odamdaydı ve direk kelama girdi:
“Buraya yalnızca size teşekkür etmek için geldim” diyerek kelama başladı.
Ve benim hayret içindeki gözlerime bakarak şunu söyledi:
“İlk sefer bir yazıda bir “satış elemanına”, “tezgahtar” değil de “satış görevlisi” diyen yazı okuyorum. Yıllardır bunun çabasını veriyorum. Satış elemanlarımız bizim tüketicilerimize dokunduğumuz insanlardır. Onlara tezgahtar değil, satış vazifelisi diyerek hak ettikleri statüyü sözlerle verin diyorum. Siz bunu yaptınız.”
Bunu söyledi ve üç dakika sonra odamdan ayrıldı.
O GÜN ŞU 3 KELİMEYİ SÖZLÜĞÜMDEN SİLDİM
Hayatımda aldığım en kıymetli toplumsal bilim derslerinden biriydi.
O günden itibaren kimi sözleri sözlüğümden çıkardım.
Benim için artık “Sekreter” yok, “Asistan” vardı.
“Şoför” yok, “Ulaşım görevlisi” vardı.
“Hizmetçi” yok, “Yardımcı” vardı.
İşyeri psikolojimde bütün çalışanları terfi ettirdim.
BİR FOTOĞRAF BİR ŞAPKA VE BİR CÜMLE
Bugün Cem Hakko’nun idaresinde, Vakko markasını her gün biraz daha ileri götüren bu muvaffakiyetin gerisinde ne vardı?
İlk sayfalarda bunun apaçık nedenini görüyoruz.
Kitap “Gurur duyduğum bir geçmişim var” cümlesi ile başlıyor.
Sayfayı çeviriyorsunuz ve karşınıza Atatürk’ün elinde şapkası, bayanlar ortasında yürürken çekilmiş o efsane fotoğrafı, iki tam sayfaya yayılmış olarak karşınıza çıkıyor.
Altında da Vakko’nun markasını tanım eden cümle:
“Cumhuriyete şapka çıkaran marka…”
VAKKO 50’NCİ YILINDA KİMLERE TEŞEKKÜR ETTİ
Vakko 1988 yılında 50’nci yılını kutlarken, bizlere gönderdiği davetiye şu cümleyle başlıyordu:
“Vakko, 50’nci yılını kutlayan bir moda ve giysi kuruluşu olarak varlığını evvel Atatürk’ün ıslahatlarına borçludur.
Giysi reformuna…
Ve çağdaş bir toplum yaratma uğraşları içinde Atatürk’ün Türk bayanına verdiği değere ve önceliğe,
O, büyük insana…
Saygı ve teşekkürlerimizle…”
ZAMAN NEYLE ÖLÇÜLÜR SAATLE Mİ ZAMANSIZLIKLA MI
Kitap boyunca Vakko’nun, bence işletme fakültelerinde ders olarak okutulacak, mottolarını okuyoruz.
Her yöneticiye çok içten tavsiye ederim bu mottoları.
Mesela şu cümleler:
“Zaman zamansızlıkla ölçülür burada…”
“Kişiselleştirilmiş her tecrübesi hayat stilini taçlandırma fırsatı olarak görürüm…”
“Her detay bir ana renktir…”
İLK KERE DUYDUĞUM CÜMLE: “HER KIYAFETİN BİR DÜDÜĞÜ VARDIR”
Kitapta bir kısmın başlığı şöyle: “Her Vakko eserin bir düdüğü vardır…”
Vitali Hakko 8 yaşına geldiğinde, babası onu almış yaşadıkları Yedikule semtinden Mahmutpaşa’ya götürmüş ve birinci kısa pantolon ceket ekibini almış.
Altın suyuna batırılmış düğmeleri ve üst cebine beyaz kordonla tutturulmuş bir düdüğü varmış.
Yıllardır fashion okurum, müellifim, “Moda” ve “Düdük” sözlerini birinci kere yan yana görüyorum.
BİR SERİ KATİLİN, MODACININ VE MUHARRİRİN “MODUS OPERANDİ’Sİ”
İşte bu düdüğün tesiriyle her defile hazırlanırken, “Bu kıyafetin düdüğü nerede” diye sorarmış.
Aklıma, Latince “Modus operandi” kavramı geldi.
Bu kelimeyi birinci kere seri katillerle ilgili kitaplarda öğrendik.
Ama artık hayatın her alanına yayıldı.
“Bir kişinin yahut örgütün iş yapma tarzını” tabir eden söz.
“Düdük” sözü, kendimde de olan bir tutkuyu keşfetmemi sağladı.
“Kendine ilişkin bir tarzın” olması.
Hayatım boyunca yazılarıma daima “Ben” diye başlamamın nedeni de buydu.
İNSANIN KENDİNİ “BİZ” SÖZÜNÜN GERİSİNE SAKLAMASI TEVAZU MUDUR
Bazıları, kendi kişiliğini “Biz” sözü altına saklamanın tevazu olduğunu düşünür. Halbuki “Anonimlik” ya “Sahte tevazudur.”
