Gazeteciliğin hoş, gazetecilerin şanslı olduğu anlar vardır.
Dün akşam benim için işte bu türlü bir andı.
Roma’da çok bir sıcak vardı lakin birinci sefer gezdiğim müze ve orada gördüğüm eserler ortasında bir Türk sanatkarını seyretmek benzersizdi.
Düşünün, Türkiye’nin bir çağdaş sanatçısın yapıtları, Rönesans’ın beşiği İtalya’nın Roma kentinin en kıymetli müzelerinden biri olan “Roma Ulusal Çağdaş ve Çağdaş Sanat Müzesi’ne” girdi.
Üstelik yapıtlarından ikisi müzede kalıcı olarak sergilenecek.
Dün akşam işte bu standın açılışı yapıldı.
Ve ben de oradaydım.
TÜRKİYE’Yİ DOLAŞAN BİR YOKLAR KERVANI
Serginin ismi “Yoktunuz.”
Dün sabah önünden geçerken gördüm, müzenin girişindeki sütunların ortasına Türkçe bir “Yoktunuz” afişi asılıyordu.
Bu yapıtı birinci sefer Contemporary İstanbul’da görmüştüm.
Sonra İstanbul likör fabrikasında, sonra Diyarbakır, sonra İzmir’de ve en sonunda da “Feshane’de” görmüştüm.
Şimdi Roma’da her birimizin kapısını çalmaya devam ediyor.
Bana nazaran 20’nci ve bu yüzyılın kollektif ayıplarının, günahlarının, adaletsizliklerinin, vicdansızlıklarının, savaş kabahatlerinin hülasasıdır.
Bu eser dün akşamdan beri Roma’daki müzenin en itibarlı salonunda sergileniyor.
Burası, İtalya’da Michelangelo’nun en kıymetli takipçilerinden biri sayılan ve neoklasik periyodun en ünlü sanatkarlarından Antonio Canova’nın “Herkül ve Lichas” isimli yapıtının bulunduğu salon.
“YOKTUNUZ” HERKÜL HEYKELİNİN ÖNÜNDE BİR GUERNICA ÜZERE DURUYORDU
Michelangelo’nun Davud heykeli sonrası, insan vücudunu ve öfkesini en güzel anlatan yapıtlardan biridir.
Geçip karşıdan bu iki yapıtı seyrettim.
Birinde kıskançlığın öfke olarak insan gövdesine musallat olan halini görüyorsunuz.
Ötekinde ise berbatlığın, kibrin, vicdansızlığın insanoğlunu ve yaşadığı coğrafyayı, yuva ını harabeye çevirmesini.
Bir de şunu düşünüyorsunuz.
Bu berbatlıklar yapılırken, siz biz neredeydik.
“yoktuk…”
Zulme, adaletsizliğe, vicdansızlığa uğrayan beşerler canhıraş biçimde konutlarımızın kapısını çaldığında, tırmaladığında uğrayan “Bİzler yoktuk…”
Sanatın kâbesinde iki eser fakat bu kadar birbirini tamamlayabilirdi.
Evet “Yoktunuz” bu salonda bir Guernica üzere duruyor ve bize bakıyordu.
Geçenlerde bir polisiye sinemada gördüm.
Yaşlı bir dedektif şöyle diyordu:
“Siz uçuruma bakarsanız, uçurum da size bakar…”
Siz zulme seyirci olarak bakarsanız, mazlum da size bakar…
Bugünün savcılarının ve yargıçlarının bu salona gelip bir vicdan meditasyonu yapmasını çok isterdim.
ALFABE LAHİTLERİNİN İKİ KAPALI SPONSORU
Sergide yer alan yapıtlardan, “Alfabe Lahitleri” ve “Yedi Gözlü Güneş” isimli ikisi, müzenin kalıcı koleksiyonuna alındı.
Bu standın iki de bilinmeyen kahramanı var. Bu stant için Türkiye’nin iki büyük kuruluşu yan yana gelmiş.
“Yoktunuz” standı Yıldız Holding ana sponsorluğunda gerçekleştiriliyor.
Sergi yapımının lojistik takviyesini ise Arkas Lojistik sağlıyor.
20 BİN SANAT YAPITININ ORTASINDA BİR TÜRK SANATÇISI
Neresi mi bu Roma Çağdaş Müzesi…
Daha evvel yazmıştım bir sefer daha anlatayım.
Yaklaşık 20 bin yapıttan oluşan koleksiyona sahip.
Bunlar fotoğraflar, çizimler, heykeller, enstalasyonlar, tasarım nesneleri, sinemalar ve fotoğraflardan oluşuyor.
Yani, 19. yüzyıldan günümüze kadar uzanan dünya sanatının geniş bir yelpazesine sahip.
