Hikmet Kıvılcımlı’nın sözleri hafızalarda: Bir sosyalistin gözünden İstanbul’un fethi
Doğu ve Batı’nın eşiği pozisyonundaki İstanbul, 572 yıl evvel Osmanlı Padişahı Fatih Sultan Mehmet’in ordusu tarafından fethedildi.
Gazeteci Mehmet Çek toplumsal medya hesabından yaptığı paylaşımda İstanbul’un Fethi’ni Türk Sosyalist hareketinin önde gelen isimlerinden Hikmet Kıvılcımlı tahliliyle yorumladı.
Hikmet Kıvılcımlı’nın “1453’te İstanbul fethedildi. 1494’te Kolomb Amerika’yı keşfetti. Batı bezirgânliği Akdeniz hegemonyasını kaybetmeseydi, Okyanusu denemeye kalkmazdı” kelamlarını yorumlayan Mehmet Çek şunları kaydetti:
“Özetle “İstanbul`un fethi Amerika`nın keşfini tetikledi” diyor ülkemiz Sol’unun atalarından Dr.Hikmet Kıvılcımlı (1953)
FETİH BİR MEMLEKETİN Mİ İNSANLIĞIN MI
İstanbul’un Fethi; bir dinin öteki dine karşı zaferi değil, ilerlemenin gerilemeye karşı zaferidir, bir medeniyet atağıdır.
İstanbul’un Fethi, tarih yolu üstüne kâbus üzere çökmüş bir cesedin kaldırılması, Bizans çöküntüleriyle tıkanmış medeniyet yollarının -Yalnız Müslümanlara, Türklere değil- tüm İnsanlığa tekrar açılmasıdır.
Demek, İstanbul’un Fethi, yalnız Türklerin değil, bütün dünyanın kutlayabileceği Tarihi İhtilallerden biridir.
FETİH ZORLA MI GÖNÜLLE Mİ
İstanbul’un Fethine yakından bakarsak orada Hıristiyan-Müslüman en geniş halk yığınlarının, adeta farkına varmadan, hatta tahminen istemeyerek elbirliği ettikleri görülür.
İstanbul yalnız Müslümanın zoru ile değil, tıpkı vakitte Hıristiyan halkın gönlü ile feth edilmiştir.
Kapılar, dışarıdan Müslümanlar, içeridense Hıristiyanlar ve Yahudiler eliyle açılmıştır.
Ezilen Bizans Halkı, Dini başka Osmanlı Türklerinde adalet ve insanî kudret sezmiştir. Bizans rejiminin baskısı, halk için itici rol oynamış; Osmanlılığın getirdiği yeni nizam, bunalan halkı cazibe kuvveti üzere çekmiştir. Bizans Osmanlı adaletiyle tanışmıştır.
İstanbul’un Fethine, Müslüman olmayanlar neden taraftılar? Nasıl olduda tıpkı İsa dinli Papa’nın Katolikliğiyle bile bir türlü kaynaşamayan Bizans Halkı, can düşmanı Müslümanlarla ittifak ediverdi?
Bizans Imparatorluğu; yalnızca halk için zülm değil üst katmanlar için de huzursuzluk kaynağı olmuştu. Bu koşullar altında, Osmanlı akınlarını yalnız Hıristiyan halk güzel görmekle kalmadı; Bizans Tekfurlarından da Osmanlı hareketine katılmalar başlamıştı.
NEDEN OSMANLILIK CAZİBE TEŞKİL ETTİ
Bunu maddî ve manevî, iki açıdan konuşalım
Osmanlı, her şeyden önce Bizans’ta kör düğüm olmuş toprak bağlarını kesip atıverir ve onun yerine pak göçebe ruhunu kaybetmemiş yesyeni bir Toprak Nizamı kurar: Bu yenilik, Dirlik Sistemidir.
DİRLİK DÜZENİ
Osmanlı bir yeri fethedince orada evvel Tahrir (istatistik) yapar. Sonra, devlete ilişkin toprağı çiftçiler ortasında taksim eder
Bu taksimde fevkalade eşitçiliğe dikkat! Toprağın randımanı arttıkça, dönümü azalıyor ve bütün çiftçiler tıpkı eseri alıyor
Toprak teğe beş, on eser verirken köylüler sekizde bir vergi verince, Tekfur zülmüne alışmış Bizans köylüsü için bu, nimet sayıldı.
Dini başka Hıristiyan halka, Osmanlılığın en büyük cazibesi, elbet o eşitlikçi ve adaletçi toprak nizamı ve on defa daha ucuz devlet bağıdır.
DEMOKRAT RUH
Hıristiyan halkın Türklere sıcak bakması denize düşenin yılana sarılmasına değil batan bir gemiden denize düşenin, sağlam bir gemiye sarılmasına emsal.
Tekfur denilen Bizans derebeyleri, zülm yaparak halkı soyuyorlardı. O yüzden Osmanlı’yı gören köylü, yeni sistemi çabucak benimsedi ve Hıristiyan Bizans’ı bir daha ağzına almadı.
