Cumhuriyet Gazetesi müellifi Alev Coşkun’un “27 Mayıs ve 1961 Anayasası” başlıklı yazısı şöyle:
“1960-1980 tarihleri ortasında ülkemizde üç askeri darbe oldu. 27 Mayıs 1960, 12 Mart 1971 ve 12 Eylül 1980.
Kimi muharrirler tüm bu askeri hareketleri bir torbanın içine koyarlar ve hepsinin lanetlenmesi gerektiğini belirtirler.
Oysa yapılış biçimleri ve sonuçları bakımından bu üç askeri hareket birbirleriyle eş değillerdir.
27 Mayıs 1960 Demokrat Parti’nin (DP) hukuk dışı kararlarının birikmesi sonucu adeta bir patlamadır. 14 Mayıs 1950’de yapılan demokratik ve adil seçimlerde DP seçimleri kazandı. DP ileri gelenleri ve bütün dünya, iktidarın yeni partiye devredilmesi konusundan “tereddüt” yaşıyorlardı.
Milli Mücadele’yi başarmış, ihtilalleri yapmış, 27 yıl kesintisiz iktidarda kalmış Atatürk’ün kurduğu CHP ne yapacaktı, iktidarı devredecek miydi?
Seçim gecesi, sandıklardan sonuçlar geldikçe tereddüde düşen İstanbul’daki I. Ordu kumandanı Çankaya’ya müracaat etmiş, müdahale teklifinde bulunmuştu. Cumhurbaşkanı İnönü, bu teklife prestij etmedi. “Seçim bitmiştir, sonuçlar alınmıştır, demokrasinin gereği yapılacaktır” dedi. Kısa bir müddet içinde iktidar DP’ye barış ve hukuk unsurları içinde devredildi. İktidarın barış içinde seçimleri kazanan DP’ye devredilmesi insanlık ve dünya demokrasi tarihinde fevkalâde bir demokrasi hareketi olarak yer aldı.
Siyaset bilimci Dankwart Rustow, bir makalesinde 14 Mayıs 1950’de iktidarın barış içinde devredilmesini şöyle yorumlar: “İsmet İnönü, demokrasiyi geliştirmek için diktatörlük gücünü istekli olarak kısıtlayan dünyanın tek devlet adamı olma onurunu korumaktadır.”
Prof. Bernard Lewis de 1950 seçimlerinin “Atatürk İhtilallerini tamamlayan ikinci bir ihtilal ve CHP’nin en büyük başarısı” olduğunu belirtmektedir.
Bu demokratik hareket ne yazık ki fazla sürmedi. İktidara gelen DP’nin birinci işi Halkevlerini ve Köy Enstitülerini kapatmak, akabinde CHP’nin sandalye-masa dahil tüm mallarını elinden almak oldu. 1954 seçimlerinde kendisine oy vermeyen Kırşehir vilayetini ilçe ve Kastamonu’nun Abana ilçesini de nahiye yaptı.
1957 seçimlerinde DP oy kaybedince demokrasi dışı hareketlere başvurdu. Basın özgürlüğü kısıtlandı. Halkı birbirinden ayırmaya, kutuplaştırmaya ve düşman etmeye yöneldi; utanç verici “Vatan Cephesi”ni kurdu.
1959 yılında konuşma yapmak için Uşak’a giden muhalefet lideri İsmet İnönü, DP’liler tarafından taşlandı. İzmir’de Demokrat İzmir gazetesi basıldı, matbaa makineleri kırıldı. İnönü’nün İstanbul’a dönüşünde 5 Nisan 1959’da Topkapı’da arabasının önü İstanbul Trafik Müdürü Celal Kosova tarafından kesildi. Gözü dönmüş DP’lilerin ellerinde sopalarla saldırısına uğrayan İnönü, zorbaların elinden zahmetle kurtarılabildi.
1960’ta Kayseri’ye konuşma yapmaya giderken askeri birlikler tarafından yolu kesildi, Kayseri’ye sokulmadı. Çok partili sistemi Türkiye’ye getirmiş olan İnönü, Nisan 1960’ta Meclis kürsüsünde konuşurken 12 oturum Meclis dışına atıldı. Akabinde, “Tahkikat Komisyonu” kuruldu. Üyelerin tamamı DP milletvekillerinden oluşuyordu.
