‘Trump ve teknoloji lordlarının zaferi’ başlıklı analizde Varoufakis, son kitabı ‘Teknofeodalizm’e sık sık atıfta bulunuyor ve ABD iktisadı yakın tarihine süratli bir bakış atıyor. Varoufakis’in yazısının çevirisini yayımlıyoruz:
“Trump, Elon Musk, Mark Zuckerberg, Jeff Bezos ve öteki teknofeodal lordlar için bir nimettir. Gümrük vergileri sanrılarından kaynaklanan kısa vadeli rastgele bir kayıp, yapay zeka dayanaklı hizmetlerini düzenlemeden çıkaracak, kriptoyu destekleyecek ve bulut kiralarını vergiden muaf tutacak bir gündem için ödenecek küçük bir bedeldir”
“Neoliberalizm 50 yıl evvel karar sürdüğünde ne yeniydi ne de bilhassa liberaldi. En büyük avantajı klasik liberalizmden keskin bir biçimde sapmasıydı. Liberal düşünürlere hürmet gösterse de neoliberalizm ne onların formülünü ne de piyasa kavramını paylaşıyordu. Bugün, eşit derecede derin bir ideolojik yeniliğin eşiğindeyiz.
Adam Smith yahut John Stuart Mill’in tersine, neoliberaller, özgür piyasanın özel kâr arayışını kolektif refaha dönüştürmek için hangi şartlar altında muteber olabileceğini teorik yahut deneysel olarak gösterme sorumluluğu hissetmediler. Görünmez el ilahi ve yanılmazdı. Piyasa başarısız olsa bile, sav ettikleri üzere, onu kolektif bir aracıyla düzeltmeye yönelik her teşebbüs daha da fecî bir formda başarısızlığa mahkumdu. Bu, Wall Street’e tam uyan bir tavırdı.
NIXON VE EKONOMİK ŞOK
1970’ler, finansal piyasaların büsbütün düzenlenmesinin sonuçlarına ait gerçek ispatlara karşı bu türlü doktrinel bir kayıtsızlığa hasret kalmıştı. Amerika açık veren bir ülke haline geldiğinde ve Lider Richard Nixon 1971’de doları altından ayırma şokunu yaşattığında, ardışık idareler ülkenin mali ve ticaret açıklarını azaltarak değil, artırarak ABD’nin global hegemonyasını güçlendirmeyi seçti. Öngörülebilir bir formda, Wall Street bankalarına, yabancı ihracatçıların Amerika’nın açıkla beslenen mallarına olan talebinin bir sonucu olarak topladıkları dolarları geri dönüştürme (ABD Hazine Bonoları, pay senetleri ve gayrimenkul) üzere kıymetli bir rol verildi. Lakin, bunu yapmak için – bu cüretkar ‘fazla geri dönüştürme global planı’nın merkezi olmak için – bankacıların düzenleyici kısıtlamalardan kurtarılması gerekiyordu; bu da yasa koyucuların ve 1929’dan beri denetimden çıkan bir Wall Street’ten korkmaları öğretilen halkın tekrar eğitilmesi gerektiği manasına geliyordu. Neoliberalizmin, “hukuk ve ekonomi” hareketinin artan tesirinde yansıyan, sistemsiz piyasaların kutsallığını yücelten köktenci ortodoksisi, bu ihtiyacı kusursuz bir halde yerine getirdi.
Bugün, yeni bir sermaye biçiminin – bulut sermayesi yahut sahiplerine davranışlarımızı değiştirmek için harikulâde güçler sağlayan ağ irtibatlı algoritmik makineler – yükselişi, büsbütün özgürleşmek için kendi ideolojisine gereksinim duyuyor. Ben bu yeni sisteme teknofeodalizm ismini verdim; bulut sermayesinin desteklediği, pazarları bulut feodalleriyle (Amazon gibi) ve kapitalist kârları bulut rantlarıyla değiştiren bir üretim ve dağıtım biçimi.
BULUT SERMAYENİN GEREKSİNİMİ OLAN ÜÇ DESTEK
Bulut sermayesinin tam gücünü fark etmek için, sahiplerinin (Jeff Bezos, Peter Thiel, Mark Zuckerberg ve Elon Musk üzere insanlar) yeni bir ideolojiye muhtaçlığı var. Tıpkı Wall Street finansörlerinin Nixon şokundan sonra neoliberalizme gereksinim duyması üzere, bu yeni ideoloji de bulut sermayesinin genişleyen tesir alanını üç halde desteklemelidir. Öncelikle, insan uğraşının sömürgeleştirilmesini yasallaştırması gerekir. Örneğin, kendi kendine giden araçlar ve yapay zeka takviyeli tıbbi ve tüzel hizmetlerle ilgili kuralların gevşetilmesiyle başlanabilir. Bulut sermayesi ne kadar derin olursa, şimdiye kadar beşerler tarafından gerçekleştirilen misyonlara o kadar nüfuz edebilir, teknofeodal sınıfa akan bulut kiraları da o kadar büyük olur.
