Resmi tatilde çalışanlar dikkat: 33 yevmiye, ikili mesai: Eksik hesaplanırsa çalışan ne yapmalı
Resmi tatilde çalışanların haklarına dair İsa Karakaş’ın Türkiye gazetesindeki “Bu ay 33 yevmiyeye hak kazanan çalışanlar” başlıklı yazısı şu halde:
Mayıs ayı çalışanlar açısından en uzun aylardan biridir. Bu ayın takvim prestijiyle 31 günden ibaret olmasının yanı sıra 1 Mayıs Emek ve Dayanışma Günü ile 19 Mayıs Atatürk’ü Anma, Gençlik ve Spor Bayramı’nın resmî tatil olması sebebiyle çalışanların fiyat ödemeleri, SGK bildirimi ve fazla mesai uygulamalarında kimi özel durumlar kelam bahsidir. Çünkü ülkemizde 2009 yılından beri 1 Mayıs günü, Ulusal Bayram ve Genel Tatiller Hakkında Kanuna nazaran resmî tatil olarak hukuk sistemimizde yerini almış ve ülke genelinde kutlanmaktadır.
ONAYSIZ EMEKÇİ ÇALIŞTIRILAMAZ
1 Mayıs Emekçi ve İşçiler Bayramı günü ile 19 Mayıs günü personelin iş yerinde çalışıp çalışmayacağı, toplu iş mukavelesi yahut iş kontratları ile kararlaştırılabilir.
Belirtilen kontratlarda karar bulunmaması hâlinde kelam konusu günlerde çalışılması için personelin onayının alınması gerekmektedir. Personelin onayı yoksa ve bu nedenle belirtilen günlerde çalışmamışsa patron emekçiye yönelik rastgele bir yaptırım uygulayamaz.
MAYISTA ÇALIŞANLARIN FİYAT HESABI
İş hukukumuzda ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışma karşılığı olmaksızın o günün fiyatının ödeneceği, tatil yapılmayarak çalışıldığında ise, ayrıyeten çalışılan her gün için bir günlük fiyatın ödenmesi gerektiği karara bağlanmıştır. Buna nazaran 1 Mayıs ve 19 Mayıs gününde iş yerlerinde çalışan personellere;
Hiç çalışmazlarsa, bir iş karşılığı olmaksızın o günün fiyatları tam olarak,
Tatil yapmayarak çalışırlarsa ayrıyeten çalışılan her gün için bir günlük ek ücret
Ödenmesi elzemdir… Yüzde tarzının uygulandığı iş yerlerinde de emekçi fiyatlarının işverence emekçiye ödenmesi gerekmektedir. 1 Mayıs ve 19 Mayıs, resmî tatil olduğu için çalışılmayan günler SGK MPHB bildiriminde “eksik gün nedeni” olarak düşülemez; çalışanın tam gün çalışmış üzere bildirimi yapılır.
Örneğin bir firmada mühendis olarak çalışan Emir Akil, aylık maktu 90.000 TL fiyat alıyorsa, günlük fiyatı 3.000 TL’dir. Buyruk Akil, 1 Mayıs ve 19 Mayıs gününde çalışmazsa maaşında ve sigortasında rastgele bir eksiltilme yapılmadan fiyatı tam yatırılacaktır. Lakin örneğimizde Buyruk Akil, 1 Mayıs ve 19 Mayıs gününde tatil yapmayarak çalışırsa bu iki günün her bir günü için 3.000 TL yerine 6.000 TL fiyata hak kazanacaktır. Bu durumda 2025/Mayıs ayında Buyruk Akil’e 90.000 TL yerine aylık 96.000 TL fiyat ödemesi yapılması gerekecektir.
Örneğimizde Emir Akil Bey, maktu fiyat değil de saatlik/günlük fiyat sistemine nazaran günlük 3.000 TL üzerinden çalıştığını ve mayıs ayında eksiksiz tüm günleri çalıştığını kabul edersek bu durumda mayıs 31 gün olduğundan Buyruk Akil’e 99.000 TL aylık maaş ödenmesi gerekecektir. Yapılan bu fiyat artışının tıpkı vakitte SGK emekliliğine de yararı olacaktır.
FAZLA MESAİ ALACAĞI
Ulusal bayram ve genel tatil günü olarak kabul edilen günlerde emekçi olağan çalışma müddetinin üzerinde çalışıp fazla mesai yaparsa ayrıyeten ek bir günlük fiyata ek olarak %50 artırımlı fazla çalışma fiyatına de hak kazanmaktadır.
Bu nedenle 1 Mayıs günü çalışan personeller fazla mesai yapmazlar ise her halükârda ikili yevmiyeye hak kazanacaktır. Fazla mesai yaparlarsa çift yevmiyenin yanı sıra her fazla mesai saati için %50 artırımlı fazla çalışma fiyatına de hak kazanacaklardır.
Hemen belirtelim fazla mesai fiyatları de emekçinin emeklilik maaşının hesabında SGK tarafından dikkate alınmaktadır.
EKSİK HESAPLAMA HÂLİNDE ÇALIŞANIN HAKLARI
Yasal düzenlemeler gereği patron tarafından personelin fiyatı kanun kararları yahut kontrat kaidelerine uygun olarak hesap edilmez yahut ödenmezse, emekçi haklı sebeple iş mukavelesini feshederek kıdem tazminatını da alabilir. Bayramda artırımlı fiyatı ödenmeyen personel de iş kontratını feshedebilir.
Bayramda çalışıp da %100 artırımlı fiyatı ödenmeyen personel işten ayrılmamış ise Çalışma İş Kurumu Vilayet Müdürlüklerine ya da Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İş Müfettişlerine bir dilekçe ile şikâyette bulunabilir. İşten ayrılmış ise evvel orta bulucuya gitmesi gerekmektedir. Orta bulucuda uzlaşamamış ise iş mahkemesine başvurabilecektir.