İnönü, Meclis kürsüsünden şunları söyledi: “Demokrasi rejiminin yollarından ayrılıp ülkeyi baskı rejimi haline getirmek tehlikelidir. Bu yolda devam ederseniz, ben de sizi kurtaramam.”
TAHKİKAT KOMİTESİ ANAYASAYA ALIŞILMAMIŞ MI
DP’yi tutanlar Meclis Tahkikat (İnceleme) Kurulu kuramaz mı? Ne var bunda? “Neden bir kurulun kuruluşu demokrasiye karşı olarak bedellendiriliyor?” diye itiraz ederler.
Meclis’te Tahkikat Komitesi elbette kurulabilir lakin DP’nin 17 Nisan 1960’ta kurduğu bu komiteye 27 Nisan 1960’ta anayasaya ters yetkiler verildi. Örneğin sorgu sual etmeden gazeteleri kapatmak, matbaaları kapatmak, istediği kişiyi tutuklamak… Üstelik bu kurulun kararları mutlaktı ve itiraz edilemiyordu. Kurulun 15 üyesinin tamamı DP milletvekillerinden oluşuyordu. Tahkikat Komisyonu’na verilen bu yetkilerin anayasaya muhalif olduğunu, DP’ye yakın anayasa hocası Prof. Ali Fuat Başgil kitabında açıkça belirtmiştir. Bu demokrasi dışı kararların bardağı taşıracak derecede çoğalması toplumsal patlamaya neden oldu. Meğer, Tahkikat Komitesi feshedilseydi, seçim için karar alınsaydı, seçimin kısa müddette yapılacağı açıklansaydı askeri müdahale olmazdı.
DİĞER DARBELER
27 Mayıs 1960 hareketi, o günlerde kamuoyunun ve halkın büyük çoğunluğunun onayını almıştı. 1960 hareketinin en büyük kusuru Menderes, Güçlü ve Polatkan’ın idam edilmeleridir. Meğer onlara da verilecek mahpus cezasıyla yetinilebilirdi. Gelelim başka askeri darbelere: 12 Mart ve 12 Eylül büsbütün başka yapıda askeri hareketlerdir. Onlar bir projedir ve planları binlerce kilometre ötede Pentagon’da yapılmış dış dayanaklı askeri darbelerdir.
12 Mart “muhafazakâr-gerici”; 12 Eylül ise “karşıdevrim”dir. Her iki askeri hareket temelde 27 Mayıs 1960’ın yarattığı 1961 Anayasası’na karşıydı.
Bu nedenle birbirinin aykırısı olan bu askeri hareketleri birebir kefeye koyup kıymetlendirme yapmak yanlışsız değildir.
1961 ANAYASASI
1960 hareketinin en kıymetli eseri 1961 Anayasası’dır. 1961 Anayasası, hukukun üstünlüğü unsuru üzerine yapılandırılmıştır. Bu anayasayı 1961 yılında oluşan 273 kişilik “Kurucu Meclis” yapmıştır. Bu meclis, tayinle değil, seçimle oluşmuştur. Kuşkusuz bu yazının kısıtlı sonları içinde üstün seviyedeki 1961 Anayasası anlatılamaz lakin kimi noktaları belirtebiliriz.
1961 Anayasası ile Türk siyasal tarihinde güçler ayrılığı kuralı açıkça getiriliyordu.
İlk kere Anayasa Mahkemesi kurulmuştu. Kanunların anayasaya uygunluğunun yargısal kontrolü sağlanıyordu. Toplumsal devlet prensipleri, kişi hak ve özgürlükleri hukukî muhafazaya alınmıştı.
Hukukun üstünlüğü prensibi çerçevesinde yönetimin bütün süreç ve hareketlerinin yargı kontrolüne tabi olması kabul edilmişti.
Yargıçların yürütmenin tesirinden kurtarılması sağlanmış, yargıç teminatı anayasa müdafaasına alınmıştı. Birinci defa Devlet Planlama Teşkilatı kurulmuştu.
1961 Anayasası bütün dünyada en aktif hukukçular tarafından ebediyen övülmüş ve takdir edilerek değerlendirilmiştir. 27 Mayıs 1960 hareketinin yarattığı 1961 Anayasası, Türk toplumunun 200 yıllık çağdaşlaşma ve demokratikleşme uğraşının sonucu onurlu bir hukuk dokümanıdır.
Odatv.com
