CHP İzmir Milletvekili ve Dünya gazetesi muharriri Ümit Özlale, bugünkü “Aileyi merkeze almak yetmez: Bilimsel bir yol haritası şart” başlıklı yazısında Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın önümüzdeki on yılı “Aile ve Nüfus On Yılı” ilan etmesi ve Türkiye’nin süratle düşen doğurganlık oranlarına dikkat çekmesine değindi.
AKP KURUCUSU PAYLAŞTI
AKP kurucusu Ayşe Böhürler de CHP’li Ümit Özlale’nin yazısını paylaştı.
Erdoğan’ın açıklamasının ülkenin demografik yapısına dair değerli bir ikaz niteliği taşıdığını kaydeden Özlale, şunları yazdı:
“Evet, Türkiye’de doğurganlık oranları tarihinin en düşük düzeyinde: Doğurganlık oranı 1.51’e gerilemiş durumda. Yani nüfusun kendini yenileyebilmesi için gerekli olan 2.1 sonunun epey altındayız.
Ama burada durup bir nefes almak lazım. Zira sorun yalnızca bir “nüfus sayısı” problemi değil. Bu işin art planında çok daha derin, çok daha karmaşık bir tablo var. Şayet sıkıntıyı yalnızca “daha çok çocuk yapalım” diye dar bir perspektife sıkıştırırsak, yanlış reçetelerle sorunu çözmeye çalışırız. O yüzden bu yazıda şunu açıkça ortaya koyalım: Türkiye’nin asıl sorunu, çocuk sayısından çok, çocukların hayat kalitesi ve bayanların hayata iştirak şartlarıdır.
DOĞURGANLIK ORANI
Verileri önümüze koyduğumuzda tablo net: Bilhassa kentli, eğitimli ve işgücüne katılan bayanlar için çocuk sahibi olmak büyük bir yük. Zira Türkiye’de bayanlar için “çift yük” dediğimiz değerli bir sorun var: Hem çalış, hem mesken işleriyle ilgilen… Bu argümanı datalarla de destekleyebiliriz. TÜİK’in 2015 yılı Vakit Kullanımı Araştırması’na nazaran, Türkiye’de bayanlar konut içi işlere erkeklerden yaklaşık 5 kat daha fazla vakit ayırmakta.
YÜZDE 90 KADINLARDA
Kadınlar, mesken işleri ve aile bakımına günde ortalama 3 saat 31 dakika harcarken, erkekler ise bu işlere yalnızca 46 dakika ayırıyor. TÜİK’in 2021 yılı Türkiye Aile Yapısı Araştırması’na nazaran de rutin konut işlerinin çok büyük çoğunluğu (ortalama %90) bayanlar tarafından üstleniliyor. Özcesi, bayanın hayatı bir maratondan farksız. Sabah iş, akşam konut, hafta sonu sorumluluklar. Bu yükün altında ezilen bayanlar, doğal olarak çocuk yapmayı erteliyor yahut hiç düşünmüyor.
Çünkü çocuk demek, meslekten vazgeçmek, ekonomik özgürlükten ödün vermek, toplumsal hayattan kopmak ve daha fazla yorulmak manasına geliyor. Bu yükleri hafifletmek için fiyatsız, ulaşılabilir bir bakım altyapımız (kreş vb.) yok denecek kadar az. Türkiye’nin bakım iktisadını daha fazla konuşması gereken bir periyotta bu mevzu daima art plana atılıyor. Çalışan anneler için esnek saatler, babalık müsaadesi üzere takviyeler hâlâ çok zayıf. İşte bu yüzden problem yalnızca “nüfus artsın” demekle bitmiyor. Bayanlara bu yükü taşıyabilecekleri bir sistem sunmadan, “hadi daha çok çocuk yapın” demek gerçekle bağdaşmıyor.
