Kılıçdaroğlu Aydınlık’ın yayın organına yazdı: İktisat reçetesi baş karıştırdı
Cumhuriyet Halk Partisinin (CHP) eski genel lideri Kemal Kılıçdaroğlu, Aydınlık gazetesinin dergisi Teori mecmuasına “Altı Ok” temalı bir mülakat verdi.
CHP’nin temel unsurları cumhuriyetçilik, halkçılık, laiklik, milliyetçilik, devletçilik ve devrimciliği temsil eden “Altı Ok” simgesinin tarihi perspektifini irdeleyen Kılıçdaroğlu, “Altı Ok’ nasıl bir cumhuriyet olduğumuzu, cumhuriyetimizin karakterini ve kişiliğini önümüze serer. Bir öteki tabirle, evet ‘Altı Ok’ CHP’nin ideolojik sınırını ve politik söylemini, parti amblemine varıncaya kadar belirlemiştir. Lakin ‘Altı Ok’ yalnızca CHP’yi ve CHP periyodu siyasasını değil, CHP’nin modülü olmadığı iktidar devirlerini de etkilemiştir. Bu haliyle ‘Altı Ok’ Türkiye’nin siyasal ve toplumsal dönüşümünü yani Türkiye’nin çağdaşlaşma sürecini başlatmış, CHP dışı/karşıtı parti ve iktidarlar üzerinde de belirleyici tesiri olmuştur” dedi.
“NASIL BİR PAYİDARLIK”
Kılıçdaroğlu, “Mustafa Kemal Atatürk, Türkiye Cumhuriyeti’nin ebediyen payidar kalacağını tabir etmiştir. Bu inanç haliyle ‘Nasıl bir payidarlık?’ sorusunu beraberinde getirir. İşte bu noktada cevap tekrar Altı Ok’tadır. Cumhuriyetimiz, dün ve bugün olduğu üzere yarınlarında da Cumhuriyetçi, Milliyetçi, Halkçı, Devrimci, Devletçi ve Laik olacaktır” tabirlerini kullandı.
“TÜRKİYE ETNİK KÖKEN TEMELLERİ ÜZERİNE KURULMADI”
Milliyetçilik unsurunun; etnik bir atfa sahip olmadığını; siyasi bir birlikteliği öngördüğünü söz eden Kılıçdaroğlu, “Açıkça söylemek gerekirse Türkiye Cumhuriyeti din ve etnik köken temelleri üzerinde değil, siyasal şuur tabanında kurulmuştur” dedi.
Cumhuriyet Halk Partisinin, sol bir parti olarak kurulmadığını söyleyen eski CHP lideri, şöyle devam etti:
“Ancak partimizin kurucusu, birinci genel liderimiz Mustafa Kemal Atatürk, CHP’nin temellerine tereddütsüz demokrasiyi yerleştirdi; ömrü boyunca da demokrasiyi Türkiye Cumhuriyeti’nin ulaşacağı kesin gaye olarak savundu. “Hâkimiyet bilakaydu kural milletindir” unsuruna duyduğu inançtan, ömrü boyunca vazgeçmedi.”
EKONOMİ REÇETESİ
Kılıçdaroğlu, yeni bir devletçilik anlayışını şu sözlerle anlattı:
“Özel bölümün önüne mani koymayan fakat onlara toplumsal devlet unsuruna uymayı mecburî kılan, kamulaştırmadan da korkmayan yeni bir siyasi iktidar, yeni bir devletçilik anlayışıyla içinde bulunduğumuz ekonomik buhrandan çıkabiliriz.”
“KEMALİZM 1935’TE GİRDİ”
Kılıçdaroğlu’nun Teori mecmuasına verdiği “Altı Ok” başlıklı röportaj şöyle:
Teori: Kemalist İhtilallerin ideolojik çerçevesini ve içeriğini belirleyen Altı Ok’a ait değerlendirmelerinizi alabilir miyiz?
Kemal Kılıçdaroğlu: Evvel şu “Kemalist” konusuna açıklık getirmemiz gerekiyor. Mustafa Kemal kendisini hiçbir vakit “Kemalist” olarak tanımlamamıştır. Bu tanımlamayı yapan İstanbul’u işgal eden İngilizlerdir. İstanbul’un işgali sırasında işgalci güçlere karşı direnenleri İngilizler “Kemalci” ya da “Kemalist” olarak isimlendirmişlerdir. “Kemalist” aslında işgalci güçlere karşı direnenlerin, ülkesinin bağımsızlığı için can verenlerin ortak ismidir.
