İstanbul’da meydana gelen 6.2’lik zelzele akabinde yakınlarına ulaşmak isteyen vatandaşlar, bu hususta sorun yaşadılar. Bu durum akabinde toplumsal medya kullanıcıları GSM operatörlerini eleştirerek, yaşanan irtibat sorununa ait yetkililere davette bulundular.
BAKANLIK GÖRÜŞMEYE ÇAĞIRDI
Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Abdulkadir Uraloğlu’nun İstanbul sarsıntısı sonrasında yaşanan bağlantı problemleri nedeniyle saat 14.00’te GSM operatörlerinin yetkilileriyle toplantı yapacağı ve mevcut altyapı kapasitelerine ait bilgi alacağı öğrenildi.
TÜRKİYE’DE BAZ İSTASYONLARI KÂFİ Mİ
Yaşanan bağlantı sorunu, baz istasyonlarının kâfi olup olmadığı sorusunu gündeme getirdi. Türkiye’de 200 bine yakın baz istasyonu bulunurken yaşadığımız bağlantı sıkıntılarının kaynağı neler? Bilişim Uzmanı Prof. Dr. Ali Murat Kırık, bu sorunun nedenlerini, Türkiye’de baz istasyonlarının yeterlilik düzeyini, alternatif irtibat metotlarını Odatv’ye anlattı.
“Türkiye’de hayli yaygın GSM operatörleri var fakat son yaşadığımız sarsıntıyla bu operatörlerin bağlantı ağları maalesef kilitlendi ve sevdiklerimize ulaşamadık. Yaşanan bu sorunun nedeni nedir?”
Prof. Dr. Ali Murat Kırık: “Türkiye’de üç büyük GSM operatörü var ve olağan vakitlerde bağlantı ekseriyetle sıkıntısız sağlanıyor. Ancak ne yazık ki büyük bir zelzele üzere harika durumlar yaşandığında, tıpkı anda milyonlarca insanın yakınlarına ulaşmaya çalışması şebekelerde önemli yoğunluk yaratıyor. Bu yoğunluk, baz istasyonlarının ve altyapının taşıma kapasitesini aştığında sistem kilitleniyor ve aramalar ya da bildiriler gönderilemiyor. Yani sorun aslında teknik bir huduttan kaynaklanıyor; sistem tıpkı anda bu kadar fazla talebi karşılayamıyor.
Bir de işin altyapı tarafı var. Sarsıntı anlarında baz istasyonları ziyan görebiliyor ya da elektrik kesintisi nedeniyle devre dışı kalabiliyor. Bu da bağlantısı daha da zorlaştırıyor. Aslında bu durum, taşınabilir irtibatın ne kadar hassas bir yapıya sahip olduğunu gösteriyor. Alternatif bağlantı teknikleri (örneğin telsiz, internet tabanlı iletileşme uygulamaları, uydu telefonları) bu üzere kriz anlarında çok daha kritik hale geliyor. Bu yüzden, yalnızca operatörlere değil, bireylere ve kamuya da bu mevzuda hazırlıklı olma sorumluluğu düşüyor”
“Türkiye’de operatörlerin ses transfer kapasitesi nedir? Altyapı çalışmaları nereye nazaran planlanıyor?”
Prof. Dr. Ali Murat Kırık: “Operatörlerin ses transfer kapasitesi aslında günlük kullanım için kâfi düzeyde. Her baz istasyonu ortalama 30 ile 60 ortası eşzamanlı sesli aramayı kaldırabiliyor. Türkiye genelinde binlerce baz istasyonu olduğunu düşünürsek, teoride milyonlarca kişi birebir anda görüşme yapabilir üzere görünse de pratikte bu mümkün olmuyor. Çünkü altyapı, bu kadar ani ve ağır bir talebe nazaran değil, ortalama trafik yüküne nazaran planlanıyor. Sarsıntı üzere fevkalâde durumlarda herkes birebir anda sevdiklerini aramaya çalıştığında sistem bu ani yüklenmeye cevap veremiyor, zira baz istasyonları aramalar için boş kanal bulamıyor. Bu da “şebeke meşgul” meselesine yol açıyor.
