ABD’li isimlerden dış siyasete dair gelen peş peşe açıklamalara dair Kerem Alkin, Sabah gazetesindeki “Yeni Yüzyıl, Yeni Sağ: ABD format yeniliyor” başlıklı yazısında şu mevzuları ele aldı:
ABD bir kere daha tarihi bir yol ayrımında. West Point’te Lider Trump’ın, Annapolis’te Dışişleri Bakanı Rubio’nun ve son olarak ABD’nin Ankara Büyükelçisi Barrack’ın açıklamaları, sırf bir dış siyaset söylemi değil; global sistemde ABD’nin yeni konumunun adeta işaret fişeği niteliğinde. Trump ‘yeni maceralara atılmayacağız’ dedi. Rubio, ‘yeni darbelere taban hazırlamayacağız’ diye ekledi. Barrack ise ‘Orta Doğu esasen ziyadesiyle bedel ödedi’ tabiriyle bir manada gerisi gerisine yapılan açıklamalara Orta Doğu’nun geleceği için umut verici bildirilerle noktayı koydu. Tüm bu iletiler Trump idaresinin ABD’nin Soğuk Savaş sonrası müdahaleci yaklaşımını, 20. Yüzyıl’ın kendine nazaran ‘siyasi ve ahlaki normlarını dayatan’ misyoner diplomasi anlayışını ve global polis rolünü artık geride bırakma argümanını taşıyor.
Bu çıkışlar, ABD’nin 1945’den günümüze, 20. Yüzyıl’ın ikinci yarısında oluşturduğu global ekonomi-politik sisteme dayalı kurucu dış siyaset nosyonlarından bir tarafıyla esaslı bir kopuşu da temsil etmekte. Bir evvelki yüzyılın Amerika’sı; savaşın mutlak galibi, tekrar kurucu, sanayi devrimleriyle serpilmiş kapitalizmin taşıyıcısı, NATO ve Bretton Woods’un, Atlantik İttifakı bazlı bir ekonomik, siyasi ve askeri yapının mimarıydı. İki dünya savaşının da sebebi ve hatalısı olan Avrupa’ya ve Japonya’ya ‘artık silahlanmayın, yalnızca kaliteli mal üretin’ diyen bir hegemon olarak dünyanın standartlarını belirleyen bir ABD. Kapitalizmin devamlılığı ismine global talebi sürdürülebilir kılacak, sermaye hareketlerini ve memleketler arası ticareti özgürleştirecek bir ABD. Ta ki, 1980’lerin başlarında neoliberaller ABD ve Atlantik İttifakı’na gerisi arkasına büyük yanlışlar yaptırana kadar.
‘Küreselleşme 2.0’ o kadar bağnazca, o kadar taparcasına pazarlandı ki, ticaret ve finans sisteminde oturmuş ve gerekliliği kanıtlanmış kurallar o kadar gevşetildi ki, 21. Yüzyıl’ın birinci çeyrek periyodu ABD ve Atlantik İttifakı ülkeleri açısından pek çok ekonomik krizle boğuştukları bir periyoda dönüştü. İçinde bulunduğumuz 21. Yüzyıl, çok kutuplu bir sistemin ayak seslerini duyduğumuz bir devir olmasının yanı sıra, dijital sermaye hareketliliği, siber güvenlik tehditleri, yapay zekâ takviyeli rekabet ve yeni bölgesel güç merkezlerinin yükselişiyle şekilleniyor. Bu yeni yüzyılda ABD global çatışmaların baş aktörü olmanın bedelini hem prestij kaybıyla, hem zorlanan bir iktisatla, hem de zayıflayan dolar ile ödeyen bir ülke haline geldi. Irak ve Afganistan savaşlarının toplumsal ve ekonomik yükü, içeride Amerikan toplumunu yordu, dışarıda ise kredibiliteyi erozyona uğrattı.
Trump’ın iki defa seçilmesindeki dinamik âlâ okunmalı. Bu nedenle, Trump ve grubu, ‘yeni sağ’ olarak isimlendirilebilecek bir perspektifle bu tabloya net bir karşılık veriyor. Bu yeni anlayışta, neocon-müdahaleciliğe, ulus inşa projelerine, kapalı operasyonlarla rejim değiştirme atılımlarına yer olmadığı izlenimini alıyoruz. Yeni sağ, ABD’nin kaynaklarını yine kendi refahı ve teknolojik rekabetçiliği için kullanma stratejisiyle hareket ediyor. Barrack’ın açıklaması da bunu teyit ediyor: ABD, artık savaşlarla değil, stratejik iştiraklerle tesir üretmeye çalışacak. Trump ve grubu, ABD’yi tekrar tanımlarken, dünyaya da net bir ileti veriyor: ‘Kurucu bizdik, fakat artık yıkıcı olmayacağız.’ Bu yaklaşım, şayet tutarlılıkla devam ettirilirse, 21. Yüzyıl’da daha dengeleyici, daha çoğulcu; fakat hala global sisteme iz bırakmak isteyen bir ABD’nin kapısını aralayabilirler.