CHP, “Kemalizm” tabirini Mayıs 1935 tarihli Dördüncü Büyük Kurultayı’nda kabul ettiği Programı ile resmileştirmiştir. Programın giriş kısmında “Partimizin güttüğü bütün bu asıllar, ‘Kamâlizm’ prensipleridir” der… Daha sonraki yıllarda yerli yabancı “Kemalist” isimli pek çok yayın organı da çıkmıştır.
Büyük Başkan Mustafa Kemal Atatürk’ün bizatihi anlamlaştırdığı; teorik içeriğini oluşturduğu “Altı Ok” Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluş ideolojisidir. Bir diğer anlatımla yeni kurulan devletin ideolojik temelidir. Özü itibariyle “Altı Ok” nasıl bir cumhuriyet olduğumuzu, cumhuriyetimizin karakterini ve kişiliğini önümüze serer. Bir öteki tabirle, evet “Altı Ok” CHP’nin ideolojik sınırını ve politik söylemini, parti amblemine varıncaya kadar belirlemiştir. Lakin “Altı Ok” yalnızca CHP’yi ve CHP periyodu siyasasını değil, CHP’nin kesimi olmadığı iktidar devirlerini de etkilemiştir. Bu haliyle “Altı Ok” Türkiye’nin siyasal ve toplumsal dönüşümünü yani Türkiye’nin çağdaşlaşma sürecini başlatmış, CHP dışı/karşıtı parti ve iktidarlar üzerinde de belirleyici tesiri olmuştur.
“Altı Ok”, özünde çağdaş uygarlığı yakalama ve onu aşma ülküsüdür. Bu nedenledir ki Atatürk; “Ülkeler çeşitlidir. Ancak uygarlık birdir ve bir ulusun yükselmesi için de bu biricik uygarlığa katılması gereklidir” der. Türkiye Cumhuriyetinin kuruluş yıllarına baktığımızda “Altı Ok”un ne kadar değerli manalar içerdiğini daha yeterli görürüz. Bir uygarlaşma, çağı yakalama ve onu aşma mefkuresini Altı Ok’ta görebilirsiniz.
Özetle tabir etmek gerekirse:
• Osmanlı Monarşisinin tasfiyesi ve yerine halk egemenliğine dayalı Türkiye Cumhuriyeti’nin kurulması nedeniyle “Cumhuriyetçilik”;
• Atatürk’ün tüm ihtilallerinin halk için olması, hiçbir şahsa, aileye, cemaate yahut sınıfa ayrıcalık tanınmayıp eşit yurttaşlığı temel alması ve demokrasiye inanması nedeniyle “Halkçılık”;
• Dışlayıcı olmayan ve tüm yurttaşları ayrıcalıksız kucaklayan bir vatandaşlık anlayışı nedeniyle “Milliyetçilik”;
• Dinin devlet işlerinden ayrılması ve çağdaş bir hukuk sisteminin oluşturulması, eğitimde bilimsel çağdaş bir eğitimin temel alınması nedeniyle “Laiklik”;
• Genç cumhuriyetin ekonomik kalkınmasının sağlanması ve toplumsal devlet anlayışının kökleşmesine katkıları nedeniyle “Devletçilik”;
• Toplumsal ve siyasal değişimlerin sürekliliğini sağlamaya yönelik bir yaklaşımı öngördüğü için de “Devrimcilik”, Türkiye Çağdaşlaşmasının temellini oluşturmuştur.
Bu nedenledir ki Türkiye’nin değişen toplumsal, ekonomik ve siyasal dinamikleri ve tercihlerine bağlı olarak Türkiye Cumhuriyeti’nin yüzyıllık tarihinin değerli bir kısmında, öteki siyasi iktidar partilerinin farklı “Altı Ok” yorumları olsa da -istisnalar hariç -örneğin Cumhuriyetçiliğin ve/veya Milliyetçiliğin, Laikliğin kök tariflerine ait mutabakat korunmuştur. Altı Ok’a ait bu esaslı gerçeklik değerli ve pahalıdır.
DEMOKRATİK REJİMDE OLMASI GEREKENLER
Teori: Korunduğunu tabir ettiğiniz mutabakatın, Türkiye Cumhuriyeti’nin geleceğine ait mümkün tesiri hangi seviyede olacaktır?
