En çok artan hata oranı hangisi: Sayılar alarm veriyor… Hatalıyı yaratan toplumsal taban
Dolandırıcılık hatası 2021-2024 yılları ortasında en çok oransal artış gösteren hata olduğu, 2021’den 2022’ye yüzde 41, 2022’den 2023’e yüzde 25, 2023’ten 2024’e yüzde 41 oranında arttığı belirtildi. Giderek yükselen dolandırıcılık suçundaki artışın nedenlerini Kansu Yıldırım’ın Üniversal gazetesindeki “Dolandırıcılık AŞ” başlıklı yazısında ele aldı:
“Türkiye kapitalizminin kuralsız ve agresif büyüme stratejisi, toplumdaki sınıf eşitsizliğini, gelir ve servet dağılımındaki adaletsizliği artırmakla kalmadı. Fakir ve bağımlı sınıfların içinde bulunduğu sosyoekonomik çöküşten kurtulma umutlarını da piyasanın ve kabahat örgütlerinin denetimine terk etti. Daha uygun bir ömür için ekonomik kaidelerinde görece düzgünleşme isteyenleri suistimal eden dolandırıcıların, dolandırıcılık maksatlı kurulan hata örgütlerinin sayısının ve adliyelerde görülen dolandırıcılık evraklarının artmasına yol açtı.
Adalet Bakanlığı bünyesindeki Adli Sicil İstatistik Genel Müdürlüğünün her yıl yayımladığı adalet istatistikleri incelendiğinde dolandırıcılık ve nitelikli dolandırıcılık cürümlerinin ve sanıklarının artışının kritik düzeylere ulaştığı görülüyor.
Ceza mahkemelerindeki hata cinslerine nazaran (Kasten öldürme, taammüden yaralama, cinsel akın, hırsızlık gibi) açılan belge endekslerinde (TCK 157-158) dolandırıcılık hatası 2021-2024 yılları ortasında en çok oransal artış gösteren kabahat.
2021’den 2022’ye yüzde 41,
2022’den 2023’e yüzde 25,
2023’ten 2024’e yüzde 41 oranında artmış durumda.
2024 yılında açılan 169 bin 190 dolandırıcılık belgesinde 113 bin 480 sanık yargılandı. 68 bin 884 evrakta 45 bin 411 mahkumiyet kararı verildi. 2023 yılında belge sayısı 119 bin 922, sanık sayısı 86 bin 939 iken, 46 bin 361 evrakta 33 bin 799 mahkumiyet kararı verildi.
2022 yılı ve öncesindeki raporlarda dolandırıcılık hatası “mal varlığına karşı suçlar” kapsamında hırsızlık, mala ziyan verme, yağma, üzere kabahatlerle birlikte değerlendirildiği için ayrıntılı bilgiye ulaşmak güç. Lakin 2022 yılında ceza mahkemelerinde en çok açılan hata evrakı endeks sayısı 258 ile dolandırıcılık hatasına ilişkin.
Emniyet Genel Müdürlüğünün 2023 yılı yönetim faaliyet raporuna nazaran “nitelikli dolandırıcılık” kabahatleri kapsamında 889 operasyon gerçekleştirildi, 3 bin 43 şüpheliden 284’ü tutuklandı. 2022 yılına nazaran dolandırıcılık, yolsuzluk, kamu kurumu dolandırıcılığı operasyonlarında da yüzde 25 artış gerçekleşti. Kaçakçılık ve Organize Kabahatlerle Gayret Başkanlığının 2021 yılı raporunda da nitelikli dolandırıcılık cürmüne yönelik 2021 yılında 37’si planlı olmak üzere toplam 658 operasyon yapıldığı, 2017’te 224 nitelikli dolandırıcılık olayında 1277 kuşkulu varken, 2021’te kuşkulu sayısının 3 bin 332’ye yükseldiği bilgisi yer alıyor.
Adalet Bakanlığı Ceza İnfaz Kurumunun 2023 istatistiklerine nazaran 54 bin 53 kişi dolandırıcılık kabahati nedeniyle infaz kurumlarında yatarken, yeniden 2023 yılı içerisinde 36 bin 591 kişi dolandırıcılık kabahatinden infaz kurumuna girdi.
Nitelikli dolandırıcılık, telefon ve internet dolandırıcılığı, kimlik dolandırıcılığı, tapu dolandırıcılığı üzere hataların toplumsal yapının kılcal damarlarında bu kadar yaygınlaşmasını “toplumsal çürüme”, “ahlaki erozyon”, “sosyal yozlaşma” üzere etik-politik münasebetlerle açıklamak, cürmü üreten objektif tabanı yok sayarak, hatası bireylerden ibaret münferit cürümlere dönüştürür.
Ian Angus “The War Against the Commons: Dispossession and Resistance in the Making of Capitalism” kitabında kapitalizmin İngiltere’de başlayan çitleme hareketiyle birlikte “soygun, şiddet, dolandırıcılık” içerisinde doğduğunu müellif. Kapitalizmin yarattığı sınıf eşitsizliği nedeniyle daha âlâ bir ömür ve konfor alanına sahip olmak isteyenler ile bu eşitsizliği suça dönüştürerek haksız kar elde edenlerin ortaya çıkması birbiriyle bağlantılıdır. Zira kapitalist sistemin dayattığı ideolojik ve ruhsal motivasyonunun temelinde “Daha fazla para kazanma”, “Daha süratli güçlü olma” dileğini empoze etmesi yer alır. En büyük hırsızın ve dolandırıcının sermaye olduğu bireyci ve rekabete dayalı toplumsal yapı cürmü, suçluları ve mağdurları tekrar üretir.
Türkiye’de uzun yıllardır derinleşen eşitsizliği, iktidarın uyguladığı sermaye siyasetleriyle görünür kılan pandemiden itibaren dolandırıcılık suçundaki olağanlaşma ve yaygınlaşma tesadüf değildir. 2021’den 2024’e dolandırıcılık hatalarındaki ortalama yüzde 35’lik artışın temelinde tekrar 2021’den 2024’e servet dağılımı eşitsizliğindeki ortalama yüzde 30’luk artış yahut emeğin ulusal gelirden aldığı hissedeki azalma bulunur.”