Böyle bir durumda ailemize ulaşmak için klasik sesli aramaları biraz ertelemek ya da alternatif formüllere yönelmek gerekiyor. Bilhassa birinci birkaç dakika içinde arama yapmak birden fazla vakit başarısızlıkla sonuçlanıyor. Meğer SMS üzere metin tabanlı bildiriler çok daha küçük data paketleriyle iletildiğinden, sistem ağır olsa bile daha kolay ulaşıyor. Tıpkı biçimde internet ilişkisi varsa, WhatsApp yahut gibisi uygulamalar üzerinden gönderilen iletiler ya da kısa ses kayıtları daha yüksek muvaffakiyet bahtı sunuyor. Yani kritik olan, ne vakit ve nasıl bağlantı kurmaya çalıştığımız. Panik anında herkesin tıpkı prosedüre yönelmesi şebekeyi kilitliyor, o yüzden farklı yolları tercih edenler daha çabuk sevdiklerine ulaşabiliyor”
“Türkiye’de nasıl bir sistem olmalı ki zelzele anında bu durumla tekrar karşı karşıya kalmayalım?”
Prof. Dr. Ali Murat Kırık: “Türkiye’de bir daha bu türlü bir bağlantı felci yaşamamak için, afet anlarına özel başka bir bağlantı altyapısı kurulmalı. Olağan GSM şebekeleri esasen günlük hayattaki gereksinimi karşılıyor fakat zelzele üzere harikulâde durumlarda herkesin tıpkı anda bağlantı kurmak istemesi sistemi kilitliyor. Bu yüzden yalnızca afet anları için devreye giren, özel olarak yedeklenmiş ve güçlendirilmiş bir “afet bağlantı hattı” oluşturulması gerekiyor. Bu sınır, öncelikli olarak SMS ve internet üzerinden mesajlaşmayı desteklemeli zira bu sistemler çok daha az datayla çalışıyor ve sistem yükünü azaltıyor.
Bunun yanı sıra, taşınabilir baz istasyonlarının sayısı artırılmalı ve afet bölgelerine süratle gönderilebilecek formda hazırda bekletilmeli. Her mahallede, hatta mümkünse her okulda bir “acil irtibat noktası” kurulmalı. Telsiz sistemleri, uydu telefonları ve düşük bant genişliğiyle çalışan yerli iletileşme uygulamaları bu altyapıya entegre edilmeli. Yani biz, bağlantısı yalnızca telefonla konuşmaktan ibaret görmeyi bırakıp, farklı alternatifleri hazırda tutan çok kanallı bir afet bağlantı stratejisine geçmek zorundayız.
Bu sisteme geçmek elbette ucuz değil lakin insan hayatı kelam mevzusuysa, bunun maliyeti tartışmaya açık olmamalı. Operatörler tahminen ferdi kârlarını düşünerek adım atmakta tereddüt ediyor olabilir fakat burada devreye devletin ve BTK üzere düzenleyici kurumların girmesi kural. Bu tıp bir afet şebekesinin maliyeti, şehir hastanesi ya da havalimanı yatırımı kadar olabilir fakat sarsıntı anında sevdiklerimize ulaşabildiğimiz bir sistemin pahası hiçbir şeyle ölçülemez”
“JAPONYA’DAKİ ERKEN İKAZ SİSTEMİNE GEÇMELİYİZ”
Deprem ülkesi olan Japonya’ya işaret eden Ali Murat Kırık, ülkede uygulanan sistemi örnek gösterdi. UrEDAS isimli uygulamayı anlatan Kırık, şunları kaydetti:
“Deprem olduğunda saniyeler içinde devreye giren erken ikaz sistemi, cep telefonlarına otomatik olarak ikaz iletisi gönderiyor ve televizyon, radyo, hatta tren sistemlerine kadar her yere entegre edilmiş durumda. Bunun yanı sıra, Japonya’da acil durum irtibat çizgileri ve afet anında kullanılmak üzere ayrılmış farklı irtibat bantları da bulunuyor. Bu sayede halk yalnızca zelzelesi evvelden öğrenmekle kalmıyor, tıpkı vakitte bağlantı kesintisi yaşamadan sevdiklerine ulaşabiliyor”
“ALO 171 MODELİ UYGULANABİLİR”
Japonya’da uygulanan güvenlik sisteminin Türkiye’de de emsal halde uygulanabileceğini belirten Kırık, tekliflerini şu biçimde sıraladı:
“ALO 171 modeli üzere merkezi, fiyatsız bir “afet irtibat hattı” oluşturulabilir. Bu sınır, yalnızca SMS ve bilgi mesajlaşmasına odaklanır, yoğunluğu dağıtarak tüm ülkeye hizmet verir. Ayrıyeten operatörlere mecburî olacak halde afet bandı ayrılabilir; böylelikle bu bant yalnızca kriz anlarında etkinleşir. Kâfi ki bu sistemler yalnızca AFAD üzere kurumlara değil, vatandaşa da açık ve erişilebilir formda tasarlansın. Japonya bunu yıllardır muvaffakiyetle uyguluyor, bizde de siyasi irade ve yanlışsız planlama ile çok rahat hayata geçirilebilir”
