Geçen cumartesi gün batımında Venedik’in ünlü San Marco Meydanı’nda bir kafede oturuyorum. Venedik her zamanki üzere kalabalık. Oturduğumuz kafede smokinli müzisyenlerden oluşan bir orkestra var. Birden tanıdık bir müzik başlıyor: “İstanbul İstanbul Olalı…” O meydanda gezen her Türkiye vatandaşının bildiği bir müzik. Çok da hoş çalıyorlar. Doğal ki kalkıp çabucak müzisyenlere hak ettiği parayı veriyoruz. Tıpkı şarkıyı o akşam meydanın iki farklı kafesinde daha dinliyoruz. Bir gece evvel Vedat Alaton’un düğünü varmış. O nedenle Venedik’te bir Türk kalabalığı var.
SEZEN AKSU BU ŞARKIYI NASIL YAZDIĞINI ŞÖYLE ANLATMIŞTI
Şarkının kelam ve müziği Sezen Aksu’nun. “Şarkı Söylemek Lazım” albümünün ikinci müziğiydi. Sezen Aksu bu müzikle ilgili hislerini şöyle anlatmıştı: “Hepimizin hayatında olmuştur bu türlü şiddetli şeyler, latife değil gerçekten oturdum Kanlıca’nın orta yerinde bir taşa, o kadar acı çekiyorum, o kadar acı çekiyorum ki… Hem ağladım hem yazdım şarkıyı. Hem ağlıyorum hem şarkıyı yazıyorum, hem de gerçekten gelmişine geçmişine… Herkesin çok taşkın olmaya, çok saçmalamaya hakkı var bence. Bu da o denli bir andır.”
ŞU SIRALAR HEPİMİZİN TAŞKINLIĞA VE SAÇMALAMAYA GEREKSİNİMİ VAR
Şarkıyı dinlerken fark ediyorum ki Sezen çok haklı. Şu sıralar hepimiz tıpkı duygudayız. Taşkın olmaya, hatta saçmalamaya gereksinimimiz var. O hale getirildik yani. Orkestranın şefi ile konuştum. Meydana gelen Türklerin en çok istediği müzik buymuş.
23 YILDIR BU ŞARKIYI İÇİMİZDEN ATAMIYORUZ
Bu şarkıyı 2002 yılından beri dinliyoruz. Meğerse bu 23 yılda ne kadar işlemiş ruhumuza. Bir de “Üsküdar’a Giderken” müziğini duydum. Biz böyleyiz işte. Bazen Türkiye’nin şu kâbus baskısından kaçmak istiyoruz, kendimizi dışarı atıyoruz. Lakin ülkemiz asla kendini bizim içimizden dışarı attırmıyor.
“VENEDİK’TE ÖLÜMLE” İŞİMİ HALLETTİKTEN SONRA KENTİ YAŞAMAYA BAŞLADIM
Oradan meydanın öteki ucuna geçiyorum. Bu meydana bugüne kadar kim bilir kaç kez gelmiştim. Her gelişimde Visconti’nin “Venedik’te Ölüm” sineması ile dolu olduğum için bu meydana ismini veren San Marco Bazilikası’na hiç girmemiştim. Son gelişimde Venedik’te Vefat sinemasının çekildiği Hotel des Bains’de bir gün geçirince, bu kentte mevtle işimi hallettim. Artık kenti gezmeye başlama vaktim gelmişti.
VERSACE DESENLİ ARABESK BİR MABET
Özel bir müsaadeyle ve özel bir rehberle birinci kez San Marco Bazilikası’nı gezdim. Dışarıdan baktığımda bana daima “Versace desenli Arabesk bir Katolik mabet” üzere görünürdü. Lakin içine girince kendimi bir anda İstanbul’daki Ayasofya’nın kubbesinin altında hissettim. Tipik bir Bizans Ortodoks kilisesi iç yeri vardı karşımda. Burada “Katoliklik mi Ortodokslaşmış, Ortodoksluk mu Katolikleşmiş” karar veremedim. Muhakkak ki, devrin “Konstantinopolis’i”, Venedik’i çok esaslı biçimde etkilemiş.
İNCİL’İ YAZAN MARKOS’UN VÜCUDU NEREDE BULUNDU?
Kilisenin ismi, Markos İncil’ini yazan San Marko’dan geliyor. Öyküsü Venedikli tüccarların 828 yılında Mısır’da, İskenderiye’den Aziz Markos kutsal emanetlerini çalıp getirmeleri ile başlıyor. Bazilika 1094 yılında Vatikan tarafından San Marco olarak kutsanınca değişik bir gelişme oluyor. Tıpkı yıl San Marco’nun bedeni Venedikli kimi tüccarlar tarafından bir sütun içinde bulunuyor ve Venedik’e getiriliyor.
HRİSTİYAN SAN MARKO’NUN KEMİKLERİ MÜSLÜMANLARDAN NASIL KAÇIRILDI?