Kemal Kılıçdaroğlu: Bugün içinden geçtiğimiz devirden kurtulmanın reçetesi bahsettiğim mutabakattır. Aslında mutabakatı sağlayan temel norm anayasadır. Yani farklı ideolojik konumlanışları olan siyasal partiler; minimum müştereklerde buluşabilmeli, minimum müşterekleri azamileştirmeyi amaçlayan diyalogları içtenlikle, şeffaflıkla, önyargısız kurabilmelidirler. Bunu sağlayacak olan da büyük ölçüde -farklı tariflerimiz elbette olabilir- ülkemizin kurucu ideolojisi olarak Altı Ok unsurlarıdır. Örneğin halkın mutlak egemenliğinin doğruluğuna, ülkemizin idare biçiminin Cumhuriyet olduğuna ve bu formda devam etmesi gerektiğine ait inancımıza bağlı olarak yeni bir birliktelik inşası mümkündür. Hasebiyle ben Altı Ok’un çok genel sınırlarıyla tabir ettiğim nitelikleriyle birlikte, ülkemizin geleceğine ışık tuttuğuna da inanıyorum.
Anımsayınız; Mustafa Kemal Atatürk, Türkiye Cumhuriyeti’nin ebediyen payidar kalacağını tabir etmiştir. Bu inanç haliyle “Nasıl bir payidarlık?” sorusunu beraberinde getirir. İşte bu noktada cevap yeniden Altı Ok’tadır. Cumhuriyetimiz, dün ve bugün olduğu üzere yarınlarında da Cumhuriyetçi, Milliyetçi, Halkçı, Devrimci, Devletçi ve Laik olacaktır. Münasebetiyle Mustafa Kemal, Altı Ok sayesinde bir gelecek tahayyülünü önümüze koyar. Bu gelecek tahayyülü tam bağımsızlık maksadından ayrılmaksızın, katiyetle laikliğe dayalı demokratik bir rejimden öteki bir şey değildir. Bu demokratik rejimin olması gereken vasıflarını da özetle ve kısaca aktarmaya çalışayım;
a) Birlikte üreten ve hakça bölüşen,
b) Gelir dağılımı eşitsizliğini insan hakları temel prensipleri çerçevesinde de gidermiş,
c) Tabiat haklarına uygun bir kalkınma yaklaşımına sahip,
d) Başta bayan hakları ve kanıyı tabir özgürlüğü olmak üzere, tüm temel hak ve özgürlük alanlarında yurttaşlar lehine ödünsüz,
e) Yargısı bağımsız, üniversiteleri özgür, eğitimi bilimsel ve laik,
f) Komşularıyla bağlarda barıştan ve her şartta diyalogdan yana bir cumhuriyet…
Özetle hoş cumhuriyetimizi gerçek bir “demokrasi” ile taçlandırmak.
Şunu da belirtmeliyim. Övünmek hakkımızdır, Atatürk İhtilallerinin en kıymetli yapıtı Türkiye Cumhuriyeti’ne dönük tüm hücumlara rağmen ikinci yüzyıla ulaştırmayı başardık. Artık bize düşen, cumhuriyetimizin kuruluşundan günümüze geçen müddetin tarihî birikimden aldığımız ilhamla, yeni bir ikinci yüzyılı daima birlikte inşa etmektir. Mustafa Kemal’in Altı Ok’u cumhuriyetimizin ikinci yüzyılında da bize yol gösterici olacaktır. İkinci yüzyıla ait temel amaçlarımızı de 25 Temmuz 2020 tarihli kurultayımızda “İkinci Yüzyıla Davet Beyannamesi” ile kamuoyuna açıkladık.
“ALTI OK’UN GÜNCELLENMİŞ YORUMU…”
Teori: Pekala, Cumhuriyetimizin içinde bulunduğumuz yüzyılında Altı Ok nereye düşüyor? Üstteki cevabınız çerçevesinde açar mısınız?
Kemal Kılıçdaroğlu: Cumhuriyetçilik unsuruna bakalım… Mustafa Kemal söylüyor; “cumhuriyet özellikle kimsesizlerin kimsesidir.” Kemalist Devrim’in ana unsuru hüviyetinde olan Cumhuriyetçilik demokratik bir idarenin uygulama pratiğidir. Cumhuriyetçilik padişahın kulu olmaktan cumhuriyetin onurlu vatandaşı olmaktır. Yani halkı tebaa zihniyetinden kurtarmaktır. Yurttaşların, demokratik kurallar çerçevesinde bir idarenin paydaşı ve kurucusu olmasını sağlayan cumhuriyetçilik, egemenliği şahsa ve zümreye ilişkin olmaktan çıkartır ve milletin kendisine teslim eder. Bu nedenledir ki millet egemenliğinin soyutlandığı alan olan Türkiye Büyük Millet Meclisi, Mustafa Kemal için cumhuriyetin özeti üzeredir.
