London School of Business İktisat profesörü Hélène Rey, ABD’nin dolara olan global itimadı aşındıran siyasetlerinin, milletlerarası para sisteminde esaslı bir değişimi tetikleyebileceğine dikkat çekiyor. Rey’in Project Syndicate’te yayımlanan tahliline nazaran, Trump devrinde sürat kazanan bu dönüşüm, sadece ekonomik değil, birebir vakitte jeopolitik sonuçlar da doğuruyor.
Rey’in tahlilinde merkezde yer alan kavram, tarihçi Charles P. Kindleberger’in “hegemonik istikrar teorisi”
Bu teoriye nazaran, memleketler arası ekonomik sistemlerin sağlıklı işleyebilmesi için başkan bir gücün düzenleyici rol üstlenmesi gerekir. 19. yüzyılda bu rolü Britanya oynadı, 1945 sonrası ise ABD devraldı.
Ancak Rey, günümüzde ABD’nin bu liderliği bırakmaya başladığını ve dünya iktisadının yeni bir “Kindleberger Gap”e (gap: boşluk) sürüklendiğini savunuyor. Bu boşluk, 1930’larda Büyük Buhran’a ve sonunda II. Dünya Savaşı’na yer hazırlamıştı.
Özellikle Lider Donald Trump’ın birinci devrinde artan ticaret savaşları, memleketler arası finansal sistemin taşıyıcı kolonlarını sarstı. Yüksek tarifeler, ABD’nin kamu malları üretimini azaltması ve doları siyasi bir araç olarak kullanma eğilimi, global aktörlerde güvensizlik yarattı. Dolar, hala baskın rezerv para ünitesi olmasına karşın, bu pozisyonu eskisi kadar sağlam değil.
ABD’nin dolara olan dış talebi “yük” olarak görmeye başlaması ise dikkat cazip bir kırılma noktası. Hélène Rey’e nazaran, Washington bu yörüngede ilerlerse, dünya ister istemez alternatif para ünitelerine yönelmek zorunda kalacak.
Bu noktada devreye Avrupa Birliği giriyor. Rey, avro bölgesinin ABD’nin bıraktığı liderlik boşluğunu doldurma potansiyeline sahip olduğunu, lakin bu potansiyelin önemli ıslahatlar olmadan açığa çıkamayacağını belirtiyor.
Avro’nun daha milletlerarası bir para ünitesi haline gelmesi, AB’ye ucuz finansman, kriz vakitlerinde inançlı liman fonksiyonu ve artan jeopolitik tesir üzere avantajlar sağlayabilir. Lakin bunun için:
-Bankacılık ve sermaye piyasası birliğinin tamamlanması,
-Avro cinsinden güç ve iklim eserlerinin faturalandırılması,
-Ortak borçlanma araçlarıyla “güvenli varlık” yaratılması,
-Avrupa Merkez Bankası’nın (ECB) son deva kredi verici rolünün tekrar yapılandırılması,
-Avrupa ödeme altyapısının ABD sistemlerinden bağımsızlaştırılması gerekiyor. Rey, bu adımların güç lakin gerekli olduğunu vurguluyor.
Makale, Avrupa’nın merkez bankası dijital para ünitesi (CBDC) geliştirme sürecini de stratejik egemenliğin bir modülü olarak ele alıyor. Bilhassa ABD ödeme sistemlerine olan bağımlılığı azaltmak için dijital euroya geçiş kritik görülüyor.
KÜRESEL İKTİSADIN GELECEĞİ AVRUPA’NIN ELLERİNDE OLABİLİR
Rey, makalesini Kindleberger’in tarihi dersine atıfla bitiriyor:
“Eğer ABD global liderlikten çekiliyorsa, bu boşluğu Avrupa’nın doldurması sırf bir seçenek değil, dünya iktisadının istikrarı için bir zorunluluktur”