Daha somut bilgiler vereyim.
Mesela heykeltraş Antonio Canova’nın en kıymetli heykeli bu müzede.
PİCASSO’DAN JACKSON POLLOCK’TAN; ANDY WARHOLL’A
Pablo Picasso, Piet Mondrian, Amedeo Modigliani, Jackson Pollock, Paul Cézanne, Kazimir Maleviç, Wassily Kandinsky, Gustav Klimt, Vincent Van Gogh ve Andy Warhol’un yapıtlarına, Giorgio de Chirico ve Henry Moore’un başyapıtlarından Joseph Kosuth’un kavramsal çalışmalarına kadar çok etkileyici bir envantere sahip.
Koleksiyonlarında ayrıyeten şu sanatkarların başyapıtları sayılan eserler de yer alıyor:
Alberto Giacometti, Giacomo Balla, Giovanni Boldini, Alberto Burri, Marcel Duchamp, Jannis Kounellis, Anish Kapoor, René Magritte, Antonio Mancini, Giulio Paolini, Umberto Boccioni…
Sanıyorum bu örnekler müzenin ehemmiyeti hakkında size biraz bilgi vermiştir.
Üstelik bir yapıtı İtalya’nın en değerli heykel sanatkarlarından Antonio Canova’nın artık efsane haline gelen “Herkül ve Lika” heykelinin bulunduğu salonda sergileniyor.
“PICCO Dİ MEMORIA” GÜNEŞTEKİN’İN HÜZÜNLÜ NOMAD KAVRAMLARI
“Picco di Memoria:..”
İtalyanca “Hafıza Odası” demek.
Türkiye’de çağdaş sanatla ilgilenenlerin yakından bildiği bir kavram bu.
Ahmet Tekin’in yapıtları aracılığıyla bütün Türkiye’yi ve dünyayı gezdirdiği göçebe, nomad kavramlar bunlar.
TIpkı, mübadelenin hafıza odasını anlattığı “Gavur mahallesi” kavramı üzere.
Tıpkı Feshane’de açılışını İstanbul Seçilmiş Belediye Başkanı Ekrem İmamoğlu’nun yaptığı “Lahit Alfabeleri” üzere.
HAFIZA ODALARINDAN BAŞLAYAN BÜTÜN YOLLAR ROMA’YA ÇIKAR
Peki bu eserler nasıl oldu da İtalya’nın en değerli müzelerinden birine çıktı.
“Hafıza Odası” ve “Kayıp Alfabe…”
İşte Feshane’de açılışını Ekrem İmamoğlu’nun açtığı stant, İtalyan medyasında büyük yankı uyandırınca, Roma’nın en ünlü çağdaş sanat müzesinin yöneticilerinin ve en ünlü küratörlerden birinin dikkatini çekti.
İstanbul’a gelip sergiyi gezdiler ve buradan kimi yapıtların en kısa müddette Roma’da sergilenmesine karar verdiler.
Böylece tahminen birinci kez İstanbul’da devam eden bir standın birtakım yapıtları, birebir anda Roma’da da sergilenmesi kelam konusu oldu.
AÇILIŞTAN BİR GÜN EVVEL SAVAŞ ODASINDA PATLAYAN OLAY: AYAKKABI KOKUSU SANATIN MODÜLÜ MIDIR
Şimdi standa kısa bir orta verip, evvelki gün, yani açılıştan 24 saat evvel İtalya’da yaşanan bir “son dakika” sanat tartışmasını anlatayım.
Sanıyorum hem Rönesans İtalya’sı hem dünya çağdaş sanat alemi birinci kez bu türlü bir olaya şahit oldu.
Güneştekin’in bir enstelasyonu, müzenin en ünlü salonlarından biri olan “Savaş Odası’nda” sergilenecekti.
“War Room” yani “Savaş odası”, İran-İsrail savaşı sırasında iki haftadan beri en çok işittiğimiz kavramlardan biri.
Trump sık sık takımını “Savaş Odası’nda” topluyor.
Müzede İtalya’nın savaş geçmişi üzerine yapıtların yer aldığı bir salonu var.
SENDİKALI EMEKÇİLER ŞİKÂYET MEKTUBU YAZIYOR: AYAKKABI KOKUSU DAYANILMAZ
Güneştekin’in, ayakkabılardan oluşan bir enstalasyon var.
Bunlar toplumun zulme uğramış insanlarının ayakkabılarından oluşan sembolik bir yığın.
Hepsi tıpkı renge boyanmış, insanı hakikaten düşündüren bir enstalasyon bu.
İlk sefer İstanbul’da açılan bir standında görmüştük. Sonra Diyarbakır ve İzmir’de de tekrarlandı.
