Evrensel gazetesi muharriri Göksel Aymaz, “Sırrı ile İhsan başlıklı köşe yazısında, Antikapitalist Müslümanlar oluşumunun lideri İhsan Eliaçık’ın TBMM Başkanvekili ve DEM Parti İstanbul Milletvekili Sırrı Süreyya Öncü’nün cenaze namazını kıldırmasını kaleme aldı.
“Sırrı Süreyya Önder’den kalan unutulmaz anılardan biri de cenaze namazının İhsan Eliaçık tarafından kıldırılmasıydı. Önder’in cenaze namazını, Önder’in vasiyeti ve ailesinin isteğiyle İhsan hocanın kıldırması, kendilerini Türkiye’nin ve İslâm dininin sahibi sananlara yapılmış ‘küstah’ (elbette kendi itikatlarınca küstah) bir jestti; tam da Sırrı Süreyya’lık bir jest!” diyen Aymaz, devamında “Ama o jest Türkiye soluna da bir şeyler söylüyor üzereydi. Bilindiği üzere Sırrı Süreyya Lider dini itikadı olan bir sosyalistti, İhsan Eliaçık da sosyalizme meyilli bir dindar. İkisinin orada buluşması Türkiye solunun dinle, daha doğrusu dindarlarla bağlantısına dair çok da varlıklı olmayan hafızasına ikonik bir imge ekledi; solu ilgilendiren tarafı bu” tabirlerini kullandı.
Dindarların Türkiye’nin tahlil bekleyen meselelerinde rol oynayacak büyük sosyolojik gerçekliği olduğunu söyleyen Aymaz’ın yazısı şöyle:
Ülke geleceği için konuşulan o en karanlık ihtimallerin önüne fakat, dindarları da kendi sıkıntılarına sahip çıkmaya devam etmekle geçilebilir. Demokrasinin kuruluşunda kitlenin işbaşında olması gerektiğini bilen herkes bunu kabul eder.
Siyasal solda duranlar, eksiksiz bir sekülerizmi benimsemek ve savunmak zorundadırlar, buna kuşku yok. Fakat ezilenler, hakkı yenenler, umursanmayanlar, dinleri, kültürleri ve gelenekleriyle ezilendir, dinleri, kültürleri ve gelenekleriyle hakkı yenendir. Bilhassa de bizim ülkemizde böyledir bu. Kaldı ki solun ezilen, hakkı yenen, umursanmayan dindarlarla ilgisi dışsal bir ilgi değildir. Solun siyasal perspektifi, bütün ezme-ezilme münasebetlerine hâkimdir. Bu türlü olmakla birlikte, Türkiye solunun dindarlarla münasebeti dediğimizde “Doktor’un Eyüp Sultan konuşması” üzere bir iki olay dışında pek de fazla bir şey gelmiyor akla. Gitgide yoğunlaşan bir “dindarlık atmosferi” içinde yaşadığımız şu günler bu eksikliği kaldıracak durumda değil.
“SOL İLAHİYATA NEDEN MUHTAÇLIK VAR”
Kendini tanımlarken dindarlığı vazgeçilmez bir kavram olarak kullanan siyasal iktidarın (kendi seçmen kitlesi de dahil) toplumla çelişik olduğu ve bu çelişkinin artık hiçbir halde gizlenemeyecek duruma geldiği kesinlikle. Toplumsal muhalefetin de iktidara yönelik tenkitlerini bu çelişkinin gerçek sebepleri üzerinden, mesela iktisat ve iktisat idaresinin ürettiği yoksulluk üzerinden, ya da mesela hukuk ve hukuk idaresinin yarattığı adaletsizlik üzerinden yapması elbet ki en makulüdür. Ancak ülkeyi dindar atmosfere sokan AKP iktidarı, iktisadi alanda neo-liberalizmin en yırtıcı, politik alanda otoriterleşmenin en klişe uygulamalarını temsil etse de esasen bir kültürel harekettir. Çünkü AKP’nin iktisadi ve politik uygulamalarının neredeyse hiçbiri hiçbir vakit kendi seçmenine gerçek iktisadi ve politik içerikleriyle anlatılarak yürürlüğe konmadı, sözde ve izahta ebediyen kültürel argümanlar kullanıldı. Bunun başında da din geldi. Ezilenlerin, kendilerini ezen uygulamaların gerçek içeriklerini düşünüp tartmasının önünü kesen şey de bu oldu. O yüzden, bugün pratikteki dinin eleştirisi, her türlü tenkidin başlangıcıdır. Ana tarafından Işıkçı, baba tarafından TİP’li Sırrı Süreyya Lider ile İslâm’ın heterodoks yorumlarına yakın duran antikapitalist Müslüman İhsan Eliaçık’ın (hele ki bir arada) ne hoş temsil ettiği sol ilahiyata o yüzden muhtaçlık var.
