PKK’ya ‘Kürt birliğini baltalama’ çıkışı… Şüphecilik yaratan ‘kırmızı bayraklar’… ‘Umut var’ deyip kaygılarını saydı: ‘Güvenilirlikten uzak’

Türkiye Today gazetesindeki Micheal Arizanti’nin “PKK: Başarısız barış teşebbüslerinin, fırsatçı ittifakların ve aşırılığın derinlemesine analizi” başlıklı yazısında şu tahliller yer aldı:

Abdullah Öcalan tarafından 1978’de kurulan PKK, uzun vakittir Türkiye’deki Kürt çıkarlarını temsil ettiğini tez ediyor. Fakat, geçmişine daha yakından bakıldığında, başarısız barış süreçleri, İran’dan Amerika Birleşik Devletleri’ne kadar uzanan devlet aktörleriyle fırsatçı ittifaklar ve kendi ideolojik amaçları için Kürt birliğini baltalama geçmişinin bir örüntüsü ortaya çıkıyor.

Kürt hakları için savaşmaktan uzak olan PKK’nin aksiyonları, demokratik konfederalizm konusundaki radikal vizyonuna birincil bir bağlılık olduğunu gösteriyor; bu ideoloji, özerklik yahut devlet olma istikametindeki daha geniş Kürt hasreti yerine devletsiz idaresi önceliklendiriyor. Silahları bırakma istikametindeki Mayıs 2025 bildirgesi, potansiyel bir ileri adım olsa da, derin bir şüphecilikle karşılanmalıdır. Tarih, PKK’nin vaatlerinin, Kürdistan Topluluklar Birliği’nin (KCK) ve Demokratik Birlik Partisi (PYD) ve Kuzey ve Doğu Suriye Özerk İdaresi (AANES) dahil olmak üzere tüm bağlı kuruluşlarının büsbütün feshedilmesiyle birlikte olmadığı sürece emniyetli olmadığını gösteriyor.

Aşağıda, PKK’ye olan itimadın neden hala belgisiz olduğuna dair kapsamlı bir tahlil yer almaktadır.

BAŞARISIZ BARIŞ SÜREÇLERİ: BOZULAN TAAHHÜTLERİN MİRASI

PKK’nın Türkiye ile on yıllardır süren çatışması, her biri karşılıklı güvensizlik ve kümenin stratejik hareketleri nedeniyle çöken çok sayıda barış teşebbüsüyle noktalandı. Bu başarısızlıklar, PKK’nın gerçek bir uzlaşmayı sürdürme konusundaki isteksizliğini vurgular:

1993 Ateşkes Çöküşü: Türkiye Cumhurbaşkanı Turgut Özal’ın sonlu ıslahatlarla yaptığı süreksiz teşebbüsün akabinde PKK tek taraflı ateşkes ilan etti. Lakin ıslahatları yetersiz bulan küme, Özal’ın vefatından sonra düşmanlıklara devam etti ve barışı bir tahlile bağlılık yerine taktiksel bir duraklama olarak kullandığını ortaya koydu.

1999–2004 Ateşkes: Öcalan’ın 1999’da yakalanması, PKK’yı savaşçılarını Türkiye’den çekmeye ve ateşkes ilan etmeye yöneltti. Bu göreli sakin devir, kümenin Türkiye’nin değerli siyasi ödünler vermedeki başarısızlığını münasebet göstererek ayaklanmasını yine başlattığı 2004’te sona erdi; bu, onun katılığını vurgulayan bir mazeretti.

2013–2015 Barış Süreci: En değerli uğraş, Türk yetkililer ve Öcalan ortasındaki direkt görüşmelerle geldi. PKK ateşkesi başlattı ve savaşçılarını Kuzey Irak’a çekmeye başladı. Lakin süreç, 2015’te Suriye İç Savaşı’ndan kaynaklanan artan gerginlikler ve Türkiye’deki iç siyasi değişimler ortasında çözülerek bölgeyi tekrar şiddete sürükledi.

Bu kısımlar tekrar eden bir örüntüyü gösteriyor: PKK, barış teşebbüslerini tekrar gruplaşmak yahut nüfuz kazanmak için kullanıyor, lakin şartlar değiştiğinde onları terk ediyor. Bu bozulan vaatler tarihi, mevcut silahsızlanma kelamının samimiyeti konusunda önemli kuşkular yaratıyor ve bunun gerçek bir değişimden çok hesaplanmış öteki bir hareket olabileceğini öne sürüyor.

