Hitit Üniversitesi’nden iki biyoistatistik uzmanı, bilgisayar mühendisi, göğüs hastalıkları uzmanı ve gastroenteroloji uzmanı, insan seslerini matematiksel bilgi ve imgelere dönüştürerek teneffüs yolu hastalıklarının teşhisini mümkün kılacak bir yazılım üzerinde çalışmaya başladı.
Bir yılı aşkın müddet devam eden çalışmalarda 75 şahıstan alınan öksürük sesi, matematiksel dataya ve görsel grafiklere dönüştürüldü. Elde edilen datalar, derin öğrenme sistemiyle KOAH, astım, bronşit, üst teneffüs yolu hastalıkları, zatürre, reflü üzere hastalıklardan kaynaklanan öksürük sesinin özellikleri yapay zekaya öğretildi.
Hastalık barındırmayan denetim öksürüğünü de tespit edebilen, hastalıklara yüzde 91’in üzerinde muvaffakiyet oranıyla teşhis koyabilen yazılım projesi, TÜBİTAK tarafından desteklenmeye hak kazandı.
TÜBİTAK TAKVİYESİYLE GELİŞTİRİLECEK
Hitit Üniversitesi Biyoistatistik Anabilim Kısmı Lideri Doç. Dr. Emre Demir, çalışmayla öksürük sesine ait birçok parametre elde ettiklerini ve tahlil edilmeye uygun hale getirdiklerini söyledi.
Elde edilen dataları yapay zekaya öğrettiklerini belirten Demir, “KOAH, astım, bronşit, üst teneffüs yolu hastalıkları, zatürre, reflü üzere hastalıkları öksürük sesinden teşhis edebiliyoruz” dedi.
Pilot uygulamada elde ettikleri yüzde 91 muvaffakiyet oranını, TÜBİTAK dayanağıyla temin edilecek gelişmiş ekipmanlarla yüzde 95’in üzerine çıkarabileceklerini kaydeden Demir, “Her bir hastadan 3 ses alacağız. Her bir hastalık kümesinden en az 100 ses alacağız. 2 binin üzerinde ses verisi elde etmeyi planlıyoruz. Her sesi 10 farklı bilgiye dönüştüreceğiz. Tahminen 5 bin parametremiz olacak. Bu sayede çok daha kapsamlı bilgiler elde etmiş olacağız” diye konuştu.
CEP TELEFONUYLA TEŞHİS
Projenin üçüncü basamağında taşınabilir yazılım geliştirmeyi hedeflediklerini vurgulayan Demir, şöyle devam etti:
“Projeyle kesin maksadımız şu, binlerce ses verisinden derin öğrenme ve yapay zekayla bir model ortaya koyacağız. Bu modelin yüzde 95 oranında başarılı halde teneffüs yolu hastalıklarının teşhisini koyacağını düşünüyoruz. Projenin üçüncü etabında, cep telefonuyla kaydedilecek öksürük sesiyle kişinin kendisine direkt teneffüs yolu tanısı koyacağı bir taşınabilir uygulama geliştirmek istiyoruz.”
Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları Anabilim Kısmından Dr. Öğretim Üyesi Büşra Durak da öksürüğün göğüs hastalıkları polikliniğine en sık müracaat nedenlerinden olduğuna dikkati çekerek, “Öksürük bize hastalıklar hakkında çok kıymetli bulgular vermekte. Kuru öksürük, balgamlı öksürük, hırıltılı öksürük üzere öksürük çeşitleri var. Kuru öksürükle gelen hastalarda astım, reflü üzere hastalıkları düşünüyoruz. Balgamlı öksürükte gelen hastalarımızda ise KOAH, bronşit, pnömoni üzere hastalıkları düşünüyoruz” dedi.
‘PROJEYİ BİRİNCİ DUYDUĞUMDAN BERİ HEYECANLIYIM’
Bu hastalıkların tanısı için çeşitli laboratuvar ve görüntüleme tetkiklerine muhtaçlık duyulduğunu tabir eden Durak, kelamlarını şöyle sürdürdü:
“Bu tetkikler hastaları yıpratabilmekte, sıhhat sisteminde de önemli yük oluşturabilmekte. Projeyle teneffüs sistemi hastalıklarında ses tahlili prosedürüyle yalnızca öksürük seslerinden teşhis koyabilmeyi amaçlıyoruz. Bu da hastalara daha süratli teşhis koymamızı, daha süratli tedavi süreci ve sıhhat sisteminde oluşabilecek önemli yükü önlemeyi sağlayacağını düşünmekteyiz.”
Gastroenteroloji kliniğinden uzman doktor İbrahim Durak ise reflünün kronik öksürüğün üçüncü sebebi olduğunu belirterek, “Biz olağanda reflü tanısı için üst sindirim sistemi endoskopisi, PH metre üzere önemli süreçler yapmak zorunda kalabiliyoruz. Öksürük sesinden teşhis koyabilmek bizim açımızdan büyük kolaylık olacak. Hem sıhhat sistemi üzerindeki büyük maddi yükünü hem de hasta yoğunluğunu azaltacak bir sistem. Projeyi birinci duyduğumdan beri heyecanlıyım.” sözlerini kullandı.
