Dünyanın en büyük hedge fonu olan Bridgewater Associates’in kurucusu Ray Dalio, Pazar günü NBC News’te yayımlanan ‘Meet the Press’ programında, ABD Başkanı Donald Trump’ın ekonomk siyasetlerin kıymetlendirdi.
Programın sunucusu Kristen Welker’ın Trump’ın vergi siyasetleri nedeniyle ABD’nin resesyona girip girmeyeceği tarafındaki sorusuna, karşılık veren ünlü ekonomist, Trump’ın tarifeleri ve başka ekonomik siyasetleri düzgün bir halde yönetmemesi halinde “resesyondan daha makûs bir şey” konusunda kaygılı olduğunu söyledi.
ABD iktisadıyla ilgili “Şu anda bir karar alma noktasındayız ve resesyona çok yakınız” diyen Dalio, “Eğer bu uygun yönetilmezse, resesyondan daha berbat bir şeyin olmasından tasa duyuyorum.” ikazında bulundu.
‘PARA SİSTEMİNİN ÇÖKÜŞÜ İLE KARŞI KARŞIYAYIZ’
Dalio, uzun müddettir toplumsal medyada lisana getirdiği bir mevzu olan “para sisteminin çöküşüyle” karşı karşıya olunduğu konusunda ihtarda bulundu. “İç tertibimizde esaslı değişimler yaşıyoruz. Birebir vakitte dünya sisteminde de esaslı değişimler yaşanıyor. Bu 1930’lara (büyük buhran yılları) çok benziyor. Tarihi inceledim ve bu çeşit şeyler tekrar tekrar tekerrür ediyor,”
Vergilerin, çok borçlanmanın ve “mevcut güce meydan okuyan yükselen bir gücün” birleşiminin “son derece sarsıcı değişiklikler” olduğunu belirten Dalio, “Bu sürecin nasıl yönetileceği, resesyondan çok daha makus bir sonucu doğurabilir” sözlerini kullandı.
‘HATTA ASKERİ ÇATIŞMA…’
Dalio, yayında yaptığı değerlendirmede, bu durumun “çok yeterli bir formda yönetilebileceğini” belirterek, Kongre üyelerini bütçe açığını ülkenin ekonomik faaliyetlerinin bir ölçütü olan gayrisafi yurt içi hasılanın yüzde 3’üne kadar indirmeyi taahhüt etmeye çağırdı ve “Eğer bunu yapmazlarsa, borç arz-talep dengesizliği başka problemlerle tıpkı anda yaşanacak ve bu durumun sonuçları olağan bir resesyondan çok daha berbat olacak” dedi.
Dalio, NBC’nin bu yapılmazsa olabilecek en makûs senaryo sorusuna ise dünya için kritik bir karşılık vererek “paranın kıymeti, bildiğimiz manada olağan bir demokraside olmayan iç çatışmalar, dünya iktisadını önemli biçimde sarsacak memleketler arası bir çatışma ve hatta askeri bir çatışma” konusunda kaygılı olduğunu tabir etti.
2008 KRİZİNİ ÖNGÖRDÜ
Dalio, daha evvel 2008 finansal krizini öngörmüştü. Dalio’nun fon şirketi Bridgewater, 2007’de yaşanacak krizden evvel “sistem içindeki gömülü risklerin epeyce büyük olduğunu” bildirmişti. Birkaç ay sonra şirket, faiz oranlarının “finansal sistemin kırılma noktasına kadar” yükseleceğini öngördü ve “bu finansal piyasa bulaşmasının nasıl sonuçlanacağını kimse bilmiyor” açıklamasında bulundu. Aylar sonra resesyon başladı.
Dalio, geçen hafta X hesabından yayımladığı uzun bir yazıda, Trump’ın vergi artışlarında süreksiz indirime gitmesinden evvel, bunun “çok değerli gelişme” olduğunu belirtti ve insanların “vergiler de dahil olmak üzere, her şeyi yönlendiren çok daha büyük ve çok daha değerli dinamikleri büyük ölçüde göz arkası ettiğini” kaydetti.
‘ÇÖKÜŞ SÜRECİ YAŞIYORUZ’
Para, siyaset ve jeopolitik düzlemlerde klasik bir çöküş süreci yaşandığını belirten ekonomist “Bu çeşit çöküşler bir ömürde sadece bir sefer yaşanır, ancak tarih boyunca misal sürdürülemez şartlar oluştuğunda tekraren meydana gelmiştir.” dedi.
Dalio, son periyotta bilhassa ABD borcunun sürdürülemez halde artması, Çin üzere alacaklı ülkelerin bu borcun çok büyük kısmını elinde tutması ve ABD’de üretimin düşmesi sebebiyle temel gereksinimler için dışa bağımlılığın artması üzere bahislere dikkat çekmişti.
SİTEMİN ÇÖKTÜĞÜ TARAFINDAKİ YORUMLAR YENİ DEĞİL
Dalio sisteme yönelik ihtarlarını daha evvel de pek çok kere yenilemişti. Dalio “Çoğu insan için kapitalizm artık çalışmıyor.” sözleri 2022’de Der Spiegel’da da kendine yer bulmuştu.
Almanya’nın liberal sol görüşlü dergisi Der Spiegel, 30 aralık 2022 tarihli sayısında da “Kapitalizm eleştirisi artık nüfusun marjinal bir kısmıyla sonlu değil” demişti.
“Artık gereğince beşere yarar sağlamayan” bir sistem olan kapitalizmin fonksiyon bozukluklarını incelemeyi öneren mecmua, kapağında kullandığı Marx görseliyle yansıların gayesine yerleşmişti. Kapak görselinde Marx’ın ömrü boyunca savunduğu emekçi sınıfı, proleterya ihtilaline ve komünizme dair bir simge kullanmayan mecmua, “Sola yönelen haftalık, pek çok şeyin artık işe yaramadığını garanti ediyor. Globalleşme, Alman ekonomik modelini de beraberinde getirerek paramparça olacak. Memleketler arası toplum kendisini rakip bloklara kilitliyor, enflasyon güçlü ve yoksul ortasındaki eşitsizliği daha da derinleştiriyor ve iklim amaçlarımızın neredeyse tamamını kaçırdık.” tabirlerini kullanmıştı. Der Spiegel’e nazaran büyük bankalarda yahut danışmanlık firmalarında bile kapitalizm eleştirisi duyulur hale geldi.
Spiegel, bu sayısında, servetini alternatif fonlar alanında kazanan ünlü abd’li ekonomist Ray Dalio’dan “Çoğu insan için kapitalizm artık çalışmıyor.” alıntısını yapmıştı.