Bu haliyle Cumhuriyetçilik, dün millet egemenliğinin karşılığını bulduğu TBMM’yi yarın da bu egemenliğin merkezi yapmak için verilecek çabayı söz eder. Yani “Tek adam rejiminin sarayına” teslim edilmiş egemenlik hakkının yine TBMM’ye geri verilmesi için sürdürülmesi gereken çabayı söz eder. Hasebiyle bugün için, TBMM’nin tek adam rejiminin bir oyun alanına dönüşmüş olması kimseyi karamsarlığı düşürmemelidir. Yine Mustafa Kemal Atatürk’e atıf yapmak gerekirse, kendisi özetle “Cumhuriyet yönetimi faziletli beşerler yetiştirir… Sultanlık endişeye ve tehdide dayandığı için korkak beşerler yetiştirir…” der. Münasebetiyle bugünün sultanlığının korkak takımlarının karşısında, Cumhuriyetin faziletli inanmışları, kesinlikle cumhuriyetimizi yine ayağa kaldıracaktır. Unutmamamız gereken nokta; Cumhuriyetçilik unsurunun, laiklikle birlikte demokratik hukuk devletinin temel desteği olduğudur. Haliyle Altı Ok’un üstte tabir etmeye çalıştığım güncellenmiş yorumu bizi çağdaş, özgürlükçü demokrasiye çıkarır.
REFAH MİLLİYETÇİLİĞİ
Teori: Altı Ok’un bir öbür prensibi Milliyetçilik, verilmesi gerektiğini düşündüğünüz çabanın neresine denk düşüyor?
Kemal Kılıçdaroğlu: Milliyetçilik unsuruna baktığımızda da gördüğümüz şudur. Milliyetçilik; etnik bir atfa sahip değildir; siyasi bir birlikteliği öngörür. Açıkça söylemek gerekirse Türkiye Cumhuriyeti din ve etnik köken temelleri üzerinde değil, siyasal şuur yerinde kurulmuştur.
Bir etnik kimliğin öteki etnik kimliklerden üstünlüğünü değil, tüm etnik kimliklerin, isteğe dayalı bir vatandaşlık halinin kuşatıcılığında kendilerini eşit formda tabir etmelerinin sağlanmasıdır. Atatürk’e nazaran Milliyetçiliğimiz, tam bağımsızlıkçı ve bencil olmayan bir Milliyetçiliktir. Bu özellikleri nedeniyle mazlum milletlere ışık fiyat, ırkçılığı yoktur. Elbette cumhuriyetimizin 100 yıllık tarihinde makûs birtakım örnekler yaşanmış olabilir. Fakat yeniden Cumhuriyetimizin 100 yıllık birikiminin ve pratiğinin büyük bir kısmı, her bir vatandaşının kendisini ilişkin olmaktan şad hissettiği; makûs örneklerinden yılmayıp kesimi olmak için uğraş ettiği bir gerçekliğe denk düşer.
Cumhuriyetimizin 2. yüzyılının başında, dünyadaki gelişmeleri de dikkate alırsak, bireyin refahı ile ülkesinde huzur içinde yaşamasının şartlarını yaratmak zorundayız. Yani herkesin kimliğine hürmet duyarak ferdi ve toplumsal refahımızı büyütmeliyiz.
Bunu “Refah milliyetçiliği” olarak da tanımlayabiliriz.
Refah nedir? Refah yalnızca zenginlik değildir. Refah toplumun ürettiği toplumsal, ekonomik ve kültürel kıymetlerin tamamının makul bir vakit diliminde; mümkünse tıpkı yıl içinde halka yayılmasıdır. Bu bir süreçtir. Bu süreçte, refah paylaşımında tek ölçüt ülkeye vatandaşlık bağı ile bağlı olmaktır.
Milliyetçilik nedir? Milliyetçilik, etnik ve dini farklılıkları sertleştiren bir bariyer, bir “distopya” değildir. Milliyetçilik, ilişkin oluğu birlikte yaşama isteği öne çıkan toplulukların, varlıklarını sürdürmesi, refaha ulaştırılması ve yüceltilmesi “ütopya”sının birlikte yaşama ve çalışma şuuruyla gelecek jenerasyonlara aktarılmasıdır.