HALKLA BİR ARADA MEDENİYET
İstanbul’un Türklere geçişi, tıpkı vakitte Osmanlının gelgeç Derebeylikten kurtulup, daima bir İmparatorluk olarak kuruluşudur.
Burada, Fatih’in Objektif rolü, yerli kahramanlık ve uygar kurtarıcılık, Tarihî Devrimcilik sayılır.
DÜNYA TİCARETİ
İstanbul’un Fethi, dünya ticareti için de bütün sonuçlarını verdi. Boğazlar manisiz ve kuralsız bir hürlükle ticarete açıldı.
Gerçekten, İstanbul bir kilitti ve o`nun açılması Osmanlı’ya bütün dünya ticaretinin kapıları arkasına kadar açtı.
BATI MEDENİYETİNİN DOĞUŞU
İstanbul’un Fethi, Bilimin hala kestiremediği farklı ve inkâr edilmez bir sonuç daha verdi: Batı medeniyetinin doğuşu!
Son kelam ;
Osmanlılar, Akdeniz’i kendilerine dar getirince, Batı bezirgânları Akdeniz’den geçmeyecek öbür yollar aramaya koyuldular.
1453’te İstanbul fethedildi. 1494’te Kolomb Amerika’yı keşfetti. Batı bezirgânliği Akdeniz hegemonyasını kaybetmeseydi, Okyanusu denemeye kalkmazdı.”
İSTANBUL’UN FETHİ
Hazreti Muhammed’in “İstanbul (Konstantiniyye) kesinlikle fethedilecektir. Onu fetheden kumandan ne hoş kumandandır. Onu fetheden ordu ne hoş ordudur.” hadisinin akabinde kent, İslam dünyası için de fethedilmesi gereken en değerli yerlerden biri olarak ismini duyurdu.
Müslümanlar için Batı’nın, Hristiyanlar içinse Doğu’nun eşiği haline gelen İstanbul, 1204’te Haçlı Seferi için yola çıkan Latin istilasına uğradı.
Hazreti Muhammed’in övgüsüne mazhar olmak için Emeviler periyodunda Konstantiniyye’ye 3 büyük sefer düzenlenirken, bir sefer de 781-782’de Abbasiler tarafından gerçekleştirildi.
Bazı sahabelerin de iştirakiyle gerçekleşen Muaviye bin Ebu Süfyan komutasındaki birinci İstanbul kuşatması daha sonraki devirlerde silinmeyecek izler bıraktı.
Hazreti Muhammed’i Medine’ye hicreti sırasında meskeninde konuk eden Ebu Eyyüb el-Ensari’nin bu kuşatmaya katılması ve surlar önünde vefat etmesi, 1453’teki fethe kadar uzanan yolda İslam dünyası için büyük bir motivasyon kaynağı oldu.
VAAT EDİLMİŞ ŞEHİR
Konstantiniyye Müslüman hükümdarlar için Hazreti Peygamberin muştusuyla İslam’ın vaat edilmiş kenti haline geldi.
Dünyanın gördüğü en muazzam kuşatma ve savunmalara tanıklık eden İstanbul, 1453’ten evvel farklı kavim ve medeniyetler tarafından onlarca kere kuşatıldı.
Milattan evvel Makedonya Hükümdarı Phillippe, Roma İmparatoru Septim Severus, Milattan Sonra İran Hükümdarı Keyhüsrev, Avar Türkleri, Emeviler, Abbasiler, I. ve II. Bulgar İmparatorluğu, Ruslar, Kiev Knezliği, Haçlılar, İznik İmparatorluğu, Venedikliler, Cenevizliler ve Osmanlılar kenti kuşattı.
FETHE GİDEN SÜREÇ
Bunların yanı sıra Atilla’nın, Vikinglerin ve Gotların da kenti kuşattığı birtakım kaynaklarda yer alırken, son kuşatma 1453’te Osmanlı’yı imparatorluğa taşıyan Sultan 2. Mehmed tarafından gerçekleştirildi.
Sultan 2. Mehmed tahta geçtiği periyotta, İstanbul’un fethi için öncelikle deniz yardımının kesilmesi gerektiği fikriyle Yıldırım Bayezid’in yaptırmış olduğu Anadolu Hisarı’nın karşısına, Tuna Irmağı ile Karadeniz’den gelecek yardımı önlemek emeliyle 1452’de Rumeli Hisarı’nı yaptırdı.
İstanbul’un yüksek ve kalın surlarını yıkmak emeliyle bölümün değerli mühendislerine büyük toplar döktürüldü. Şubat 1453’te dökülen toplar, Sultanın buyruğuyla İstanbul önlerine götürüldü. Karaca Paşa komutasındaki 10 bin kişilik ordu, İstanbul yakınındaki Vize, Silivri ve Ayastefanos kalelerini kuşattı.
Nisan ayına gelindiğinde ise 2. Mehmed, eyalet ve sancaklara orduya katılmaları için haber gönderdi ve 5 Nisan 1453’te Osmanlı ordusu, 2. Mehmed’in komutasında İstanbul’a hareket etti. Bu süreçte, Akşemseddin, Akbıyık ve Molla Gürani üzere Osmanlı periyodunun değerli hocaları da Mehmed’in yanında yer aldı.