İkinci olarak, yeni ideoloji, bilhassa kamu datalarının Big Tech (Büyük Teknoloji)nin bulut sermayesine aktarılması yoluyla özelleştirilmesi olmak üzere, devlet kurumlarının sömürgeleştirilmesini meşrulaştırmalıdır. Örneğin, Musk’ın bulut sermaye sistemlerini Gelir Yönetimi de dahil olmak üzere çeşitli federal kurumlara bağlamak için Hükümet Verimliliği Bakanlığı’nı kullanmasını yahut Thiel’in savunma firması Palantir ve Google’ın arayüzlerini Pentagon’a sabitleyerek bulut sermayelerini askeri-endüstriyel kompleks için vazgeçilmez hale getirmesini haklı çıkarmalıdır.
Üçüncüsü, Wall Street’in sömürgeleştirilmesini meşrulaştırmalıdır. Zuckerberg, kendi dijital para ünitesi Libra’yı yaratmaya çalışan birinci teknofeodalistti. Wall Street onu engelledi. Fakat daha sonra Musk’ın Twitter’ı satın alması Wall Street’in ödeme inhisarına meydan okuyan bir “Her Şey Uygulaması” yaratma tarafında daha mert bir teşebbüse dönüştü. Lider Donald Trump’ın Federal Rezerv’i stratejik bir kripto rezervi yaratmaya yönlendiren yürütme buyruğuyla cesaretlenen ve klâsik finans piyasalarının dışında sınırsız bulut finansmanı sağlamayı amaçlayan Büyük Teknoloji, bulut sermayesini finansal hizmetlerle birleştirmeyi her zamankinden daha fazla haklı çıkarmalıdır.
“HumAIn” ÇAĞI
Yeni ideoloji zati burada. Buna teknoloji lordluğu diyorum, transhümanizmin bir mutasyonu – organik ve sentetik ortasındaki çizgileri, geliştirilmiş beşerler gerçek özgürlüğe yahut hatta ölümsüzlüğe ulaşana kadar bulanıklaştırmayı savunan bir inanç. Tıpkı neoliberalizmin klasik liberalizmden ödünç alıp onu bir tanrısallık (yanılmaz piyasa) ekleyerek gasp etmesi üzere, teknoloji lordluğu da neoliberal Homo Economicus’u biçimsiz bir “HumAIn” (insan-AI sürekliliği) ile değiştirerek sermayenin üç istikametli sömürgeleştirme dürtüsünü gölgelemek için kendini kullanışlı hale getiriyor.
Teknoloji lordluğu ayrıyeten neoliberalizmin ilahi varlığının yerini alıyor. Yeni tanrısallık, merkezi olmayan piyasa sisteminin sinyalleme fonksiyonlarını geçersiz kılan bir algoritma ve (amazon.com’un imajında) alıcıları ve satıcıları eşleştirmek için büsbütün merkezi bir sistem sunar.
Teknoloji lordluğunun hızlandırdığı toplumsal dönüşümün yankıları ise nefes kesici: Bunlar ortasında gibisi görülmemiş makroekonomik istikrarsızlık (bulut kiraları toplam talebi yok ediyor), demokrasinin, bir ülkü olarak bile olsa, sonu (teknoloji lordluğunun erken peygamberlerinden Thiel tarafından savunulan bir pozisyon) ve üniversitelerin sonu (kişiselleştirilmiş yapay zeka takviyeli geliştirmelerle değiştirilmesi) yer alıyor.
Bu açıdan bakıldığında, Trump teknofeodalistler için bulunmaz bir nimet. Gündemi – yapay zeka dayanaklı hizmetlerini büsbütün düzenlemeden çıkarmak, kriptoyu güçlendirmek ve bulut kiralarını vergiden muaf tutmak – bulut sermayesinin kira elde etme gücünü artırıyor. Yeni yönetici sınıf için, Trump’ın gümrük vergisi kısa vadede kaybedecekleri para ne olursa olsun, harika bir uzun vadeli yatırım üzere görünmeli.”
Çeviri
