Emekçi haklarında dünyada birinci 10’dayız: Ancak en berbatlar listesinde
Yeniçağ müellifi ve ekonomist Esfender Korkmaz, Türkiye’deki emekçi haklarına ait çarpıcı bir kıymetlendirme yaptı. Korkmaz, “Dünyada emekçi haklarında en berbat 10 ülke içindeyiz” başlıklı yazısında, memleketler arası raporlar ve tarihi datalar ışığında Türkiye’nin kritik durumunu gözler önüne serdi.
FİİLEN GREV YASAĞI VE SENDİKASIZLAŞMA
Korkmaz, yasal yetkilerin siyasi iktidarlarca berbata kullanıldığını savundu: “2003 sonrası ve OHAL periyotlarında birçok grev hükümet kararıyla ertelendi. Erteleme sonrası greve tekrar başlamak yasal olarak mümkün değil. Sonuç olarak, fiilen grev yasağı var. Türkiye sendikasızlaştırıldı.”
İşte Esfender Korkmaz’ın kaleme aldığı o yazı:
“1961 Anayasası öncesinde Türkiye’de grev hakkı fiilen yoktu. Grev hakkı birinci kere 1961 Anayasası’nın 46. hususuyla anayasal garantiye kavuşturuldu. 46 hususun 2. Fıkra’sı “Toplu mukavele yapmak hakkı ve bu hakkın sağlanması için grev hakkı tanınmıştır. Grev hakkının kullanılması ve sonları kanunla düzenlenir.” biçimine getirildi.
Ancak bu anayasal teminat de 1963 yılında çıkarılan 275 sayılı Sendikalar Kanunu ve Toplu İş Kontratı, Grev ve Lokavt Kanunu ile fiilen kullanılabilir hale geldi.
Sonrasında ise 12 Mart Muhtırası ile grev hakkına kimi sınırlamalar getirildi.
1980 darbesi öncesinde sağ-sol sertleşmesinde, grev hakları siyasi alanda berbata kullanıldı. Bu nedenle 1982 anayasasında da grev hakkı devam etti ve ancak genişleme getirilmedi. 1982 Anayasası 54 unsura nazaran “Toplu iş mukavelesinin yapılması sırasında, uyuşmazlık çıkması halinde personeller grev hakkına sahiptirler.’’ biçimindedir.
Sonradan yapılan 1995 Anayasa değişikliği kamu çalışanlarına sendika hakkı ve 2010 Anayasa değişikliği ile kamu çalışanlarına toplu kontrat hakkı verildi ve ama grev hakkı verilmedi.
Aslında, Anayasa’nın 54. hususuna nazaran siyasi emelli grevler, dayanışma grevleri, genel grev ve işyeri işgali yasaktır. Ayrıyeten 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Mukavelesi Kanunu’nun 63. Unsuru ‘’ Genel sıhhati yahut ulusal güvenliği bozucu nitelikte olması durumunda, Bakanlar Kurulu kararı ile 60 gün müddetle ertelenebilir. Bu müddet içinde taraflar anlaşamazsa, uyuşmazlık Yüksek Hakem Kurulu’na götürülür.” diyor.
Ancak siyasi iktidarlar yetkilerini berbata kullandı. 2003 sonrasında ve OHAL periyotlarında, grevlerin birden fazla hükümetler kararıyla ertelendi. Erteleme kararı sonrası tarafların anlaşmamaları halinde grevlerin tekrar başlaması yasal olarak mümkün değildir. Bu nedenle 60 gün içinde taraflardan ya muahedeleri bekleniyor ya da toplu iş sözleşmesi Yüksek Hakem Kurulu tarafından sonuçlandırılıyor. Bu yapılmazsa sendikanın toplu iş mukavele yetkisi düşüyor.
Fiilen grev yasağı var. Türkiye sendikasızlaştırıldı.
Fredoom House (Dünya Özgürlükler Evi) 2021 Türkiye raporunda, özgürlük anketi içinde yer alan “Sendikalar ve gibisi meslek örgütleri yahut personel örgütleri için özgürlük var mı?” sorusuna dört üstünden 1 puan verilmiş. Yapılan yorum hiç de iç açıcı değil. Bu yorum;
Türkiye’de “Grev hakkı da dahil olmak üzere sendikal faaliyetler kanunla ve uygulamada sonlandırılmıştır; patronların sendika zıddı faaliyetleri yaygındır ve yasal müdafaalar yetersiz biçimde uygulanmaktadır. Temsil barajı gereklilikleri sistemi, sendikaların toplu kontrat haklarını teminat altına almasını zorlaştırmaktadır. ‘’ şeklindedir.
Avrupa Birliği; 2022 Türkiye raporunun giriş kısmında; ‘’ Sendikal haklar, gerçek manada toplumsal diyalog eksikliği ve süregelen kayıt dışı istihdam seviyeleri ile ilgili kaygılar devam ediyor.’’ Deniliyor.
Türkiye de sendikasızlaşmada ve personel haklarının kısıtlanmasında çalışanların da günahı var. Zira haklarına ve sendikalarına sahip çıkmadılar. Hükümetlerin, İdeolojik mahfiller, ideolojik sendikalar, Sarı sendikalar kurdurmasına ve sendikasızlaştırma siyasetine alet oldular. 1999 yılında sendikalı personel oranı yüzde 69,3 iken artık yüzde 15’e geriledi. Hala sendikalı personel oranı;
TÜRK-İŞ; yüzde 8,
Hak-iş; yüzde 5,
Disk; yüzde 1,4
Beşinci, Memleketler arası Sendikalar Konfederasyonunun (ITUC) 148 ülkeyi kapsayan raporuna nazaran; Türkiye, 2022 ve 2023 yılında “çalışanlar için en makûs 10 ülke” ortasında yer aldı. Bu ülkeler; Bangladeş, Belarus, Ekvador, Mısır, Esvatini, Guatemala, Myanmar, Filipinler, Tunus ve Türkiye‘dir.
İşçi ve memur, ideolojik olmayan sendikalaşmayı teşvik eden, grev ve lokavt hakkının olduğu yasal düzenleme talep etmelidir. Hala mevcut üç konfederasyon tek bir konfederasyon haline getirilmelidir.”