SOL İLAHİYAT NEDİR
Sol ilahiyat, “Erdoğan’dan rol çalmak” yahut “AKP’nin elindeki İslâmcılık kartını almaya yeltenmek” filan değildir. Sol ilahiyat, mümine, dindar beşere apaçık politik bir sorumluluk verir. Din ile dünya, iman ile amel, itikat ile pratik alakasını kavrama, bunlar ortasında ahenk sağlama sorumluluğu mümine, dindar bireye aittir. Sol ilahiyat, bu ahenk için dindar bireyden ahlâki bir standart talep eder, dindarları ülkenin politik perişanlığı karşısında hal almaya davet eder; bunu, o kısmın kendi kültürel bedelleri üzerinden yapmayı dener. Bu amaçla helal, haram, rızk, kanaat, adalet üzere, ortalama bir dindarın şu hayatta kendi kültür çerçevesinde bir yol bulmasına imkân sağlayan, tavır ve davranışlarına rehberlik eden birtakım kıymetlerle işleyen politik bir lisan kullanır ki bu da “AKP’nin elindeki İslâmcılık kartına özenmek” değil, “Elhamdülillah Müslümanım” diyeni gerçek siyasetten sorumlu tutan ahlaki bir standarda yöneltmeye çalışmak demektir. Sol ilahiyat, siyasal İslam’ın pratik bilgilerine seküler sol bir saygınlık kazandırmak değil, helâl, rızk, kanaat, adalet diyen dindarlardan, özgürlük, eşitlik, kardeşlik isteyen kitleler devşirmek demektir.
“GÖRGÜSÜZCE YAŞAYAN BİR AKP’Lİ GÖRDÜĞÜNDE”
Bu her vakit mümkün. Bugüne kadar hiçbir idare, insanı toplumsal sisteme indirgeyememiştir. Gerçeklik yanılsamasının en ağır olduğu vakitlerde bile, insanın içinde yaşadığı toplumsal sistemi kabullenmesi tam olarak mutlak bir özdeşleşmeye vardırılamadı. Bu “ütopik eksiklik”, Erdoğan ve iktidarına oy vermiş olanları ahlaki bir standarda yönlendirmek için yabana atılmayacak bir avantajdır.
Elbette şunu da göz arkası etmemek gerekiyor: AKP, daha geniş olarak Cumhur İttifakı seçmeni bir monoblok değil; “iktidar seçmeni” diye bütüncül bir özneden bahsediyoruz fakat tek biçimli, tek boyutlu bir kitle değil bu, farklı bloklar bir ortada duruyor orada. Bizim skandal olarak değerlendirdiğimiz olaylar, olgular bu farklı blokların her birini farklı halde etkiliyor. Bir blok, diyelim ki lüks içinde görgüsüzce yaşayan bir AKP’li gördüğünde bunu Müslümanlıkla bağdaştırmadığı için partisini sorgularken, bir blok da o denli bir lükse ulaşmada yardımcı olacağı için partisine daha sıkı sarılabiliyor. Yahut muhaliflere yönelik türel taarruz ve tacizi vicdan ve adalet duygusu ile bağdaştıramayan bir blok varsa, bunu güçlünün yanında durma konformizmi için ülkü mazeret olarak görenler de mevcuttur. Bu ikinci bloğu oy verdiği partiden elbette dini bedeller üzerinden yürüyen bir tenkitle kopartamazsınız. Lakin yağmacı kapitalizm eleştirisi filanla da kopartamazsınız. Siyasi kontrol sistemlerinin gerçek kabiliyeti, gizlemeleri, yanıltmaları ya da baskıcı ve gaddar olmaları değil, kitlelerde kör bir bencilliği kışkırtmalarıdır. İktidar tabanının bu bloğu da böylesi bir bencillikle kalıyor orada.