DESTEKLER İÇ AÇICI DEĞİL
Burada da tablo iç açıcı değil. Türkiye’de çocuk başına verilen dayanaklar doğurganlık kararını değiştirecek bir büyüklükte değil. Hele büyükşehirlerde bir çocuğun aylık bakım masrafı birkaç bin lirayı bulurken, bu çeşit dayanakların bir haftalık mama parası bile etmeyeceğini söylemek yanlış olmaz. Akademik literatür de bu çeşit nakit dayanakların tesirini çok sonlu buluyor. Bu çerçevede nakit takviyeler, planlı bir doğum kararından fazla var olan bir durumun getirdiği maddi yükü hafifletmek için kullanılıyor. Yani zati çocuk sahibi olan aileler için bir katkı sağlıyor fakat daha fazla çocuk yapmayı teşvik edecek bir katkı değil. Orta ve yüksek gelirli aileler içinse bu takviyelerin tesiri yok zira o ailelerin kararlarını etkileyen asıl sıkıntı, ekonomik güvencesizlik, iş-yaşam istikrarı ve bayanın mesleğine dair haklı kaygıları…
Burada bir öteki kritik sıkıntı daha var: Vergi sistemi ve adalet. Türkiye’de yüksek gelirli ve eğitimli aileler, daha az çocuk yapıyor lakin daha fazla vergi ödüyor. Düşük gelirli ve daha az eğitimli kümeler, daha fazla çocuk yapıyor ancak sisteme katkısı sonlu kalıyor. Bu durum demografik adaletsizlik üzere bir sorunu de beraberinde getiriyor. Yani az çocuk yapan, çok çocuk yapanı finanse eder hale geliyor. Pekala, bu sürdürülebilir mi? İşte bu noktada net bir duruşa gereksinimimiz var: Çocuk sayısına değil, çocukların hayat kalitesine ve fırsat eşitliğine odaklanan bir sistem kurmalıyız. Böylelikle vergiler üzerinden bireye çocukluk ve gençlik yıllarında yapılan yatırımların ekonomik büyüme, kalkınma ve toplumsal güvenlik sisteminin sürdürülebilirliği üzerinden bir getirisi olsun.
NE YAPMALI
“Nüfus artsın” diye attığımız sloganlar yetmez. Gerçekçi, bilimsel ve sürdürülebilir bir yol haritasına gereksinimimiz var. Neler mi gerekiyor?
Birincisi, çocuk bakım altyapısını güçlendirmemiz gerekiyor. Fiyatsız ve yaygın kreşler, okul öncesi eğitim imkanları, sağlıklı beslenme dayanakları ve bakım merkezleri olmadan bu yük bayanların omzundan kalkmaz.
İkincisi, çalışan anneleri destekleyecek siyasetleri hayata geçirmemiz gerekiyor. Esnek çalışma saatleri, babalık müsaadesi, uzaktan çalışma modelleri, bayan dostu işyerleri…
Üçüncüsü, aile planlaması ve şuurlu ebeveynlik eğitimleri vermemiz gerekiyor. Planlanmamış gebeliklerin önüne geçmek, ailelerin şuurlu kararlar almasını sağlamak değerli.
Dördüncüsü, toplumsal cinsiyet eşitliği ve bakım sorumluluğunun paylaşımını sağlamamız gerekiyor. Çocuk bakımı yalnızca bayanın işi değil, toplumun ortak sorumluluğu olmalı. Babalık müsaadesinin mecburî ve uzun olması, mesken işlerinin eşit paylaşımı artık bir lüks değil, mecburilik.
Beşincisi ve tahminen de en değerlisi, Nüfus kalitesi odaklı bir kalkınma anlayışını benimsememiz gerekiyor. Zira problem yalnızca daha fazla çocuk yapmak değil, o çocukların uygun eğitim alması, sağlıklı büyümesi, özgüvenli ve donanımlı bireyler olarak topluma katkı sunması.
Sonuç olarak şunu söylemek lazım: Türkiye’nin asıl sorunu doğurganlık oranının düşmesi değil; bayanların çocuk sahibi olmayı bir yük değil, bir tercih olarak görebileceği bir sistem kuramamak.
Sayın Cumhurbaşkanı’nın “Aile ve Nüfus On Yılı” daveti kıymetli lakin içi boş bırakılırsa yalnızca bir temenni olarak kalır. Gerçekçi siyasetler, somut adımlar ve bilimsel yaklaşımlar olmadan, bu sorunu çözmek mümkün değil. Bir ülkenin geleceği yalnızca nüfus sayısıyla değil, o nüfusu nasıl bir toplum haline getirdiğiyle ölçülür. Bizim de odağımız kaç çocuk yapıldığında değil, her çocuğun nasıl bir dünyada büyüdüğünde olmalı.”
Odatv.com