Bu çerçevede mevzuyu ele aldığımızda; etnik, kültürel ve sınıfsal ayrımları aşan kapsayıcı bir yurttaşlık anlayışını kurmamız gerçekleşecektir. Bu da kültürel zenginliğimizi artıracak, toplumsal barışın gerçekleşmesini ve kalıcılığını sağlayacaktır.
“SOL BİR PARTİ OLARAK KURULMAYAN LAKİN RUHU SOL OLAN SOLDAN ATAN BİR PARTİDİR CHP”
Teori: Halkçılık prensibinden bahsettiniz; bu unsurla ilgili değerlendirmeleriniz nelerdir?
Kemal Kılıçdaroğlu: Cumhuriyet gazetesinde yayınlanan bir yazımda bahsetmiştim,yeniden aktarmak isterim. Cumhuriyet Halk Partisi, sol bir parti olarak kurulmadı. Lakin partimizin kurucusu, birinci genel liderimiz Mustafa Kemal Atatürk, CHP’nin temellerine tereddütsüz demokrasiyi yerleştirdi; hayatı boyunca da demokrasiyi Türkiye Cumhuriyeti’nin ulaşacağı son amaç olarak savundu. “Hâkimiyet bilakaydu kaide milletindir” unsuruna duyduğu inançtan, ömrü boyunca vazgeçmedi.
Bu tutarlılığının beden bulduğu iki kavramdan biri “Cumhuriyetçilik”, başkası ise “Halkçılık” unsurudur. Halkçılık, Amasya Genelgesi, Erzurum ve Sivas Kongresi kararlarında, 23 Nisan 1920’de TBMM’nin açılışında, 20 Ocak 1921 ve 20 Nisan 1924 anayasalarının hazırlanışında temel koşul, “Hâkimiyet kayıtsız kuralsız milletindir” unsurudur. Bu telaffuz, Atatürk’ün Halkçılık prensibinin ruhudur. Atatürk bu ruhtan ömrü boyunca hiç şaşmamıştır. Bu telaffuz tıpkı vakitte özgürlükçü bir siyasi parlamenter demokrasiye er ya da geç ulaşma isteğinin de nişanesi olmuştur.
Büyük Atatürk’ün, eşsiz yol arkadaşı, kendisi sonrasının Cumhurbaşkanı ve partimizin ikinci Genel Başkanı İsmet İnönü de halkçılık demokrasi bağına bağlı kalmıştır. Ülkemizi çok partili siyasi hayata geçirme kararlılığı; CHP’nin 1950 seçimlerini Demokrat Parti’ye karşı kaybedişini, “Bu bir mağlubiyet değil, benim en büyük zaferimdir” kelamlarıyla değerlendirmesi, İnönü’nün demokrasiye ve Halkçılık prensibine bağlılığının tarihi örnekleridir. Bu örnekler ışığında CHP’yi solda tanımlayan adım da İnönü’den gelmiştir. “Halkçı isen ortanın solunda olursun” diyen İnönü’nün kendisidir.
Partimizin İnönü sonrası Genel Başkanı Bülent Ecevit de benzeri bir kıymetlendirme yapar ve “Ortanın solundakiler halkçıdırlar. Geniş halk topluluklarının faydasını, dar zümrelerin çıkarlarına üstün tutarlar” der. Dolayısıyla sol bir parti olarak kurulmayan fakat ruhu sol olan soldan atan bir partidir CHP.
ORTANIN SOLU
Teori: Altı Ok’un Türkiye’nin temel sorunlarının tahlilinde ve özelikle de ekonomik krizin tahlili ve tekrarının olmaması konusunda bir reçetesi var mı?
