41 yıllık terör sorunu sona erdi… Mali bilançosu ne çıktı

“Ayrılıkçı terör örgütü PKK’nın aldığı kendini tasfiye kararı ile ağırlık­la Türkiye’nin Doğu ve Güney­doğu bölgesinde olmak üzere yurt sathında 40 yılı aşkın sü­redir devam eden ve her yıl bü­yük ölçülerdeki kamu kay­nağını tüketen olumsuz bir fak­tör ortadan kalkıyor.

Türkiye’nin savunma gider­lerinde değerli tasarrufa yol açacak bu gelişmenin, tıpkı za­manda yeni yatırımlar, denge­siz göç hareketleri, bozulan demografik istikrarlar, bölge­sel kalkınma, bölgeler ortası ge­lişmişlik farkları, gelir dağılımı adaleti, toplumsal istikrar, yeni demokratik açılımlar üzere geniş bir yelpazede olumlu ekonomik ve toplumsal sonuçlar doğurması bekleniyor.

41 YILLIK ZİNCİR KIRILIYOR

Esas olarak 1984’ten bu yana devam eden bölücü terörün ül­keye verdirdiği kayıpların ba­şında, bununla uğraş için yapılan askeri harcamalar geli­yor. Terörün son bulması, mer­kezi idare bütçesinden sa­vunma ve güvenlik için ayrılan ödeneklerin her yıl artırılması­na yol açan bir öge ortadan kalkması manasına geliyor.

PKK terörü ile yarım asra yaklaşan gayrete harca­nan kamu kaynaklarının bü­yüklüğüne ait net bir ve­ri bulunmuyor. 2023 başında gerçekleştirilen Terörle Müca­dele Şube Müdürleri Değerlen­dirme Çalıştayında dönemin İçişleri Bakanı Süleyman Soylu, 1984-2019 tarihleri ortası, terö­rün hesaplanabilir toplam ma­liyeti yaklaşık 3 trilyon 722 mil­yar lira olarak açıklamıştı.

DÜNYA’nın yetkili makam­lardan edindiği bilgiye nazaran ise terörle uğraş sürecin­de hudut içi ve hudut ötesinde ya­pılan operasyonlarda askeri teçhizat, silah ve cephane sarfiyatı, zırhlı araç alımı ve başka kalemlerde yapı­lan iddiası toplam har­cama 700 milyar dola­ra ulaşmış bulunuyor. Kelam konusu maliyet Türkiye’nin 2024 yı­lı gayri safi yurt içi hasılasının yarı­sından daha bü­yük bir hacmi söz ediyor. Kelam konusu harca­ma bugünkü cari kurla çevril­diğinde ise 27 trilyon TL üzere bir fiyata denk geliyor.

NASIL BAŞLADI, NASIL BİTİYOR?

Türkiye’nin doğusunda bir Kürt devleti kurma hedefiyle 1978 yılında kurulan Kürdistan İşçi Partisi (PKK) ile güvenlik bi­rimleri ortasında 1978 ve 1984 yılları ortasında küçük ölçekli silahlı çatışmalar yaşanmakla birlikte topyekûn silahlı müca­dele temel olarak PKK’nın 1984 yılında gerçekleştirdiği Eruh ve Şemdinli akınları ile baş­lamıştı.

Uzun yıllar boyunca bölge­de karakol baskınları, yol kes­me, kamu görevlilerine yönelik hücum ve suikastlar, adam ka­çırma, batı bölgelerinde orman yangınları ve sabotajlar, savun­ma birlikleri ve kolluk güçleri ile fiili çatışmalar üzere şekiller­de hareketler gerçekleştiren ve on binlerce asker, polis ve sivi­lin ömrüne mal olan PKK’nın kurucu lideri Abdullah Öcalan, Şubat 1999’da Kenya’nın baş­kenti Nairobi’de yakalanarak Türkiye’ye getirilmiş, fakat Ör­güt varlığını sürdürerek terör hareketlerine devam etmişti.

