Avrupa Komisyonu’nun 2023 yılında sunduğu taslak, her yıl Avrupa yollarından çekilen yaklaşık 6,6 milyon aracın en az 3,5 milyonunun kayıtsız biçimde etrafa ziyanlı usullerle elden çıkarılmasını önlemeyi hedefliyor. Yeni düzenleme ile araçların geri dönüşüm oranlarının artırılması, evraksız ihracatın önlenmesi ve atıkların tabiata ziyan vermeden bertaraf edilmesi amaçlanıyor.
SERTİFİKA ŞARTI
Düzenlemenin en kritik noktalarından biri, pazara sunulacak her yeni aracın “geri dönüştürülebilirlik sertifikası” taşıma mecburiliği. Üreticiler; aracın söküm süreci, tekrar kullanılabilecek kesimler, tehlikeli gereçler üzere tüm teknik ayrıntıları belgelemek zorunda olacak. Bilhassa kurşun, cıva, kadmiyum üzere ziyanlı kimyasallara yönelik katı sınırlamalar getirilecek.
HER ARAÇ İÇİN MECBURÎ OLACAK
Taslağın 25. unsuruyla hayatımıza girecek olan “Dijital Araç Pasaportu” sistemi, her araca bir kimlik dokümanı kazandıracak. Bu dijital pasaport; aracın üretiminde kullanılan gereçleri, geçmiş bakım kayıtlarını, sahip değişikliklerini, kaza bilgilerini ve hurdaya ayrılma tarihlerini içerecek. Avrupa çapında merkezi bir data tabanına bağlı olacak sistem, ikinci el pazarında şeffaflık sağlarken, etrafa ziyan veren araçların vaktinde tespitini kolaylaştıracak.
TÜRKİYE NEDEN ETKİLENİYOR?
Türkiye, Avrupa Birliği ile Gümrük Birliği içinde yer aldığı için bu düzenlemeden direkt etkilenecek ülkeler ortasında. 2025 prestijiyle otomotiv ihracatının %72’sinden fazlasını AB ülkelerine yapan Türkiye için bu değişiklik hayati ehemmiyet taşıyor. Türk otomotiv firmaları için kimi zorunluluklar doğacak:
*Geri dönüştürülebilirlik sertifikası olmayan araçlar ihraç edilemeyecek.
*Üretim kademesinde dijital pasaport sistemine entegrasyon zarurî olacak.
*Kimyasal bileşenler konusunda şeffaflık ve uygunluk kriterleri karşılanmalı.
*Türkiye’nin hurda araç idaresi ve yasal altyapısı tekrar ele alınmalı.
ARAÇ SAHİPLERİNİ NE BEKLİYOR?
Yasalar, sadece yeni araç üreticilerini değil, mevcut araç sahiplerini de dolaylı yoldan etkileyecek:
*İkinci el araç ihracatında çevresel uygunluk ve dijital pasaport zaruriliği, satışları zorlaştırabilir,
*Yedek modül tedariğinde sürdürülebilirlik unsurları, kimi eski araçların bakımını kıymetli hale getirebilir,
*Hurda araçlara yönelik teşviklerin artırılması ve yüksek emisyonlu araçlara özel vergi düzenlemeleri gündeme gelebilir,
*Araç muayenelerinde etraf dostu kriterlerin ön plana çıkması bekleniyor.
HANGİ ARAÇLAR HURDA STATÜSÜNE GİREBİLİR?
Yasada hurdaya ayrılacak araçlar açıkça tanımlanmasa da birtakım kümeler risk altında:
*Emisyon standardı düşük, eski model araçlar (özellikle Euro 3 ve altı)
*Geri dönüştürülebilirlik sertifikası bulunmayan ithal ikinci el araçlar
*Dijital pasaport sistemine entegrasyon sağlanamayan araçlar
*Tehlikeli gereçler içeren arabalar (örneğin kurşun, cıva, asbest barındıranlar)
SÜREÇ NASIL İŞLEYECEK?
İtalyan otomotiv haberleri sitesi alvolante.it’te yer alan habere nazaran, Düzenleme şu an Avrupa Parlamentosu, Kurulu ve Kurulu ortasında müzakere etabında. Avrupa basınına yansıyan bilgilere nazaran; yasa taslağının 2026-2027 periyodunda yürürlüğe girmesi bekleniyor. Yükümlülükler kademeli olarak devreye alınacak ve uygulama sürecine geçiş kademeli formda gerçekleşecek.
HEM RİSK HEM FIRSAT
Yeni ELV düzenlemesi, Türkiye otomotiv bölümü için önemli bir imtihan olacak. Ahenk sağlanması halinde, Avrupa pazarında rekabet gücü korunabilir. Fakat gerekli altyapı ve yasal dönüşüm sağlanamazsa, hem üreticiler hem de araç sahipleri için önemli kayıplar yaşanabilir.