İşte bu enstalasyon evvelki gün savaş odası denilen salona yerleştirilirken kimsenin aklına gelmeyecek bir olay patladı.
Roma’daki çok sıcağın da tesiri ile bu ayakkabılardan ağır bir lastik kokusu gelmeye başladı.
Müzenin misyonlu emekçilerinin sendikaları bu ayakkabılardan yayılan kokunun kendilerini rahatsız ettiğini, kimilerinin midesinin bulandığını bu nedenle bu yapıtın kaldırılmasını istediklerini bir mektupla ilettiler.
SOMA PERSONELLERİNİN, ROBOSKİ KÖYLÜLERİNİN, HIRANT DİNK’İN AYAKKABILARI BUNLAR
Bunun üzerine Ahmet Güneştekin müzenin bütün çalışanlarına bir konuşma yaptı.
Buradaki ayakkabıların manasını neyi temsil ettiğini anlattı.
O enstalasyondaki ayakkabılar sembolik. Soma zelzelesinde içerde kalan oğlunu bekleyen bir babanın ayağında gördüğüm ayakkabı vardı. Roboski’de hayatını kaybeden köylülerin ayaklarındaki ayakkabılar vardı. Hırant Dink öldüğünde ayağından çıkan altı delik ayakkabı vardı. Ahmet Güneştekin’in Batmanlı yoksul bir babanın çocuğu olarak 14 yaşına kadar giydiği ayakkabı vardı.
Yani o ayakkabılar işte bu ve bunun üzere “Hafıza odamızda” duran sembol ayakkabılarıydı.
ZULMÜN KOKUSU SANATIN KOKUSU
Güneştekin orada farklı bir şey söyledi”
“Bu yoksulluğun, zulmün, acının kokusudur.”
Böylece sanat alanına yeni bir tartışma konusu girdi.
“Sanatın kokusu…”
Sonunda personeller bu kıssayı dinleyince kimileri ağlamaya başlamış.
Ertesi gün İtalyan medyasında bu olay yer buldu ve çabucak hepsi Güneştekin’in yanında yer aldı.
Ama Güneştekin kendi isteği ile bu enstalasyonu sergiden kaldırdı.
Onun yerine bu sembol enstalasyonun da sembolü sayılabilecek bir eser orada tasarlandı.
Bir tıp “Happening” oldu yani.
Böylece savaş odasında, sanatın yeni bir savaş versiyonu daha yer almış oldu.
ACABA OLAYIN ARDINDA MELONİ’YE KARŞI SOL SENDİKALARIN TESİRİ Mİ VAR
Tabi dün gece açılışa katılan İtalyanlar ortasında ufak tefek dedikodu kulvarların daldım.
Müzede çalışan çalışanların bağlı olduğu ona yakın sendika varmış.
Hepsi de sol eğilimli sendikalar bunlar.
Müzenin başında ise yeni Başbakan Meloni’nin atadığı bir bayan müdür olan Renata Cristina Mazzarantini var.
Daha evvel onunla ilgili yazılar okumuştum Evet Başbakan Meloni’ye yakın bir insan, ancak kültür etraflarında itibarı çok yüksek.
Yani bu olay onun kültürel liyakati değil, Meloni tarafından atanmış olmasıyla ilgili üzere görünüyor.
Neticede olay tatlıya bağlandı.
Burası bir Akdeniz ülkesi. Kültür ve sanat ne kadar yukarda olursa olsun, siyasi çekememezlikler devreye giriyor.
GÜNEŞTEKİN’İ BU MÜZEYE İKİ KİŞİ GÖTÜRDÜ BİRİ MICHELANGELO UZMANI
Ahmet Güneştekin Roma’nın bu itibarlı çağdaş müzesine nasıl gitti.
Bu stant aslında iki kişinin yapıtı.
Biri biraz evvel dediğim müzenin şahsen Başbakan Meloni tarafından atanan müdürü Renata Cristina Mazzantini, öteki de küratörü Sergio Risaliti… Bugün dünyanın en değerli çağdaş sanat müzelerinden biri sayılan Museo Novocento’nun Floransa Sanat Yöneticisi. Floransa’nın dünyaca ünlü Uffizi Galerisi kökenli bir sanat uzmanı.
Uzmanlık konusu Michelangelo Buonarroti…
Çok kıymetli stantlara küratörlük yapmış memleketler arası çapta bir sanat insanı.
Yanında yeniden İtalya’nın çok ünlü bir sanat müellifi olan Paola Marino var.
Ahmet Güneştekin’in Feshane’deki “Kayıp Alfabe” standı hakkında İtalyan medyasında çok uygun yazılar çıkıp, Corriere della Sera gazetesi kültür ekinin kapağı yapınca, sergiyi gezmek için İstanbul’a gelmişler.