Sultan 2. Mehmed, Anadolu ve Haliç’i tutarken, Zağanos Paşa Beyoğlu’nu fethetti ve Galata üzerine yürüdü. Tıpkı gün 2. Mehmed, Mahmut Paşa’yı elçi olarak Bizans İmparatoruna gönderdi lakin barış teklifi kabul edilmedi.
İSTANBUL KUŞATMASI
Sultan 2. Mehmed, 6 Nisan 1453 tarihinde İstanbul kuşatmasına başladı. Osmanlı ordusu kenti karadan ve denizden kuşatma altına alırken, ordu surlarda gedikler açtı. Bizanslılar bu süreçte surları yenilerken, Türkler’in kente girişine müsaade vermedi.
Osmanlı donanmasının Bizans’a yardıma gelen Ceneviz ve Venedik gemilerine mahzur olamaması, savaşın seyrini değiştirmeye başladı. Haliç ile Karaköy ortasına çekilen zincirden ötürü Osmanlı donanmasının Haliç’e girememesi, savaşın tarafını Osmanlı aleyhine çevirdi.
Bu gelişmeler üzerine Sultan 2. Mehmed, 21 Nisan’ı 22 Nisan’a bağlayan gece 72 modül kadırganın karadan yürütülerek Haliç’e indirilmesi buyruğunu verdi. Dolmabahçe üzerinden Haliç’e indirilen gemilerle savaşın gidişatı değişmeye başladı. Bir gece içerisinde Haliç’e indirilen donanma, 22 Nisan’da Haliç’ten ateşe başladı. Bizanslılar gördükleri karşısında büyük şaşkınlık yaşarken, donanmanın Haliç’e indirilmesine inanamadı.
Sultan Mehmed, son büyük hamleden evvel 24 Mayıs’ta İsfendiyaroğlu Kasım Bey’i elçi olarak imparatora göndererek kenti teslim etmesini istese de muahede sağlanamadı.
Gemilerin Haliç’e indirilmesi ile savaşın seyri Osmanlılar lehine dönerken, Mehmed, 29 Mayıs’ta büyük taarruz için buyruk verdi. 29 Mayıs’ta günün birinci ışıkları ile başlayan taarruzla surlar aşıldı.
29 Mayıs 1453’te kapıları açılan İstanbul, Sultan 2. Mehmed’in önderliğindeki Osmanlı birlikleri tarafından fethedildi.
Hazreti Peygamber’in övgüsüne mazhar olarak “Fatih” unvanını alan Sultan 2. Mehmed, büyük bir müsamaha ile kenti yağmalatmazken, fethin nişanesi olarak da Ayasofya’yı mescide dönüştürdü.
DÜNYA TARİHİ AÇISINDAN ÖNEMİ
Tarihçi muharrir Zafer Bilgi, İstanbul’un fethinin kıymetine ait AA muhabirine yaptığı açıklamada, İstanbul’un fethinin bir kentin alınmasından öte dünya tarihi açısından bir kırılmanın tezahürü olduğunu belirterek, Fatih Sultan Mehmed’in bu fethe olmak ya da olmamak gözüyle baktığını kaydetti.
İstanbul’un kuşatılmasında Osmanlı’nın kullandığı askeri sistemlerin çağın hayli ilerisinde olduğunu aktaran Bilgi, kullanılan farklı askeri stratejiler, gemilerin karadan yürütülmesi, tekerlekli kuleler, Rumeli Hisarı’nın yapılması, lağımcı birliği ile surların alttan geçilmeye çalışılması üzere periyodun ötesinde görülen bu teknikler kuşatmanın muvaffakiyetle sonuçlanmasına neden olduğunu anlattı.
Bilgi, “İstanbul’un fethi ile Avrupa’da ve Hristiyan dünyasında artık batının üstünlüğünün doğuya geçtiği düşünülmüş, Doğu dünyasının Avrupa’ya hakim olma süreci başlamıştı. Özellikle Avrupa’nın kendi iç sorgulamalarıyla ortaya çıkan Rönesans ve ıslahat süreçleri Avrupa’nın sancı içerisinden bir doğum yaşamasına vesile olmuş, fetihle birlikte Avrupa kendi içindeki sıkışmışlıkla yeni bir doğuma hamile kalmıştı.” tabirlerini kullandı.
Fetihten sonra İstanbul’daki dini, kültürel ve toplumsal yapının gelişmeye başladığını anlatan Bilgi, Mehmed’in kentin bu alanlarda dünyanın en beğenilen merkezi kentlerinden biri olmasını hedeflediğini aktardı.
Bilgi, Fatih’in devleti, cihanşümul bir devlete dönüştürmesinin ve Osmanlı İmparatorluğunun kurucusu olarak kabul edilmesinin İstanbul’un fethiyle gerçekleştiğini vurgulayarak, bu coğrafyada son periyotta kurulan en büyük devlet teşekkülünün İstanbul’da bulunmasının aslında kıymetli bir ilham kaynağı olduğunu söyledi.
Odatv.com
