Cumhurbaşkanlığı Hukuk Politikaları Kurulu Başkanvekili Mehmet Uçum, toplumsal medya hesabından pazar günleri “Demokrasi hukuku notları” notuyla paylaştığı görüşlerinde bugün, “Devletin hali ve yapısı ile demokrasi ilişkisi” üzerinde durdu.
Mehmet Uçum’un X hesabından paylaştığı bildiri şu biçimde:
“PAZAR YAZISI DEMOKRASİ HUKUKU NOTLARI (4)
Devletin Formu ve Yapısı ile Demokrasi İlişkisi! Devlet Şekilleri!
Ülkelerin devlet halini belirleyen ölçüt egemenlik unsurudur. Egemenliğin aidiyetine nazaran devlet formları cumhuriyet, teokrasi, monarşi, oligarşi, aristokrasi üzere sınıflandırmalara tabi tutulur.
Demokrasi ile devlet halleri ortasında mecburî bir bağ yoktur. Örneğin devlet biçimi cumhuriyet olan ülkelerin siyasal sistemi mecburî olarak demokrasi olmaz. Birebir halde her monarşi de mutlakiyet değildir. Monarşik demokrasiler (meşruti monarşiler yahut meşrutiyetler) yaygın bir uygulamadır.
Demokrasi siyasal sistemlerin işleyiş prensiplerinden biri olduğu için devlet yapısı ve devlet formundan görece bağımsız bir tercihtir.
Bununla birlikte demokrasiyle en yüksek ahengi sağlayan devlet halinin cumhuriyet olduğu ileri sürülebilir. Tabi burada kast edilen egemenliğin kayıtsız kuralsız millete ilişkin olduğu ulusal egemenliğe dayanan cumhuriyettir.
‘CUMHURİYETLE DEMORKASİNİN BULUŞMASI MİLLET VE HALK EGEMENLİĞİNİ BİRLEŞTİRİR’
“Millete ilişkin egemenliğin siyasal sistemi büsbütün halk iradesine dayanan vesayetsiz demokrasi olursa, egemenliğin direkt halk tarafından kullanıldığı bir sentez gerçekleşir. Bu nedenle devlet hali cumhuriyet, siyasal sistemi demokrasi olan ülkeler demokrasinin gelişiminde sistemsel olarak daha güçlü ve ilerleme imkanı olarak daha avantajlıdır.
Cumhuriyetle demokrasinin buluşması ve eksiksiz bütünleşmesi millet ve halk egemenliğini birleştirir. Egemenlik iradesi tekleşir. Ulusal egemenliğin halk tarafından kullanıldığı bir devlet tertibi gerçekleşir.
Halkın ulusal egemenliğe tek başına sahip olması durumunda üç temel irade düzeyi ortaya çıkar:
Birincisi, niteliği halkın genel iradesi olan ‘milli irade’.
İkincisi, niteliği halkın demokratik iradesi olan ‘seçmen iradesi’.
Üçüncüsü, niteliği halkın seçimler ortası devirlerde kontrol iradesi olan ‘kamuoyu iradesi’.”
‘MİLLİ EGEMENLİĞİN BİRLİĞİ VE BÜTÜNLÜĞÜ KORUNMALIDIR’
“Elbette halkın ulusal egemenliğe tek başına sahip olmasının kaideleri vardır. Bu kaidelerin müspet hukuk tertibi tarafından garanti altına alınması gerekir. Buna nazaran anayasal demokrasilerde en az şu kurallar sağlanmalıdır: Milli egemenliğin birliği ve bütünlüğü korunmalıdır. Ulusal egemenliğin yanında bürokratik kurumsal egemenliğe direkt yahut dolaylı yer verilmemelidir. Kuvvetler ayrılığı kurumsal ayrılık olarak anlaşılmamalı ulusal egemenliğin işlevleri olarak görülmeli ve işlevsel ayrılık olarak düzenlenmelidir.
Demokratik irade üzerinde hiç bir vesayet makamı olmamalıdır. Cumhuriyeti ve milletin birliğini temsil yetkisi halk tarafından direkt ve salt çoğunlukla seçilen liderde olmalıdır. Halkın seçtiği lidere, direkt demokratik meşruiyet gereği, yürütme yetkisi ve misyonu de verilmelidir. Bu nedenle demokratik cumhuriyete en uygun hükümet modeli başkanlıktır. Lakin bu koşullarla halkın, ulusal egemenliğe tek başına sahip olduğu ve hiç bir güçle paylaşmadan kullandığı bir yurtsever ve ulusal demokrasi sistemsel eksik olmadan gerçekleşir. Devlet Yapıları! Bir ülkenin devlet yapısı merkez mahallî münasebetine nazaran belirlenir.”
‘DEVLET YAPILARI İLE DEMORKASİLER ORTASINDA ZARURÎ BİR MÜNASEBETTEN KELAM EDİLEMEZ’
“Devlet yapılarının üniter, federal, konfederal üzere tipleri vardır. Devlet yapıları ile demokrasiler ortasında mecburî bir bağlantıdan kelam edilemez. Devlet yapılarında temel olan merkez ve mahallî yönetimler ortasındaki yetki paylaşımıdır. Bu yetki paylaşımı için siyasal sistemin demokrasiye nazaran işlemesi gerekmez. Otoriter ya da totaliter rejimlerde de merkez ve yerelin yetki paylaşımında farklı devlet yapıları görülmektedir. Yani federal yahut bölgesel idareli devlet yapıları mecburî olarak demokratik bir siyasal sisteme sahip olmaz. Yahut otoriter veya totaliter siyasal sistemler yalnızca üniter devlet yapılarında ortaya çıkmaz.
Türkiye seksen yıl evvel demokrasiye geçmeye karar vererek devlet biçimi ve devlet yapısıyla daha fazla ahenk sağlayan bir siyasal sistem tercih etmiştir. Terörsüz Türkiye amacı yakın vakitte hayata geçtikten sonra Üniter Türkiye Cumhuriyetini güçlendirecek daha kapsayıcı ve gelişkin bir demokrasi için ülkemizin çok ileri imkanlara kavuşacağına da kuşku yoktur.”