“SOL, VİCDAN VE ADALETİ UNSUR EDİNMİŞ BİR İLAHİYATIN ALANINA GİRDİĞİNDE…”
Dolayısıyla, iktidarı destekleyen kitleler içinde muhalefet açısından makul blok, dindarlardır; o görgüsüzü Müslümanlıkla bağdaştırmadığı için hal ve gidişi sorgulayacak olanlardır. Zira dindar kişiyi bir yurttaş ve seçmen olarak gerçek siyasetten sorumlu tutacak ahlâkî standart, dinin vazettikleridir. Hak/bâtıl, sevap/günah, helal/haram halinde işleyen bedeller sisteminde insaf/zulüm ikilemesi de dindar kitlelerin tavır ve davranışlarına rehberlik eder; bunlar tatbike ya da ihlale nazaran dindar seçmenin halinde değişim yaratabilecek bedellerdir. Dindarların iktidara olan bağlılıkları bu yüzden sadece ekonomik değil kültürel sebeplerle de çözülebilir, bu mümkün.
O yüzden siyasal ya da teolojik bakımdan tutucu olmayan sol bir ilahiyata muhtaçlığımız var; rastgele bir dinî perspektifi benimsemeyen ancak dini de dışarıda tutmayan, onu karmaşık bir insan aktifliği olarak görüp dikkate alan bir sol ilahiyata. Kitlelerin kendi çıkarları aleyhindeki partilere oy verişini, fakir hayatlarında her şeyi değiştirecek problemlere epey ilgisizliklerine karşılık hiçbir şeyi değiştirmeyecek soyut yüceltmelere düşkünlüğünü bazen alaycı, bazen öfkeli biçimde dışa vuran, problemlerin kaynağını kapitalizmin akıldışı toplum sisteminde değil de kitlelerin inancında, dinde gören seçkin çağdaşlığın snob fanatizmi sola yakışacak bir şey değil. Sol, vicdan ve adaleti prensip edinmiş bir ilahiyatın alanına girdiğinde kendini yabancı topraklarda hissetmez. Sol ilahiyat, cemaat yurtlarında dünyaları karartılan fakir çocuklardan “taşranın simsiyah şehirleri”ndeki bakımsız ve özensiz mescitleri dolduran mazlum insanlara kadar uzanan bir dünyayı âdil ve vicdanlı kılma isteğidir.
İslâm’da işbaşındaki takımların özensiz basılmış “İlmihâl”ler, Milli Türk Talebe Birliği mahfilleri ve Necip Fazıl “ideolocya”sıyla şekillenmiş dindarlıkları karşısında, Hz. Ömer’in adaleti, İbn-i Rüşd’ün aklı, Sühreverdi’nin vicdanı, Karmatiler’in, Baba İshak’ların, Pir Bedreddin’lerin itirazı var, gizlenmek istenen bu türlü bir birikim var. Bu birikimin yeni bir biçimini sunduğu için sol ilahiyat kendini Türkiye’nin ve İslâm’ın sahipleri sananlara yönelik en âlâsından “küstah” bir jest olacaktır.
İHSAN ELİAÇIK KİMDİR
1961 yılında Kayseri’de doğan Recep İhsan Eliaçık, İslam ilahiyatındaki çalışmalarıyla tanınan Türk müellif. Yazılarıyla Antikapitalist Müslümanlar ismiyle tanınan İslami-politik oluşumun teorik altyapısını geliştirdi ve bu harekete sahip çıktı.
Eliaçık, İslam dinine uygun hayatın temelinin mabette nüsuk (namaz, abdest, hac vs.) ile olmayacağını, hayatın içinde ibadet (güzel ahlak, doğruluk, dürüstlük, adalet, kelam, vefa, mertlik, cömertlik, çalışma vs.) ile olacağını ileri sürüyor.
