Dünya Gazetesi muharriri Naki Bakır, “Kredi-mevduat oranında vilayetler ortası uçurum” başlıklı köşe yazısında bankaların kullandırdığı krediler ile topladığı mevduat ortasındaki farkları kaleme aldı. Kredi/mevduat oranlarının en yüksek Gaziantep’te en düşük ise Tunceli’de olduğunu belirten Bakır, en çok kredi borcu takip oranının Mardin’de en az ise Çankırı’da bulunduğunu kaydetti. Toplam kredilerin üçte birinin İstanbul’da olduğunu söyleyen Bakır’ın o köşe yazısı şu halde;
“Bankacılık sektörünün kullandırdığı kredilerin topladığı mevduata oranında vilayetler ortasında büyük fark bulunuyor. Kredi/mevduat oranı en yüksek vilayet olan Gaziantep’e açılan krediler vilayetteki tasarruf mevduatlarının 4,3 katı, toplam mevduatın da 2,4 katına ulaşırken; bu oranın en düşük olduğu Tunceli’nin kullandığı krediler mevduatının neredeyse yarısı seviyesinde kalıyor.
Bankaların yapısal likidite durumunu ölçmek amacıyla takip edilen temel göstergelerden biri olan kredi/ mevduat oranı (KMO) bankaların bilançolarındaki en kıymetli varlık kalemi olan kredilerin, temel istikrarlı fonlama kaynağı olan mevduat ile ne ölçüde karşılanabildiğini gösteriyor. Banka bazında bakıldığında; düşük KMO’ya sahip bankanın likidite gerilimi yaşama ihtimali de daha az oluyor. Vilayet bazında ise düşük KMO, o vilayetteki birikimlerin daha az oranda tüketimin ve yatırımların finansmanına geri döndüğünü gösteriyor.
TOPLAMDA KMO YÜZDE 90,2
Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu’nun (BDDK) vilayetler bazında finansal istatistikleri toplulaştırarak üçer aylık periyotlar prestijiyle yayımladığı “FinTürk” data setine nazaran mart sonunda bankacılık sektörünün toplam nakdi kredi hacmi 17 trilyon 778,7 milyar, toplam mevduat hacmi ise 19 trilyon 711,6 milyar TL oldu ve dal ortalamasında KMO yüzde 90,2 seviyesinde oluştu. Toplam mevduat hacminin 11 trilyon 671,2 milyarını tasarruf mevduatları, 8 trilyon 40,4 milyarını ise ticari ve resmi mevduat oluşturuyor. Buna nazaran kredi hacminin tasarruf mevduatına oranı ise yüzde 152,3 seviyesinde gerçekleşti.
Mart sonu prestijiyle 10 trilyon 499,2 milyarı tasarruf mevduatı, 7 trilyon 779,9 milyarı öteki mevduat olmak üzere toplam mevduat hacminin 18 trilyon 279,1 milyar liralık kısmı yurt içi yerleşiklere ilişkin. Tıpkı tarih prestijiyle yurt içi yerleşiklere açılan kredilerin toplam hacmi ise 17 trilyon 578,8 milyar lira. Buna göre yurt içine açılan kredilerin yurt içi tasarruf mevduatına oranı yüzde 167,4, toplam yurt içi mevduata oranı da yüzde 96,2 seviyesinde.
İLLERE NAZARAN BÜYÜK FARK
İle kullandırılan kredilerin vilayet mevduatına oranına bakıldığında vilayetler arasında büyük farkların olduğu dikkati çekiyor. Gaziantep, mart sonu prestijiyle kendi mevduatına nazaran en fazla kredi kullanan vilayet konumunda. Bu tarihte 134,2 milyarı tasarruf mevduatı olmak üzere toplam 240,9 milyar liralık mevduatı bulunan bu ile bankaların açtığı kredilerin toplam bakiyesi 575,1 milyar lira. Buna nazaran Gaziantep’e kullandırılan kredilerin ilin tasarruf mevduatına oranı yüzde 428,7, toplam mevduatına oranı ise yüzde 238,8 seviyesinde.
Toplam kredilerin toplam mevduata oranına nazaran sıralamada bu ili pastada küçük hisseye sahip vilayetler izliyor. Buna nazaran yüzde188,5’le Mardin, yüzde 181,7 ile Şanlıurfa, yüzde 177,8’le Erzurum, yüzde 167,7 ile Kahramanmaraş birinci beşte. Kilis yüzde 166,4, Ardahan yüzde 163,2, Şırnak yüzde 161,6, Osmaniye ve yüzde 159,2 ile Denizli de toplam kredi/ toplam mevduat oranı en yüksek birinci on vilayet ortasında yer alıyor.
Mevcut mevduat hacmine nazaran en düşük oranda kredi kullandırılmış vilayet ise Tunceli. Mart sonu itibarıyla 13 milyar lirası tasarruf mevduatı olmak üzere toplam 14 milyar liralık mevduat hacmi bulunan bu ile açılmış kredilerin toplam bakiyesi 8,4 milyar TL ve kredi/mevduat oranı tasarruf mevduatına nazaran yüzde 64,6, toplama nazaran yüzde 59,7’de kalıyor. Toplam kredilerin toplam mevduatına oranında bu ili yüzde 63,7 ile Bingöl, yüzde 66 ile Kastamonu izliyor.
