ABD’nin Ankara Büyükelçisi Tom Barrack, “Sykes-Picot (anlaşması) Suriye’yi ve daha geniş bir bölgeyi barış için değil emperyal yarar için böldü. Bu yanılgı kuşaklara mal oldu. Bunu bir daha yapmayacağız” açıklamasında bulunmuştu. Osmanlı İmparatorluğu’nun toprak bütünlüğünün yabancı ülkeler tarafından bölündüğü bu muahede akabinde yapılan bu açıklamanın ne manaya geldiği de merak konusu oldu.
Hürriyet Gazetesi Ankara Temsilcisi Hande Fırat, “ABD Büyükelçisi’nden yüzyıllık itiraf… ‘Ortadoğu’yu emperyal kâr için böldük” başlıklı köşe yazısında bu mevzuyu kaleme aldı. Fırat’ın, kelam konusu açıklamanın ne manaya geldiğini, Türkiye’nin bu sözlerdeki yerini şu sözlerle kaleme aldı:
“Bir diplomatın ağzından tarihî bir özeleştiri olarak yorumlayabiliriz. 1916 yılında, Osmanlı İmparatorluğu’nun toprakları paylaşılmadan evvel İngiltere ve Fransa ortasında gizlice imzalanan Sykes-Picot Antlaşması, bugün Ortadoğu’nun hudutlarını belirleyen temel yapı taşlarından biri.
Aynı vakitte yapay hudutlar, bölünmüş halklar, etnik tansiyonlar ve daima krizlerin de başlangıç noktası. Suriye, Irak, Lübnan ve Filistin sınırında yüzyıldır süren çatışmaların birçoklarının temelinde bu harita mühendisliği var. Bu mühendislik ileriki yıllarda bölgede ABD tarafından da uygulandı.
NEOKOLONYALİZM ELEŞTİRİSİ
Tom Barrack, tam da bunu söylüyor. Ve birinci defa bir Amerikan yetkili, bu tarihi mirası açıkça “hata” olarak tanımlıyor. Bu çıkış tahminen de bugün en azından Suriye alanında izlenmekte olan siyasetin da ipuçlarını veriyor. Büyükelçi bu tavırlarını ise “Yeni sonlar çizmeyeceğiz. Yeni yapay yapılar dayatmayacağız. Yerine bölge halklarını, mahallî aktörleri ve komşu ülkeleri sürece dahil edeceğiz” sözleri ile ortaya koydu.
Bu bir neokolonyalizm eleştirisi. Üstelik bir Amerikalıdan… Ankara’nın beklentisi ise bunun kelamda kalmaması. Bilhassa de İsrail’in çıkarlarını korumak için ABD’nin bir anda karar değiştirip, bölgenin öbür karmaşalara sürüklenmesine müsaade edilmemesi.
TÜRKİYE’YE VERİLEN İLETİ NE
Barrack’ın bu açıklamayı Ankara’da yapması boşuna değil. Türkiye, Sykes-Picot nizamına daima uzaklıklı duran, Misak-ı Ulusal telaffuzunu gündemde tutan bir ülke. Üstelik bugün hem alanda hem de diplomatik görüşmelerde yani masada tesirli. Aslında Amerikan Büyükelçisi bu açıklamayla Türkiye’ye “Sizi dışlamıyoruz, bilakis sizinle hareket etmeyi planlıyoruz” iletisi veriyor.
SURİYE ALANINDA TIPKI TARAFTA YER ALMAK
ABD Başkanı Donald Trump ile Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan ortasındaki farklı münasebet dikkat cazip. Trump’ın aleyhinde konuşmadığı, hatta kameraların önünde övdüğü tek önder. Suriye alanında Türkiye’nin öncülüğünde gerçekleşen değişim ve gelişmeler ile ABD’nin yeni ajandası paralel. Gelelim perde ardında olanlara; Türkiye ve ABD ortasında Suriye’nin toprak bütünlüğünün ve birliğinin korunması konusunda karşılıklı mutabakat var.
İLİŞKİLERDE YENİ TARİF: ‘DÜRÜST, DİREKT VE YAPICI’
Suriye siyasetinde büyük değişiklik yaşayan ABD’nin yetkilileri, Suriye alanında YPG üzere sıkıntılı başlıklarda da “Koşullar değişti, birebir taraftayız” iletisi veriyor. ABD-Türkiye ortasındaki alaka artık “Dürüst, direkt ve yapıcı” sözleriyle özetleniyor.
AKILLARDAKİ SORU: NİTEKİM KIRILMA MI YOKSA DİPLOMATİK LİSAN Mİ
Şimdi herkesin sorması gereken soru şu: Bu açıklama gerçek bir siyaset değişikliğinin işareti mi, yoksa bölgeyi yumuşatmak için kullanılan diplomatik bir telaffuz mi? Sizlere üstteki satırlarda kaynaklarımdan aldığım bilgileri özetledim. Artık değerli olan dürüst, direkt ve yapan münasebetin yerini bulması için;
ABD, İsrail için de bölgede mühendislik yapmamalı. Türkiye ile bağlarında CAATSA yaptırımlarına son vererek kıymetli bir adım atabilir. Her ne kadar tüm görüşmelerde “Kaldırmak istiyoruz, bunun için çalışıyoruz” deseler de Ankara somut adım görmek istiyor.
Eğer ABD sahiden Sykes-Picot’tan vazgeçiyorsa, bu, alanda hudut tanımayan aktörlerle, masada bölge dışı güçlerin belirlediği tahlillerle vedalaşmak manasına gelir. Bu durumda Türkiye, İran, Suudi Arabistan ve hatta Suriye halkı yeni tahlil arayışlarında daha merkezi roller oynayabilir. Lakin şayet bu yalnızca telaffuzda kalacaksa bölgedeki halklar için “yeni” olan yalnızca eski travmaların güncellenmiş versiyonu olur. Şayet bu kelamlar gerçeğe dönüşürse Sykes-Picot’nun gölgesinde geçen yüzyıldan sonra Ortadoğu yeni bir periyoda girebilir. Ama unutmayalım: Sözleri tarih yapmaz, kararlar yapar.
UZMANLAR NE DİYOR
KISMİ ÖZÜR OLARAK KABUL EDİLEBİLİR
Emekli Büyükelçi Uluç Özülker: ‘Trump’ın yeni siyasetinde şimdilik Türkiye ile uygun geçinmenin, değerli hususlarda karar alırken Türkiye’yi ortak üzere görmenin ön planda olduğunu görüyoruz. Büyükelçi’nin sözleri ‘hata yaptık’ diyerek, kendilerini de tenkit manasına gelir. Kısmi bir özür dilemek olarak kabul edilebilir. Bir yandan da ihtiyatla yaklaşmak gerekiyor. Tarih boyunca ABD-Türkiye münasebetleri inişli çıkışlı bir seyir izlemiştir. Trump’ın birinci devrinde de kimi sıkıntılar yaşandığı unutulmamalı. ‘Üç gün sonra bir siyaset değişikliği olur mu?’ sorusunun karşılığını da düşünmek lazım. ABD’nin dünyada harita mühendisliği yapmaktan vazgeçmesi pek mümkün görünmüyor. İsrail’i kollamaya devam edecektir. Bunu da İran’a diz çöktürme siyaseti ile yapacaktır. İsrail’e verilen bu takviye Ortadoğu’yu düşünceye sokar. Velhasıl bir yandan ABD’li diplomata teşekkür ederken, bir yandan inşallah devamı gelir demek gerekiyor”