FIRSAÇI İTTİFAKLAR: DIŞ GÜNDEMLERE HİZMET ETMEK

PKK’nın çeşitli devlet aktörleriyle ittifakları—genellikle birbirleriyle çelişen—herhangi bir dengeli Kürt gündeminden çok hayatta kalmaya ve stratejik avantaja öncelik verme isteğini ortaya koyuyor. Bu bağlar kümenin fırsatçılığını açığa çıkarıyor:

İran ve IRGC: PKK uzun vakittir İran’ın Zagros Dağları’ndan, Türkiye’ye baskı yapmak için İslam İhtilal Muhafızları Ordusu’nun (IRGC) göz yumduğu bir sığınaktan faaliyet gösteriyor. İran-Irak Savaşı (1980-1988) sırasında PKK, Kürt gayelerini ilerletmek yerine Tahran’ın jeopolitik çıkarlarına hizmet ederek Saddam Hüseyin’i baltalamak için İran’la ittifak kurdu, lakin Saddam Enfal kampanyası (Kürtlere karşı soykırım kampanyası) sırasında Irak Kürdistan Bölgesi’ni baltalamak için İran’la ittifak kurdu.

Suriye’nin Esad Rejimi: 1980’lerden 1998’e kadar Hafız Esad, PKK’nın Türkiye’ye karşı bir vekil olarak Suriye topraklarından faaliyet göstermesine müsaade verdi. Suriye İç Savaşı’nda, PKK’nın bağlı kuruluşu PYD, Beşşar Esad ile pragmatik bir münasebet sürdürdü ve vakit zaman Kürt çoğunluklu bölgeleri garanti altına almak için işbirliği yaparken Rus ve İran dayanağından yararlandı.

Amerika Birleşik Devletleri: PYD’nin silahlı kanadı Halk Müdafaa Birlikleri (YPG), Türkiye’nin itirazlarına karşın askeri yardım alarak DEAŞ’a karşı çabada kilit bir ABD ortağı haline geldi. Bu ittifak, PYD’nin Suriye’deki pozisyonunu güçlendirdi lakin öteki Kürt kümeleriyle, bilhassa de Kürdistan Bölgesel Hükümeti (KBY) ile münasebetleri gerdi ve PKK’nın birlikten fazla dış takviyeye öncelik verdiğini vurguladı.

Türk Derin Devleti: Tahminen de en rahatsız edici olanı, PKK’nın Türkiye’nin derin devletinin ögeleriyle, askeri ve istihbarat figürlerinden oluşan bir ağla, karanlık bir alakaya bulaşmış olmasıdır. 1996 Susurluk skandalı, devlet yetkilileri ile PKK aykırısı operasyonlarda yer alan cürüm kümeleri ortasındaki bağları ortaya çıkararak, PKK’nın ısrarının devlet baskısı için bir münasebet olarak hizmet etmiş olabileceğini, istemeden yahut kasıtlı olarak çatışmayı körüklediğini düşündürmüştür.

Bu ittifaklar, PKK’nın kaynakları, toprakları yahut müdafaayı garanti altına almak için dost yahut düşman rastgele bir varlıkla çalışmaya hazır olduğunu göstermektedir. Bu çeşit pragmatizm, ideolojik tutarlılık argümanını zayıflatır ve Kürtler ve bölgesel aktörler ortasında güvensizliği besler.

KÜRTLERE ARTTAN SAPLAMAK: EGEMENLİK İÇİN BİRLİĞİ BALTALAMA

PKK, Kürtleri sonlar ötesinde birleştirmek yerine, tekraren kendi gücüne öncelik verdi ve Kürt toplumu içindeki bölünmeleri derinleştirdi:

1990’lar Kürt İç Savaşı: Irak’taki Kürt içi çatışma sırasında (1994-1997), PKK, Kürdistan Yurtseverler Birliği (KYB) ile Kürdistan Demokratik Partisi (KDP) ortasındaki gerginlikleri istismar etti. Türkiye’ye karşı KYB takviyesi alırken, her iki tarafı da zayıflatmak için hareketler yaptı ve Kürt ilerlemesini geriye götüren rekabetleri şiddetlendirdi.

2014 Kobani ve Sincar İşbirliği: PKK, Kobani ve Sincar’ı DEAŞ’tan korumak için kısa müddetliğine KBY peşmerge güçleriyle ittifak kurdu; bu az bir işbirliği anıydı. Fakat bölgeler kurtarıldıktan sonra Kürt ortaklarını kovdular.

Ancak bu birlik geçiciydi. 2025’te, Qamishli’de bir Kürt birlik konferansının akabinde, PKK, Dohuk’taki peşmerge güçlerine saldırarak dayanışma umutlarını paramparça etti ve ihanete dair prestijini güçlendirdi.

Bu aksiyonlar, PKK’nın işbirliğini teşvik etmekten fazla hakimiyet tez etmeye odaklandığını ortaya koyuyor. Demokratik konfederalizm konusundaki ideolojik ısrarı, KRG’nin devlet olma arayışıyla çatışıyor, Kürt nüfusunun değerli bir kısmını yabancılaştırıyor ve özerklik yahut bağımsızlık için kolektif uğraşları baltalıyor.