Kemal Kılıçdaroğlu: Öncelikle şunu söyleyeyim. Cumhuriyet kurulduğunda şeker üreten fabrikamız bile yoktu. Ulusal paramızı basacak olan Merkez Bankasını 1930 yılında kurduk. Bir devlet düşünün parasını yabancılar basıyor. Altı Ok’ta beden bulan siyasetlerle bu ülke 1940’lı yıllarda dünyaya uçak ihraç eden 5 ülkeden birisi oldu. Borç batağındaki bir imparatorluk devralan Ülkemiz, tek adam rejiminin yalnızca demokraside, insan hak ve özgürlüklerinde, yargı bağımsızlığında değil iktisatta de yarattığı ağır tahribatın sonuçlarını yaşıyor. Ki elbette bu saydığım ya da sayamadığım temel meseleler birbirinden bağımsız değil. Lakin biz farklı ayrı ele aldığımızda da çok ağır bir tabloyla karşı karşıyayız. Bu ağır tablonun ekonomik boyutuna ait ise “Devletçilik” unsurunun söyleyebileceği çok şeyler var. Ekonomik krizden bizi kalıcı olarak çıkartacak perspektif yaklaşık 90 yıllık bir geçmişi ve birikimi olan Devletçilik unsurunun, “Sosyal Devlet Devletçiliği” gayesiyle yine tanımlanmasından geçmektedir. Cumhuriyetimizin tekrar “Kimsesizlerin kimsesi” kılınmasının, tek bir çocuğun dahi yatağa aç girmeyeceği bir nizamı kurmanın yolu Devletçilikten geçmektedir. Bir öteki yazımda söz etmiştim, müsaadenizle yenilemek isterim.
“Bir ülkede en büyük ekonomik aktör devletin kendisidir. Zira devlet vergi toplar, borçlanır ve bunlar dışında da birtakım gelirlere sahiptir. Soru şudur: ‘Devlet bu kaynakları kim için, nasıl harcayacaktır?’ Toplumsal devlet olmak, refah devletini inşa etmek bu sorunun cevabında yatmaktadır. Toplumsal devlet mantığıyla yapılacak her harcama günümüz toplumsal devletçiliğinin temel anlayışını yansıtacaktır. Yine anımsatmak gerekirse devlet, evlatlarını bir ana şefkatiyle, ayrım yapmaksızın ve yaptırmaksızın korumak ve kollamak zorundadır.”
Haliyle, günümüz dünyasında toplumsal adalet ve refah devleti siyasetlerine uyarlanmış haliyle Devletçilik, gelir dağılımında eşitliği sağlayan toplumsal demokrat bir ıslahat projesine dönüşebilir. Tüm bunları; özgürlüğü, şeffaflığı, denetlenebilir olmayı, hukukun üstünlüğünü temel unsur olarak belirleyen yeni bir iktidar anlayışıyla yapabiliriz. Özel bölümün önüne mahzur koymayan lakin onlara toplumsal devlet unsuruna uymayı mecburî kılan, kamulaştırmadan da korkmayan yeni bir siyasi iktidar, yeni bir devletçilik anlayışıyla içinde bulunduğumuz ekonomik buhrandan çıkabiliriz.
Bu noktada bir öteki alakayı de vurgulamak isterim. Üstte “Cumhuriyetçilik”, “Milliyetçilik” ve “Halkçılık” ortasındaki alakaya atıf yapmış; bu atıflar ışığında İnönü’nün “Halkçı isen ortanın solunda olursun” kelamını anımsatmıştım. Bakın Cumhuriyetin başta Atatürk olmak üzere, cumhuriyetin kurucu takımlarının neredeyse tek bir kelamı, söylenmiş olmak için söylenmemiştir. İnönü Trabzon’da bir konuşma yapıyor ve dinleyicileri “Ortanın Solu” kavramını bakın nasıl anlatıyor:
“…Bugünkü toplum devletin, ülkenin yetenekli çocuklarını okutmasını istiyor, ortanın solu budur. Devlet, vatandaşların sıhhatini korumak için önlem alacaktır, ortanın solu budur. Bugünkü devlet toplumsal devlettir… “
İnönü’nün bu anlatımından şu sonucu çıkarmalıyız. Halkçılık unsuru ile solun bağı, sol ile Toplumsal Devlet bağlantısı ve özünde yatan Halkçılık… Muazzam bir ahenk ve bütünlük…
Burada bir temel hususa daha girmek isterim. Devletle halk ortasındaki ilişkiye… Devlet her şeyden evvel liyakat üzerine inşa edilmek zorundadır. Bu da bizim devletçilik anlayışımızın temel taşlarındandır. Devleti yönetenler de halkına hesap vermek zorundadır. Zira devleti yönetenlerin aylıklarını devletten hizmet alan halk öder. Münasebetiyle halkın ödediği vergilerin hesabını veremeyenler yolsuzluğa ve devlette çürümeye yol açarlar. Bu da ahlaki anlayışı temelden dinamitler. Cumhuriyetin birinci yılları dahil, tek parti devrinde bakanların ulu divana gönderildiğini hiç kimsenin unutmaması gerekiyor. Şimdilerde ise yolsuzluk yapanlar, ya da devleti soyanlar el üstünde tutuluyor.