KREDİLERİN ÜÇTE BİRİ İSTANBUL’A
Mart sonu prestijiyle toplam kredilerin 6 trilyon 345,8 milyar lira ile yüzde 35,3’ü İstanbul’a kullandırılmış durumda. Bu ili 2 trilyon 334,5 milyar lira ve yüzde 13 hisseyle Ankara, 962,5 milyar lira ve yüzde 5,4 payla İzmir izliyor. 20,2 milyon kişi ile ülke nüfusunun yüzde 23,6’sının yaşadığı üç büyük ilin toplam kredi hacmindeki hissesi yüzde 53,7’ye ulaşıyor.
Aynı tarih prestijiyle İstanbul’un toplam 8 trilyon 993,8 milyar, Ankara’nın 2 trilyon 593,3 milyar, İzmir’in 2 trilyon 593,3 milyar lira mevduatı bulunuyor. Buna nazaran kredi/mevduat oranı İstanbul’da yüzde 70,6, Ankara’da yüzde 90, İzmir’de yüzde 88 düzeyinde. Fakat İstanbul’un toplam mevduatının yarıdan fazlasını ticari ve öteki mevduat oluşturduğu için, kredilerin tasarruf mevduatına oranı yüzde 143,8 düzeyinde oluşuyor. Ankara’da da büyük kısım resmi mevduat olduğu için ilin kredi hacminin tasarruf mevduatına oranı yüzde 206,2’ye ulaşıyor. Bu oran İzmir’de de yüzde 116 düzeyinde bulunuyor.
En çok kredi açılan vilayetler sıralamasında üç büyük ili 691,2 milyar lira ile Antalya izlerken, mevduatının 2,4 katı kredi kullanmış olan Gaziantep, 575,1 milyar liralık hacimle beşinci sırada. Daha sonra 559,3 milyar lira ile Bursa, 453,8 milyarla Kocaeli, 404,5 milyar lira ile Adana, 326,1 milyarla Konya ve 280,6 milyar liralık kredi hacmiyle Hatay geliyor. Birinci on ilin toplam kredi pastasındaki hissesi yüzde 71,7’ye ulaşıyor.
TAKİBE DÜŞMÜŞ KREDİLER 351 MİLYAR TL
BDDK’nın birinci çeyrek sonu FinTürk datalarına nazaran bankacılık kesiminin mart sonu prestijiyle toplam nakdi kredi hacminin 351,2 milyar liralık kısmını takibe düşmüş alacaklar oluşturuyor. Bunun da 120,7 milyar lira ile üçte biri İstanbul’daki borçlulara ilişkin. Lakin İstanbul’da takibe düşen alacakların oranı yüzde 1,9’la ülke ortalamasının biraz altında. Takipteki alacak meblağında İstanbul’u tekrar kredi pastasında en fazla hisseye sahip büyük vilayetlerden Ankara 30,7 milyar lira ve İzmir 18 milyar lira ile izliyor. Toplam kredi hacminde beşinci sırada bulunan Gaziantep ise takipteki alacak ölçüsüne nazaran 12,2 milyar lira ile dördüncü sırada yer alıyor.
Bu vilayette takibe düşmüş kredi oranı yüzde 2,1’le ortalamanın üzerinde. Takipteki alacak meblağında daha sonra 11,3 milyar lira ile Adana, 11 milyar lira ile Kocaeli, 10,7 milyar lira ile Bursa, 10,6 milyarla Antalya, 9,6 milyarla Konya ve 8,5 milyarla Muğla geliyor. Birinci ondaki vilayetler içinde en yüksek takibe düşmüş alacak oranı yüzde 3,7 ile Muğla’da. Fakat bankalar takibe düşen alacaklarının değerli bir kısmını varlık idare şirketlerine devrettiği için bu datalar sıkıntılı bankacılık kredilerinin tamamını yansıtmıyor.
TAKİPTEKİ KREDİ ORANINDA MARDİN BİRİNCİ
Mart sonu prestijiyle takibe düşmüş alacak oranına nazaran sıralamada birinci beşte, pastadaki hissesi küçük Doğu ve Güneydoğu vilayetleri yer alıyor. Buna nazaran Mardin yüzde 5,22 ile başı çekiyor. Bu ilin 60 milyar 932 milyon liralık kredi bakiyesinin 3 milyar 180,5 milyon liralık kısmı takibe düşmüş durumda. Takipteki alacak oranında Mardin’i yüzde 4,94’le Hakkâri, yüzde 4,73’le Diyarbakır, yüzde 4,19’la Şanlıurfa, yüzde 4,17 ile Şırnak izliyor. Daha sonra yüzde 3,97 ile Bilecik, yüzde 3,70’le Muğla, yüzde 3,30’la Batman, yüzde 2,98’le Isparta ve yüzde 2,95’le Konya geliyor.
En düşük takibe düşme oranı ise yüzde 0,87 ile Çankırı’da. Problemli kredilerin oranının en düşük olduğu vilayetler sıralamasında onu yüzde 1,16 ile Kırşehir, yüzde 1,20 ile Niğde, yüzde 1,21’le Ardahan, yüzde 1,29’la Kastamonu izliyor. Ankara yüzde 1,31, Karabük yüzde 1,36, Edirne yüzde 1,37, Hatay yüzde 1,39 ve Kars yüzde 1,43’le takipteki kredi oranı en düşük on vilayet ortasında yer alıyor”