Terör örgütü PKK, Öcalan’ın silah bırakma daveti üzerine toplanan kongrede örgütün feshi ve silahların bırakılması kararını aldı. PKK, 1993, 1995, 1998, 1999, 2006, 2009, 2013 yıllarında çeşitli zamanlar­da ateşkes ilan etmişti. Bun­lardan en sonuncusu 1 Mart 2025 tarihinde ilan ettiği ateş­kes oldu. Örgütün kongre ka­rarlarına ait duyurusunda, “PKK 12’nci Kongresi, PKK’nın örgütsel yapısının feshedil­mesi ve silahlı uğraş yön­temini sonlandırması karar­larını alarak PKK ismiyle yürü­tülen çalışmaları sonlandırdı” sözleri kullanıldı.

TERÖR BÖLGEYE YATIRIMLARI ENGELLEDİ

Terörle çabanın ulusal iktisada verdiği ziyan sade­ce askeri harcamalarla hudutlu bulunmuyor. Demografik ka­yıpların yanı sıra, yatırım potan­siyelinin gerektiği üzere kullanıla­maması yüzünden ortaya çıkan kalkınma açığı ve ulusal gelir kay­bını da dikkate almak gerekiyor. Süreğen terörün, bölgenin bi­rincil muhtaçlığının yeni yatırımlar ve artan nüfusa iş alanı yarata­cak, bölgeden göçü önleyecek yatırımları engellediği, yatırım­cıların sağlanan fevkalâde teş­vik ögelerine karşın bölge­ye ilgisini kırdığı görülüyor.

2012 yılında geçilen “bölgesel esaslı” yeni teşvik sisteminde Adıyaman, Ağrı, Ardahan, Bat­man, Bingöl, Bitlis, Diyarbakır, Hakkâri, Iğdır, Kars, Mardin, Muş, Siirt, Şanlıurfa, Şırnak ve Van olmak üzere Doğu ve Gü­neydoğu’daki en geri kalmış 16 ilin yer aldığı 6’ncı bölgede yapı­lacak yatırımların teşvik unsur­larından en yüksek seviyede ya­rarlandırılması karara bağlan­dı.

Ancak buna karşın, terör ve istikrarsızlık ortamı, bölge­ye gereğince yatırım gitmesini önledi. Şubat 2012-Şubat 2025 ortasındaki Türkiye genelinde teşvik dokümanına bağlanan 13,6 trilyon liralık yatırımdan 6’ıncı bölge vilayetleri 13 yılda toplamda 632 milyar lira ile yalnızca yüzde 4,6 hisse alabildi. Teşvik dokümanı alınan kimi yatırımların da ya­rım kaldığı belirtiliyor.

Bu vilayetlerde yapılacak yatırımla­ra yatırım yeri tahsisi, KDV istis­nası, gümrük vergisi muafiyeti, yüzde 90 oranında Kurumlar/ Gelir Vergisi indirimi, yüzde 50 katkı oranı, 10 yıl boyunca si­gorta primi patron hissesinin dev­letçe üstlenilmesi üzere teşvikler sağlanıyor. Teşviklerden yarar­lanabilmek için gerekli taban yatırım meblağı da 500 bin TL ile öbür bölgelere kıyasla son de­rece düşük seviyede tutuluyor.

BÖLÜCÜ TERÖRÜN KANLI BİLANÇOSU

Millî Savunma Bakanlığı’nın açık kaynaklara yansı­yan bilgilerine nazaran; 1984’ten 2024’e kadar 6 bin 387’si Türk Silahlı Kuvvetleri (TSK) mensubu, bin 512’si gü­venlik korucusu, 587’si polis olmak üzere toplam 14 bin 902 insan terör hücumlarında ömrünü yitirdi. Te­rör taarruzlarından ötürü yaralanan 30 binden fazla kişi de gazi oldu. Kamuda istihdam edilen gazi ve gazi yakını sayısı 50 bine yaklaşmış bulunuyor.