“LAİKLİK’ UNSURU VAZGEÇİLMEZDİR”
Teori: Tüm bu değerlendirmeleriniz de “Laiklik” unsurunu nereye koyuyorsunuz?
Kemal Kılıçdaroğlu: Atatürk’ün laiklik anlayışı ve bunu bir prensip olarak ihtilallerinin temeline yerleştirmesi muazzam bir adım. Bugün yalnızca ülkemizin değil, dünyanın yaşadığı problemler bağlamında da ele aldığımızda yaklaşık yüz yıl evvel atılan bu adım, Atatürk’ün geleceği okuma yetisinin delili bir nevi. Ne demek istiyorum? Bakın, laiklik ferdî özgürlüklerin ve çoğulculuğun garantisidir. Laiklik aklın özgürleşmesidir. Üstelik laiklik kimi çevrelerce tez edildiğin tersine inanç özgürlüğünün de garantisidir. Haliyle laiklik, terslerinin da fikri varlığını garanti altına alır. Birebir vakitte yalnızca fikri özgürlüklere değil, uyguladığı ve yasal gördüğü şiddet nedeniyle direkt hayat hakkına saldıran köktenci anlayışlara, yapılara karşı da “Laiklik” unsuru vazgeçilmezdir. Bu bağlamda laiklik, fikri hür, irfanı hür ve vicdanı hür kuşaklar yetiştirmenin, yetiştirebilir olmanın bir nevi başlangıç noktasıdır. Türkiye Cumhuriyeti’nin laiklik birikimi, Ortadoğu coğrafyasına, Müslüman dünyaya yol gösterici niteliğiyle daha fazla öne çıkarılmalıdır. Bu noktada CHP iktidarında laiklik, başta bölgemizde olmak üzere tüm dünyayla kuracağımız ilginin temel belirleyeni olacaktır, olmalıdır.
Dünyanın otoriterleşen eğilimine karşı, yalnızca Müslüman dünyanın değil, tüm dinlerin köktencilerine karşı bilimsel, akılcı, eşitlik üreten, adalet üreten, ötekileştirmeyen laik bir perspektifi, yeni nesillerin eğitimine ait yürütülen siyasetlerde başat kılmalıyız. Dünya toplumsal demokratlarını ve solcularını içinde bulundukları krizden çıkartacak yaklaşımın da bu olduğuna inanıyorum. Bilhassa batı dünyasını bir salgın üzere tesiri altına alan çok sağ/ ırkçı siyasetin panzehri, dünyanın tüm demokratlarının temel prensipler altında buluşmasıdır. Bu temel unsurlar, laikliğin herkesin hayat hakkını kuşatan üniversal ruhundan geçmektedir.
“DEVRİMCİLİK’ UNSURU SOL/SOSYALİST DÜNYAYLA İLİŞKİLENMESİNİN SAĞLAYICISI”
Teori: Pekala, Devrimcilik unsuruyla başka prensipler ortasındaki ilgiyi nasıl tanımlıyorsunuz?
Kemal Kılıçdaroğlu: Devrimcilik geleceğin öncüsü olmak demektir. Bunun uğraşını vermek demektir. Bizim yani CHP’nin devrimcilik anlayışı da budur. Devrimcilik prensibi Atatürk İhtilallerinin sürekliliğini yansıtması kadar, bu ihtilallerin verdiği dinamizm nedeniyle de kıymetlidir. Geleceğin öncüsü olmanın yolu bilimden geçmektedir. Gerçekten Atatürk, “Dünyada her şey için; uygarlık için, hayat için, muvaffakiyet için en gerçek mürşit ilimdir; fendir. İlim ve fennin dışında rehber aramak dikkatsizliktir, bilgisizliktir, yanlışlıktır” der. Özetle, aklın ve bilginin kıymetine atıf yapar. Haliyle bilimle bu türlü bir ilgi kuruyor, bilimsel akla böylesine kıymet veriyorsanız, akla, bilime uygun olarak yaşanacak değişim ve dönüşümlerden korkmasanız, bu dönüşümlerin öncüsü olmanız gerekir. Bu haliyle Devrimcilik, partimizin toplumsal demokrat bir partiye dönüşmesinin, sol/sosyalist dünyayla ilişkilenmesinin de sağlayıcısıdır. Tıpkı vakitte Devrimcilik prensibi, üstte söz etmeye çalıştığım Altı Ok’un başka prensiplerinin bugüne ve yarınlara ışık tutan halinin de yapı taşıdır. Devrimcilik unsuru kendi iç devrimimizin, devrimciliğimizin nüvesidir; durağanlığı değil, sürekliliği temsil eder.