İDEOLOJİK AŞIRILIK: KÜRT HAKLARI İÇİN DEĞİL, ÖCALAN’IN VİZYONU İÇİN MÜCADELE

PKK’nin gayreti sıklıkla Kürt hakları için bir uğraş olarak yanlış tanımlanıyor. Gerçekte, Öcalan’ın demokratik konfederalizm radikal ideolojisi tarafından yönlendiriliyor; klâsik devletliği reddeden ve müzakereden çok silahlı çabayı önceliklendiren devletsiz, merkezi olmayan bir sistem:

Muhalefeti Bastırmak: PKK, otoritesine meydan okuyan Kürt rakiplerini ortadan kaldırma geçmişine sahiptir. Siyasi muhaliflerin suikastleri ve öbür kümelerle çatışmalar, Kürt kurtuluşunun alternatif vizyonlarına karşı hoşgörüsüzlüğünü göstermektedir.
Uzlaşma Yerine Militanlık: Siyasi fırsatlar ortaya çıktığında bile (örneğin Türkiye’nin 2000’lerin başındaki hudutlu ıslahatları gibi) PKK birincil aracı olarak şiddete sarıldı. Militanlığa olan bu bağlılık, çatışmayı uzattı ve Kürtlere genel olarak yarar sağlayabilecek pragmatik tahlilleri bir kenara bıraktı.

Bu aşırılık, PKK’yı başka Kürt hareketlerinden, bilhassa de diplomasi ve idare yoluyla devlet kurmayı amaçlayan KRG’den ayırıyor. Kümenin gayreti Kürtler için hakları garanti altına almakla ilgili olmaktan çok, onu barış yahut birlik için güvenilmez bir ortak haline getiren ideolojik çerçevesini dayatmakla ilgilidir.

MAYIS 2025 BİLDİRGESİ: ŞÜPHECİLİĞİN NEDEN HAKLI OLDUĞU

PKK’nın Mayıs 2025’te silah bırakma duyurusu bir umut ışığı sunuyor, lakin birkaç kırmızı bayrak bunun güvenilirlikten uzak olduğunu gösteriyor:

Eksik Dağılma: Beyannamede KCK’yı yahut PYD ve AANES üzere bağlı kuruluşlarını dağıtma taahhüdü yer almıyor. Bu varlıklar, PKK’nın tesirini ve militan yeteneklerini sürdürebilir ve bu da onun farklı bir bayrak altında iktidarda kalmasını sağlayabilir.

Stratejik Hesaplama: PKK, geçmişi göz önüne alındığında, bu kelamı Türkiye’den ödünler koparmak yahut değişen bölgesel dinamikler ortasında kendini yine pozisyonlandırmak için kullanıyor olabilir; isyanının gerçek bir sonunu işaret etmek yerine.

Devam Eden Şiddet: Duyuruya karşın PYD Suriye’de faal olmaya devam ediyor ve Türkiye, PKK amaçlarına karşı askeri operasyonlarını sürdürüyor. Bu daima çatışma, şiddetin altında yatan nedenlerin ele alınmadığını gösteriyor.

Bu beyannamenin itimat uyandırması için KCK’nın büsbütün dağılmasını ve PYD ve AANES dahil olmak üzere tüm bağlı kümelerin silahsızlandırılmasını içermesi gerekiyor. Bu tıp somut adımlar atılmadığı takdirde, PKK’nın verdiği kelam, uzun müddettir bozulan taahhütler tarihindeki yeni bir taktik hareket olma riski taşıyor.

TARİH DİKKATLİ OLMAYI GEREKTİRİYOR

PKK’nın silah bırakma beyanı cezbedici bir ihtimaldir, fakat tarih bizi buna ihtiyatla yaklaşmaya zorlar. Geçmişteki barış teşebbüslerinin tekrarlanan başarısızlığı, on yıllardır süren çatışmanın körüklediği esaslı güvensizlik, kümenin İran’dan Türk derin devletine kadar aktörlerle fırsatçı ittifakları ve Kürt birliğine daima ihanet etmesi, hepsi rahatsız edici bir gerçeğe işaret ediyor: PKK, daha geniş Kürt davasından fazla ideolojik aşırılığına öncelik veriyor.

Son kelamının gerisindeki stratejik hesaplama mümkünlüğü, bağlılığının şartlı tabiatı ve şiddetin devam etmesiyle birleşince şüpheciliğe olan gereksinimi güçlendiriyor. Gerçek barış yalnızca PKK’nın silah bırakmasına değil, tıpkı vakitte KCK’nın ve PYD ve AANES’i de içeren yaygın ağının büsbütün dağıtılmasına da bağlıdır. Bu doğrulanabilir aksiyonlar yapılana kadar, PKK’nın niyetlerine olan inanç ulaşılamaz bir amaç olarak kalacaktır.