Feshane’deki sergiyi İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Ekrem İmamoğlu açmıştı.
Tabi İtalya’da İmamoğlu ile büyük bir dayanışma rüzgârı esiyor.
CAPITOLINE MÜZESİ’NDE ARKAS’IN PANORAMİK YEMEĞİ
İlk akşam Arkas’ın iştirakçilere verdiği yemekteydik.
Roma Belediyesi’nin çabucak yanında Capitoline Müzesinin terasındaki “Terrazza Caffarelli’de yedik.
Harika bir Roma panoraması vardı.
Hava çok sıcaktı lakin aşağıda kentin ışıkları mükemmeldi.
Roma’ya bir kez daha hayran oldum.
KADIN BAŞBAKANIN ÜLKESİNDE BAYAN BÜYÜKELÇİ İLE SOHBET
Ev sahipliğini Arkas Holding Yönetim Kurulu Lider Yardımcısı Bernard Arkas ve eşi Funda Arkas yaptı.
Türkiye’nin Roma Büyükelçisi Elif Çamoğlu Ülgen ve eşi Sinan Ülgen de yemekteydi.
Türkiye’nin sağlam diplomasi mesleğinden gelen bir büyükelçi. İtalya’da bir bayan başbakanın periyodunda Türkiye’nin çağdaş bir bayan büyükelçisi olması çok hoşuma gitti.
AZİZ PETRUS VE PAULUS HAVAİ FİŞEKLERİNİ BİR TERASTAN İZLEMEK
Terastan aşağı bakınca Capitoline Müzesinin Villa Cafarelli denilen bahçesinde çok etkileyici de v bir heykel görünüyordu.
13 metre uzunluğunda dev heykeldi.
İmparator 1. Konstantin’in, 4’üncü Yüzyıl’dan kalma bir heykelinin teğe bir kopyasıymış.
Gecenin o hoş ışığında hakikaten kolosal görünüyordu.
Pazar günü İtalya’nın en değerli bayramlarından. Biri “La Festa di San Pietro e Paolo” yani “Aziz Petrus ve Paulus Bayramı idi.
Gece havai fişek şovlarını bu terastan seyrettik.
İlk gece böyleydi.
AÇILIŞ GECESİNDE ÜNLÜ TÜRK PATRONLAR
Açılış gecesinde Türkiye’den kalabalık bir iş insanı davetlisi vardı. Görebildiklerim ortasında Ali Sabancı, Nezih Barut, Hamdi Akın, Cem Hakko, Oktay Duran, Fettah Tamince, Agah Uğur, Mahmut Ünlü, Oktay Duran, Murat Ülker vardı.
Yıldız Holding müzenin bahçesinde bir yemek verdi.
250 kişilik bir davetti.
GECE BİTERKEN NEDENSE ROMA SİNEMASINDAKİ ANNA MAGNANI’Yİ HATIRLADIM
Dedim ya şanslı bir günümdü.
Türkiye’nin sanatı bakımından çok özel iki gecede oradaydım.
Bir kadeh şaraptan sonra nedense aklıma Fellini’nin “Roma” sinemasındaki Anna Magnani’li sahne geldi…
Fellini, İtalyan “Yeni Gerçekçilik” periyodunun en ünlü bayan oyunculardan Anna Magnani’yi konutuna kadar takip eder.
Magnani, meskenine girerken hala kendisine bir şeyler anlatmaya çalışan Fellini’nin yüzüne kapıyı kapatırken “Va Federico va” der.
“Gİt Allahını seversen git Federico, daha fazla saçmalama…”
FLÖRTLE ARKADAŞLIK ORTASINDA EN HOŞ HUDUTTA KALMAK
O kısacık sahne, Paris’teki öğrencilik yıllarımdan beri aklımdan hiç silinmedi,
Anna Magnani’nin gözlerinin altına çizgiler düşmüş Akdenizli bakışı daima gözümün önünde.
Bir bayanla bir erkeğin, flörtün hududunda kalan arkadaşlığını anlatan en hoş sahneydi o.
Çünkü orada anlamıştım ki, her erkeğin ve her bayanın flört çizgisini geçmeyen, daima orada kalan arkadaşlıklara da gereksinimi vardır.
Arkadaşlıktan bir tık ileri, sevgililikten iki tık geri, kapıdan dönülen bir hudut yani.
Hele yaş ilerleyince daha da büyür bu muhtaçlık.
Otele dönerken Roma gecemi Mina’nın “Il cielo in una stanza’sı” ile tamamladım.
Geceye tam oturdu.
Ertuğrul Özkök