Rehberimiz bu kemiklerin Mısır’ın Müslüman görevlilerinden nasıl kaçırıldığını anlattı. Kemiklerin üzerine domuz eti koymuşlar. Domuz eti olduğu için Müslüman vazifeliler dokunmamış ve sandıkları açmamış. Ne kadar doğrudur bilmiyorum, ancak anlattıkları öykü bu. İlber Hoca’ya sorsam vereceği karşılığı çok düzgün biliyorum. “Topkapı’daki Kutsal Emanetler” ile ilgili söylediği şu kelamı tekrarlayacaktır: “İnsanlar bir şeyin kutsal olduğuna inanıyorsa bırakın inanmaya devam etsin.”
İSTANBUL’DAN ÇALINAN O DÖRT ŞAHANE ATIN KARŞISINDAYIM
Aslında bu kilise, bir manada Doğu’dan getirilen ve birçok çalıntı olan emanetlerle meşhur bugün. Mesela meydandan kiliseye baktığımızda teras kısmında gördüğümüz dört at heykeli de bu türlü. Bu atlar 2014 yılında Venedikli tüccarlar tarafından İstanbul Hipodromu’ndan çalınıp getirilen heykeller. Teras’takiler replika. Yepyenileri kilisenin üst katında kapalı bir yerde duruyor. Hâlâ çok etkileyici.
VENEDİK’TEKİ FENICE TİYATROSUNDA VERDİ’NİN ATTİLA OPERASI
Dünyanın birçok yerinde opera izledim. Ancak Venedik’teki ünlü Fenice Tiyatrosu’na da birinci sefer gidiyorum. Verdi’nin Attila operasını da birinci sefer izledim. Verdi’nin Aida, Nabucco ve La Traviata’sını daha evvel seyretmiştim. Lakin Attila’sını birinci kez seyrediyordum.
VERDİ’NİN ATTİLA’SININ BİRİNCİ OYNANDIĞI MEKÂN
Fenice Tiyatro binası opera geleneğinin bütün dekorsal özelliklerini taşıyor. Hun İmparatoru Attila’nın İtalya’yı işgali sırasında geçiyor. Verdi’nin en hoş yapıtı değil lakin keyifle izledim. Attila’yı bu yerde dinlemenin özel bir ayrıcalığı da var. Zira Verdi’nin bu yapıtının prömiyeri, 17 Mart 1846’da bu binada yapılmıştı.
ATTİLA PAPA LEO’YU GÖRÜNCE KAYGISINDAN YERE Mİ YIĞILDI?
Tabii Verdi tarihi kendi hislerine nazaran tekrar yazmış. İtalyan milliyetçiliğinin bütün renkleri olayın tarihi kıssasını yine boyamış. Mesela bir sahnede Attila karşısında Papa Leo’yu görünce endişe içinde yere yığılıyor. Attila ile Papa Büyük Leo karşılaştı lakin koskoca Hun imparatorunun endişeden yere serildiğini hiç sanmıyorum.
1972’DE ODABELLA ROLÜNÜ LEYLA GENCER OYNAMIŞTI
Attila operasının biz Türkler için özel bir yanı da var. Odabella rolünü 1972’de Leyla Gencer oynamıştı. Floransa Tiyatrosu’nda Riccardo Muti idaresindeki performansı ile ilgili oldukça öykü dinlemiştim. Attila rolünü de ünlü tenor Nicolai Ghiaurrov oynamıştı.
CAN ÇEKİŞEN BİR İNSANIN AĞAÇ HEYKELİ NASIL YAPILIR
San Marco Meydanı yakınlarında daima önünden geçtiğim bir kilise daha vardı ve o güne kadar hiç girmemiştim. Oysaki o kilisede dini bir başyapıt varmış. San Moise aslında bir cemaat kilisesi. Yedinci yüzyılda yapılmış ve o periyottaki kiliselerin birçok üzere “Eski Ahit” peygamberlerinin ismini taşıyor. Yani Hazreti Musa’ya adanmış bir ibadet yeri burası. Kilisenin girişinde sol tarafta geçenlerde ölen Papa Fransuva’ya adanmış bir köşe dikkati çekiyor.
İSVİÇRE ÇAMINDAN YAPILMIŞ BİR İSA HEYKELİ NE ANLATIYOR?