Ya da kendini ele verme korkusu…
Bir çekingenlik, hatta korkaklıktır yani.
En azından zaaflarını bile modus operandi haline getirmeye korkan yahut başaramayan bireylerin başarılı sanatçı yahut müellif olması mümkün değildir diye düşünürüm.
Demek ki Vakko kültürü de öyleymiş.
ALAIN DELON’UN KÜLT OĞLU VAKKO KOLEKSİYONUNDA
Kitap’ta geriyle baktığımda, unuttuğum birtakım enteresan sahneleri de hatırladım.
Mesela bir koleksiyonda Alain Delon’un, bugün daha da ünlü olan oğlu Alain-Fabien Delon’u model olarak kullanmış.
2015’ten beri Dior’un marka yüzü.
Koleksiyonlarında modellik yapan bir öbür ünlü sinema oyuncusu da Olivier Martinez…
Yani devrinin en “Cool” insanlarıyla çalışmış.
BİR DAHA O BÜYÜK MARKANIN KAPISINDAN ADIMIMI ATMAM
Geçen hafta Mandarin’i gezerken şunu hatırladım.
Eşim Tansu ve kızım Gülümsün geçen yıl İstanbul’un çok ünlü bir alışveriş merkezinde dünyaca ünlü bir markanın mağazasına girip eserleri görmek istemişler.
Kapıda “Randevunuz var mı” diyerek sokmamışlar.
Tansu diyor ki, “Girmek isteğimiz dükkân kalabalık olsa anlayacağım lakin içerde kimse yoktu. Halbuki biraz evvel çabucak yandaki Vakko’ya girmiş ve kendi konutumuzda üzere karşılanmıştık. Bir daha o mağazaların kapısından adımımı atmam. “
EŞİMİ DÜKKÂNA SOKMAYAN SNOP ARKADAŞ DÜNYA VARLIKLI ARAP VE RUSLARDAN İBARET DEĞİL
Ben birebir vakitte bir “Fashion sosyoloğuyum.”
Moda benim için gelecek vakti şimdiden gösterme ve görme sanatıdır.
O nedenle, Paris’e her gittiğimde, Saint Honore sokağındaki kimi lüks mağazaları görmek isterim.
Son vakitlerde giderek artan biçimde, insanı ezmeye çalışan, snop eden ve dünyayı yalnızca ultra varlıklı Arap ve Ruslardan ibaret gören bir halla karşılaşıyorum.
Girmiyorum o mağazalara…Hatta giremiyorum.
UNUTMA ARTIK LÜKS GELİRİN YARISI ORTA SINIFLARDAN
İnsanın cüretini kırmayı çağdaş pazarlama zanneden, vakti hiç okuyamayan bir “Marketing” olarak görüyorum bu biçimi.
O demode mağaza yöneticilerine şunu hatırlatmak isterim.
Lüks bölümünün gelirinin yüzde 50’den fazlası artık orta sınıflardan geliyor.
Yani o markaların Adidas, Nike üzere markalarla yarattıkları ortak eserlerden.
O insanları bu türlü kapıdan çevirmeye devam edersen bir gün o kapıları kapatmak zorunda kalabilirsin.
PRETTY WOMAN’DA JULIA ROBERTS’İ KÜÇÜMSEYEN YÖNETİCİYE DÖNDÜLER
Lüks markaların bir kısmı, “Pretty Woman” sinemasında, Julia Roberts’i küçümseyen eski baş “Ön ofis yöneticisine” döndüler.
Vakko’yu işte bu nedenle de seviyorum.
Kapalı kapılarının önündeki muhafazalarla, insanı korkutmayan, küçümsemeyen, davet eden, şık, şık ve sempatik davranan bir lüks marka.
Bunu giysi eşyası satan mağazalarında da restoran ve kafelerinde de görüyorsunuz.
KAPIDAKİ BEŞERE “ZÜĞÜRT MÜŞTERİ” DEĞİL “MİSAFİR” GÖZÜYLE BAKMAYI ÖĞRENENLER
Dedim ya, satış elemanına “tezgahtar” dememeyi çok erken öğrenmiş bir kültür bu…
Mesela MUDO kapılarında Mustafa Taviloğlu’nda da gördüğüm bir kültürdür bu…
O beşerler, kapıdaki beşere “Beş kuruşluk alışveriş etmeyecek ‘Züğürt müşteri” değil, “misafir” gözüyle bakmayı da erken öğrendiler.
Bir Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olarak ülkemin topraklarından bu türlü markalar çıktığı için gurur duyuyorum…
Ve yıllardır o ne der, bu ne der diye zerre kadar düşünmeden, kompleks duymadan, destekliyorum bu Türkiye markalarını…
(*) “Vakko; Bir Vakko Kitabı”, Vakko Grubunun proje kitabı, Hazırlayan: Salon Couture Books, Metin: İzzeddin Çalışlar, 2025.
Ertuğrul Özkök
