Nüfus Hizmetleri Kanunu’nun 23. hususu uyarınca bayanlar, evlendiklerinde eşlerinin nüfus hanesine kaydırılıyor; boşandıklarında ise tekrar babalarının hanesine taşınıyor. 2020 yılında bu uygulamanın iptali için avukat Ömer Çakırgöz ve eşi mevzuyu yargıya taşıdı.
Dava, yıllar süren hukuk çabası sonunda asliye hukuk mahkemesinde kıymetli bir etaba geldi. Cumhuriyet gazetesinden Rengin Temoçin’in haberine nazaran mahkeme, bu düzenlemenin iptali için Anayasa Mahkemesi’ne (AYM) başvurulmasına karar verdi. Artık gözler AYM’nin vereceği karara çevrildi.
Avukat Süreyya Kardelen Yarlı, “Kadının evlilik sonrası nüfus kaydının otomatik olarak eşinin hanesine taşınması mecburiliği, yalnızca teknik bir idari süreç değil; toplumsal cinsiyet eşitsizliğinin kurumsallaştığı sembolik bir uygulamadır. İstanbul 14. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin, Nüfus Hizmetleri Kanunu’nun 23. unsurunun 2. fıkrasına ait verdiği somut norm kontrolü başvurusu kararı, bayanların ferdi kimliğinin, mekânsal aidiyetinin ve uygar statüsünün hukuk eliyle silikleştirilmesine karşı kıymetli bir direnç noktasıdır. Anayasanın 10. hususunda yer alan eşitlik prensibi, 20. hususunda garanti altına alınan özel hayatın kapalılığı ve şahsî bilgilerin korunması hakkı ve 23. unsurda düzenlenen yerleşim yerini seçme özgürlüğü, bu cins cinsiyet temelli otomatik uygulamalara karşı anayasal yer sunmaktadır” dedi.
“CESUR BİR KARAR”
Yarlı kelamlarını şu biçimde noktaladı: “Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) de yerleşik içtihadında, uygar statü değişiklikleriyle ilgili süreçlerde bireyin özerkliğini ve kimliğini merkeze alan bir yaklaşımı benimsemektedir (örneğin Burghartz v. İsviçre, 1994). Bu doğrultuda, Türkiye’deki uygulamanın ne birey haklarına saygılı ne de milletlerarası standartlarla uyumlu olduğu açıktır. Bu karar, bir bayanın evlendikten sonra nerede ‘kayıtlı’ olacağından çok daha fazlasıdır. Bu, bayanın hanesinin kendi iradesi olup olamayacağına dair bir hukuk imtihanıdır. Mahkemenin verdiği bu cesaretli karar, sadece Anayasa Mahkemesi önüne taşınacak bir norm kontrolü değil; bayanların tüzel özne olarak tanınması yolunda kıymetli bir eşiktir.”