Bu kilisenin en bilinen yapıtı girişte karşınıza çıkan Çarmıhtaki İsa heykeli. 1711 yılında periyodun ünlü heykeltıraşı Giuseppe Toretti tarafından yapılmış. İsviçre çamından yapılmış…
ÇARMIHTAKİ İSA’NIN YÜZÜNE BAKARKEN DÜŞÜNDÜKLERİM
İsa’nın çarmıhta ölmeden evvel can çekişirkenki halini tasvir ediyor. Can çekişen bir insanın yüzündeki söz nasıldır? İster istemez fotoğrafını çekip büyüterek ayrıntılarına bakıyorsunuz. Birinci hissiniz şu oluyor: İnsan elinin çam ağacına böylesine çarpıcı bir tabir vermesi karşısında hayranlığınızı saklayamıyorsunuz. Ayrıyeten Hazreti İsa’nın vücut çizgileri ve hareketi de çok etkileyici. Venedik’e gidenlerinize kesinlikle gidip görün derim. 2019 yılında Venedik’i su bastığında bu heykel yere düşmüş ve bir müddet suyun içinde kalmış. Sonra çok başarılı bir biçimde restore edilmiş.
BUGÜN ÇARMIHA GERİLSEYDİ, O ÇARMIH BU GÜNAHLARI TAŞIYABİLİR MİYDİ?
Bu başyapıt 311 yıldır bütün insanlık ismine günahların kefaretini ödeyen bir insanın yüzündeki acı çeken ifadeyi bize anlatıyor. Orada ikinci olarak şunu düşündüm. İsa’nın çarmıha gerildiği yıl insanlığın günahları şimdi çok azdı. Şu 311 yıldır bütün dünyanın hem insanlara, hem Tanrı’nın yarattığı bu tabiata karşı işlediği cürümleri bir düşünün. Bugün hiçbir insan ve çarmıh o kadar günahın yükünü taşıyamazdı. Hazreti Musa Kilisesi’nden işte bu “Son sorgulama” hissiyle ayrıldım.
İKİNCİ YAZI
ALİ KOCATEPE, SABAHATTİN ALİ’NİN HANGİ KARŞILIKSIZ AŞKINI BESTELEDİ?
Nükhet Duru’nun hafızamıza emanet ettiği en büyük müziklerin ikisi “Melankoli” ve “Ben Sana Vurgunum”dur. Her ikisinin sözleri de Sabahattin Ali’ye aittir ve her ikisini de ilkokuldan sınıf arkadaşım Ali Kocatepe besteledi. Hâlâ hiç bıkmadan, daima özleyerek dinlerim.
THE WEEKND, ALİ’NİN O NAKARATINI HANGİ MÜZİĞİNDE KULLANDI?
“Ben Sana Vurgunum” müziğinin bir öbür enteresan özelliği daha var. The Weeknd çıkış müziklerinden biri olan “Often”da “Ben Sana Vurgunum”un nakarat kısmını geri planda kullanmıştı. Weeknd’i meşhur eden müziklerden biridir. Ali Kocatepe artık Sabahattin Ali’den 9’uncu müziğini besteledi ve geçen hafta yayınladı.
KOCATEPE’NİN BESTELEDİĞİ DOKUZ SABAHATTİN ALİ ŞİİRİ
Ali, 70’lerden başlayarak bugüne kadar en çok Sabahattin Ali şiiri besteleyen müzik müellifidir. Bestelediği şiirler ortasında şunlar var: “Ben Sana Vurgunum”, “Melankoli”, “Çocuklar Gibi”, “Meskenim Dağlar”, “Çakır”, “Benimsin Diyemediğim”, “Yaşamak”, “Geçmiyor Günler Geçmiyor”.
ŞAİRİN KARŞILIKSIZ AŞKI NAHİT HANIM
Son bestesi “Bir Macera”, 1928’de karşılıksız bir aşkla bağlandığı Nahit Hanım için yazdığı pek bilinmeyen bir şiiri… Tam bir “Aile şarkısı” olmuş. Şarkıyı Aysun Kocatepe seslendirdi. Klibini de kızları İlkyaz çekti. Düzenlemeyi Ceyda Pirali yaptı.
ALİ’YLE BİRLİKTE YAZDIĞIMIZ OSMANLI SULTANI OYUNU
Ali benim İzmir yıllarımın dostudur. İzmir Gazi İlkokulu’nda öğretmenimiz Hatice Birkan’ın sınıfında başlayan arkadaşlığımız 70 yıldır devam ediyor. İlkokulda onunla birlikte “Cem Sultan” isimli bir oyun yazdık ve sınıfta oynadık. Rolling Stones’un birinci fotoğrafını onun İzmir Yeni Asır Gazetesinde hazırladığı müzik sayfasında gördüm. Çok başarılı bir sayfaydı.
RADYONUN ALTIN YILLARINDA ALİ’NİN YANINDA KİMLER VARDI
İzmir Radyosu’nda, Reşat Nevruzlu, Şebla Kantarcı, Bülent Özveren, Bülent Gül ile birlikte hazırladıkları pop müzik programları bence Türk radyoculuk tarihinin altın devirlerinden biridir. Yani bu ülkede Ali’nin müziğe katkıları saymakla bitirilmez. İşte bütün bunlardan ötürü Ali’yle daima gurur duyuyorum.
Ertuğrul Özkök
