4’e 1 olması gerekirken 1,5’a 1 sonuç: Mahfi Eğilmez bu oranla ne demek istiyor

Mahfi Eğilmez, Para Borsa’da “Çalışan–Emekli Oranı” başlıklı bir yazı yayınladı.
Türkiye’de 25 milyon 625 bin 750 etkin sigortalı (çalışan) olduğunu belirten Eğilmez, 16 milyon 677 bin 617 pasif sigortalı (emekli vb.) vatandaşın bulunduğunu söyledi. SGK bünyesinde yer alan sigortalıların üç farklı kategoride değerlendirildiğini söyleyen Mahfi eğilmez, “4a, 4b ve 4c. Bu kümelerde yer alanlar da ikiye ayrılıyor: Faal sigortalılar: Sigortalı olarak ismine prim ödenmesi gereken yahut kendi ismine prim ödemesi gereken bireyleri kapsıyor. Pasif sigortalılar: Kendisine yahut hak sahiplerine aylık ve/veya gelir bağlananları tabir ediyor” dedi.

SİGORTA KÜMELERİNİN RAKAMLARI

Eğilmez üç farklı kümede incelenen sigortalılar hakkında verdiği bilgileri “4a kümesinde yer alan sigortalılar evvelden Toplumsal Sigortalar Kurumuna bağlı olan sigortalılar. Özel bir işyerinde kontratlı olarak çalışan bireylere sağlanan toplumsal garantiler bu başlıkta toplanıyor. Bir patrona bağlı olarak çalıştırılanlar 4a kapsamına giriyor. 2024 yılsonu prestijiyle etkin 4a kümesi sigortalı çalışan sayısı 18 bin 899. Pasif sigortalı pozisyonunda 4a kümesi üyelerinin sayısı 11 bin 243. 4b kümesinde yer alanlar evvelce BAĞ-KUR sigortası olarak isimlendirilen sisteme bağlı olan sigortalılar. Bu sisteme kayıtlı ve prim ödeyen şahıslar meslek ve meslek kümeleri dışında kalan ve bir işyerine bağlı çalışmayan, münasebetiyle kendi mesleğini yapanlar, bir öteki deyişle Bağımsız çalışanlar bu kümede yer alıyor. Bu kümede yer alan etkin sigortalı sayısı 3 bin 067, pasif sigortalı sayısı da 2 bin 911. Kamu yönetimlerinde 4a kapsamında çalışanlar ve üstte sayılanlar haricinde kalan kamu yönetimi çalışanları 4c kapsamında sigortalı sayılıyor. Bu kümede yer alan etkin sigortalı sayısı 3.660 bin, pasif sigortalı sayısı 2 bin 523” halinde belirtti.

Mahfi Eğilmez’in yazısının geri kalanı şöyle:

Sosyal Güvenlik Kurumunun (SGK) 2024 yılı toplam gelirleri 3.962,4 milyar lira olmuş. Bu gelirlerin 2.810,5 milyar lirası (yaklaşık yüzde 71’i) prim gelirlerinden, 637,7 milyar lirası devlet katkısı, 514,3 milyar lirası da başka gelirlerden oluşuyor.

SGK’nin 2024 yılında yaptığı toplam emekli aylığı ödemeleri 2.667,8 milyar lira olmuş (2023 yılında bu ölçü 1.961,8 milyar lira idi). Bunlara ek olarak 980,9 milyar lira da sıhhat ödemesi yapılmış.

SGK’ye devlet bütçesinden aktarılan paraların fiyatı (transferler) 2023 yılında 894,8 milyar lira iken 2024 yılında SGK’ye 2024 yılında 1.442,6 milyar liraya ulaşmış. SGK’nin, topladığı primler ve öteki gelirlerle emekli maaşlarını ve benzeri hakları karşılayamadığı, bütçeden giderek artan ölçülerde yardım aldığı görülüyor.

Yukarıda paylaştığımız bilgilere nazaran 1,5 faal (prim karşılığı çalışan) sigortalıya 1 emekli düşüyor. Bu mevzuda sağlıklı olarak kabul edilen oran ise 4 çalışanın 1 emekliye bakması olarak tabir ediliyor. Eldeki son resmi bilgiler Türkiye’de 2025 yılının Mart ayında işsiz sayısının 2.807 bine (işgücünün yüzde 7,9’u) gerilediğini gösteriyor. Buna karşılık iş aramadığı halde işsiz olan ve iş bulursa çalışmaya hazır olduğunu söz edenleri de işin içine katarsak (geniş işsizlik) işsizlerin sayısı 10 milyonun üzerine yükseliyor (işgücünün yüzde 28,8’i.) Türkiye’de gerçek işsizlik oranını en gerçek gösteren oran budur.

Çalışan (aktif) sigortalı / Emekli (pasif) sigortalı oranı biraz da bu geniş işsizlik kavramı içinde yer alan insanların iş bulup çalışmasına ve prim öder pozisyona gelmesine bağlı bulunuyor. Geniş işsizlik oranı ne kadar azalırsa çalışan / emekli oranı da sağlıklı orana o kadar yaklaşacak. Türkiye, yatırım ortamını kesinlikle düzgünleştirmek ve istihdamı yükseltmek zorunda. Bunun da yolu riskleri düşürmekten geçiyor. Daima risk yaratan bir ülke pozisyonundan çıkmadığımız sürece her yeni risk öbür bir riskin alt yapısını hazırlıyor. Toplumsal ve siyasal riskler yükseldikçe yatırım ortamı zayıflıyor, yatırımlar azalıyor, yatırımlar azaldıkça yeni iş yaratma imkânı kalmıyor ve sonuçta geniş işsizliği ve hasebiyle çalışan / emekli oranını düzeltmek mümkün olamıyor.