Bu periyotta etkisiz hale getirilen PKK’lı terörist sayısının ise 50 bini aştığı iddia ediliyor. Bun­lardan 46 bin 276’sı öldürüldü, 6 bin 484’ü yaralı olarak ele geçirildi, 8 bin 195’i ise zaten teslim oldu. Buna nazaran PKK terörü yüzünden 1984’ten bu yana ömrünü yitiren toplam in­san sayısı 60 bini aşmış bulunuyor.

SON ON YILDA 1 MİLYONDAN FAZLA GÖÇ

Bölücü terör örgütünün hareketlerinden birinci derecede etkilenen 16 vilayet, birebir vakitte yatırım eksikliği, işsizlik, yoksulluk ve güvenlik problemleri yüzünden süratle göç verdi. Kelam konusu vilayetlerde yalnızca son on yılda yaşanan “net göç” 1 milyonu geçti.

TÜİK bilgilerine nazaran 2015- 2024 periyodunda bu vilayetler içinde en fazla net göç veren vilayet 176 bin 912 kişi ile Van oldu. Net göç sayısında bu ili 145 bin 85 kişi ile Ağrı, 142 bin 720 kişi ile Şanlıurfa, 119 bin 89 kişi ile Diyarbakır ve 84 bin 876 kişi ile Muş izledi. Bu devirde 16 ilin verdiği toplam net göç 1 milyon 41 bin 563’e ulaştı.

700 MİLYAR DOLARLA BUGÜN NELER YAPILABİLİR?

1984’ten bu yana PKK terörü ile gayrete harcanan kay­nakla bugün için yapılabilecek ekonomik ve toplumsal yatırımla­ra yalnızca birkaç örnek:

-Yavuz Sultan Selim Köprüsü üzere 117 adet köprü (Ort. mali­yet 6 milyar dolar)

-Yusufeli Barajı üzere 159 adet baraj (Ort. maliyet 4,4 milyar $)

-189.000 km süratli tren demiryolu (Ort. maliyet 3,7 milyon $/km)

-280 bin km yeni otoyol (Ort. 2,5 milyon $/km)

-500.000 adet 80 MW rezer­vuarlı HES (Ort. 1,4 milyon $)

-778.000 adet 30 MW GES (0,9 milyon $)

-İstanbul Hava Limanı gi­bi 61 havalimanı (11,4 milyar $)

-1.750 adet 1000 yataklı şehir hastanesi (Ort. yatak başı 389 bin $)

-2.000 adet 32 ders­likli okul (Ort. 3,4 milyon)

-100 m2 büyüklü­ğünde 2,8 milyon ko­nut. (Ort. 250 bin $)

MİLLİ GELİRDE HİSSESİ YÜZDE 5,4

2024 prestijiyle Türkiye nüfusunun 10 milyon 646 bin 159 kişi ile yüzde 12,4’ü PKK terörünün faal hareket alanını oluşturan kelam konusu 16 vilayette yaşıyor. Bu vilayetlerin Türkiye’nin ulusal gelirindeki hissesi ise yalnızca yüzde 5’lerde bulunuyor.

Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) 2023 için belirlediği GSYH datalarına nazaran cari fiyatlarla ulusal gelir Türkiye genelinde 26,5 trilyon TL olurken, kelam konusu 16 vilayette toplam 1,4 trilyon. Buna nazaran bu vilayetlerin GSYH’ye katkısı anılan yıl prestijiyle yüzde 5,4 oldu. 2023 prestijiyle Türkiye ortalamasında 13.243 dolar olan kişi başına ulusal gelir, Kocaeli’de 21.895, İstanbul’da 21.741, Ankara’da 18.655 ve İzmir’de 15.369 dolar olurken, terör mağduru vilayetlerde 4 bin dolarlı seviyelere kadar düşüyor. Bu meblağ kelam konusu vilayetler içinde 8.917 dolarla en yüksek Ardahan ve 4.598 dolarla en düşük Van’da”