Devrimcilik unsuru birebir vakitte tenkit ve sorgulama kültürünü de daima kılar. Bu olmazsa esasen değişimi daima kılamazsınız. Partimizin kurucu Genel Başkanı Gazi Mustafa Kemal Atatürk 1931 yılında CHP 3. Olağan Kurultayında şöyle diyor: “Partide bir yanlışı, bir eksikliği gördüğünüz vakit kayıtsız, koşulsuz eleştireceksiniz. Yapılan rastgele bir yanlışa müsamaha göstermek, son derece yanlıştır; mahsuru yararından büyük olur.”
Laikliğin olmadığı yerde değişimden ve ihtilalden kelam edemezsiniz. Bilimdeki ilerlemeler, yaşanan teknoloji ihtilali “devrimcilik” prensibinin tartışılmaz ehemmiyetini ortaya koymaktadır. Durağan bir toplum gerilemeye mahkûmdur. Her alanda çığır açan buluşların yaşandığı bir dünyada ihtilallere imza atmazsanız edilgen bir toplum ve teknoloji üreten ülkelerin pazarı haline dönersiniz.
Güçlü bir iktisat için aşikâr alanlarda devletin öncülük etmesi gerekmektedir. Savunma sanayii gibi… Uzay sanayii üzere. Bu da devletçilik prensibinin ehemmiyetini gösterir. Ayrıyeten devlet, üniversitelerde her türlü niyetin özgürce tartışılacağı ortamı hazırlar. Bilgi üretmenin kaynağı üniversitelerdir. Bilgi üretmeyen bir toplumun geleceği yoktur. Bu da devlette laikliğin kıymetini gösterir. Zira laiklik aklın
özgürleşmesi demektir.
Cumhuriyet Halk Partisi 100 yıllık bir partidir…
Kendi iç dinamikleri ile 100 yıllık esaslı gelenekler oluşturmuştur… Bağımsız olmayan medya organlarının yönlendirmeleriyle siyaset oluşturmaz… CHP Siyasetlerini Türkiye’nin gerçeklerinden hareketle oluşturur… Bilim insanlarının, aydınların, politik birikimi olanların katkılarıyla oluşturur. Öncelikle bu gerçeğin görülmesi gerekir.
CHP’nin ideolojik politik tavrı bellidir… Toplumsal demokrat bir partidir… Atatürk’ün öngördüğü çağdaş uygarlığı yakalama ve aşma idealindedir… Her şartta demokrasiyi savunur, tenkitlere açıktır. Gelişmiş bir tenkit kültürü vardır. Otoriter idarelere karşıdır… Daha pek çok ilkeyi sayabiliriz… Altı okumuz bu bağlamda demokrasinin, büyümenin, vatan sevgisini içselleştirmenin bir garantisidir.
CHP aynı zamanda Parti içi demokrasiyi savunan ve bunu gerçekleştirmek için gayret harcayan bir partidir. Fakat bu sürecin yeterliliği her vakit tartışılabilir, gerçekten tartışılmıştır da…
Türkiye, 1950’de İnönü eliyle gerçekleştirdiği demokrasi ihtilalini tekrar ve daha güçlü bir biçimde tekrar gerçekleştirmelidir. Bu haliyle Türkiye, Cumhuriyetin ikinci yüzyılında “tek adam rejimini” ya da “şahsım devleti” anlayışını benimseyen bir rejimi hak etmiyor. Bunu gerçekleştirecek olan da CHP ve Altı Ok olacaktır.
Toplumun bugün için bizden beklediği “otoriter bir yönetimden” Türkiye’nin kurtarılması ve sürecin demokratik yollarla gerçekleştirilmesidir. Gerçekten ben bunu çabucak hemen her mitingde bilhassa gençlere vurgu yaparak dillendirdim…
“…yeni, genç ve enerjik bir takımın önünü açmak için ne gerekiyorsa elbette yapacağım… Bu benim tarihi sorumluluğumdur…” Gemiyi inançlı limana taşımayı bunun için dillendirdim… Lakin bunun akılcı siyasetlerle gerçekleşmesi gerekiyor… Önyargılarla değil…
