Vatanımızın tapu senedi kabul edilen Lozan, sıradan bir Antlaşma değildir. O, Türk ve Kürtler başta olmak üzere tüm bir milletin evlatlarının kanıyla yazıldı.
Milli Gayret sürecinde Mustafa Kemal’in karşısında yer alanların, değişik sözlerle tabir etseler de değişmeyen ana tezleri: büyük emperyalist devletlere ve onların temsilcisi işgalcilere karşı yumuşak davranmaktır.
Onların beğenisini, takviyesini almaktır. En azından onları kızdırmamaktır. Daha da acısı günümüzde birtakım önderler, bu kadar da olmaz dedirtecek biçimde, emperyalist devletlerden müdahale/destek istiyorlar.
YA İSTİKLAL YA ÖLÜM
Milli Uğraştan damıtılan değerli derslerden biri de emperyalist işgalcileri yenecek temel gücün, silah olmasıdır. Diplomasi lakin orduya, onun gücüne dayanarak muvaffakiyet kazanabiliyor. Kazanılmış büyük zaferlerimiz olmasaydı Lozan da olmazdı. Bugün ispatlanmış olan bu tez o yıllarda tartışma mevzusudur.
Kaderlerini işgalcilerle birleştirmiş olan Padişah ve Damat Ferit hükümetleri başlardaki yanlış anlayışlardan sonuna kadar yararlanıyorlar. Onların tek hesabı pozisyonlarını, mevkilerini korumaktır. Memlekete ve millete ne olduğu onları pek fazla ilgilendirmiyor. Orduların toparlanmasına karşı çıkıyor; silah ve mühimmatın işgalcilere teslim edilmesini istiyorlar. Hatta İngilizlerin dayanağıyla dört bin kişilik bir Hilafet ordusu kurarak Ulusal Mücadele’ye karşı savaşıyorlar.
PAŞANIN SİYASİ PLANI
Mustafa Kemal Paşa, başta başkan bireyler olmak üzere milletin gerçek bir uğraş anlayışında birleşmesi için, kongrelerde, Meclis’de ve bulunduğu her ortamda harikulâde bir uğraş gösteriyor. Zira zafer lakin bu türlü kazanılabilir. Öncelikle millet kendine güvenmelidir. Ordu kurulabilir. Silah ve para bulunabilir.
Paşa’nın siyasi planda çaba ettiği iki vahim/yanlış anlayış: mandacılık ve işgalcilerle yeterli geçinmedir. “Onları kızdırmayalım ki farklı bölgeleri de işgal etmesinler; bize makus davranmasınlar.” Propagandası yapılıyor. Mustafa Kemal Paşa, bu iki anlayışı şiddetle kınıyor: “Süngülerini milletin kalbgâhına (can evine) saplayan ecanibi konuk diye gösteriyor ve bunlara misafirlik icabı misafirperverce ve mülâyimane (yumuşak) harekete mecburiyet görüyorlar.”
ATATÜRK’ÜN ANLAYIŞI
Atatürk, bu teslimiyetçi anlayışa karşı geleceğin gençlerine yönelik ikazını Mazhar Müfit’ten bilhassa not etmesini istiyor.
Bu ikaz şöyle: “İnsaf ve merhamet niyaz etmekle millet işleri, devlet işleri görülemez; millet ve devlet onur ve bağımsızlığı temin edilemez… İnsaf ve merhamet dilenmek üzere bir prensip yoktur. Türk milleti, Türkiye’nin müstakbel çocukları, bunu bir an hatırdan çıkarmamalıdırlar.”
Mustafa Kemal, bu tavrı alanların iktidarlarının da uzun sürmeyeceğini söylüyor. Onlar, işgalcilere de yaranamıyorlar.
BİR AN EVVEL BARIŞ
İstiklal Savaşı sürecinde ulusal güçler kuvvetlendikçe işgalci emperyalist devletlerin peş peşe muahede teklifleri gündeme geliyor. Bunlar Sevr’in biraz yumuşatılmış örnekleridir. Bilhassa kapitülasyonlardan vazgeçmiyorlar. Mustafa Kemal’in yakınında olan Bekir Sami üzere birtakım aydınlar bile, “ne olursa olsun bir an evvel barış yapalım” anlayışındalar.
LOZAN’DAKİ EN KIYMETLİ BAHİS
Mustafa Kemal ise savaşarak işgalcileri memleketten atmadıkça onların sırtını tam olarak yere sermedikçe kalıcı bir barışın imkanlı olmadığını ısrarla savunuyor. Lakin büyük zaferler, onları gerçek bir barışı kabul etmeye mecbur bırakacaktır. Böylelikle tam bağımsız ülke amacına ulaşılacaktır. Yoksa beslendikleri, kanını emdikleri toprakları neden terk etsinler. Hakikaten Lozan’da en büyük tartışmalardan biri kapitülasyonlar konusunda yaşanıyor.
Bizim İstiklal Savaşımız, bu tarihi gerçeğin doğruluğunu kanıtlıyor. Dört kıymetli zaferle: Birinci ve İkinci İnönü Savaşları, Sakarya ve Büyük Taarruz (Başkumandanlık Meydan Savaşı) lakin Lozan Barışı’na ulaşılıyor. Yani çok canlar feda ediliyor.
Diplomat muharrir Altay Cengizer’in de vurguladığı üzere “Diplomasi, eninde sonunda bilhassa de mukadderat anlarında çıplak güç alakalarının yeri üzerinde şekilleniyor.”
EMPERYALİZM İŞİN İÇİNDE
Siyasi ve ekonomik tam bağımsızlık olmadıkça da ülkenin kalkınması, halkın refaha ve mutluluğa kavuşması imkanlı değildir. Zira emperyalist devletler tesirli oldukları ülkelerin bütünsel olarak kalkınmasına, refaha kavuşmasına pürüz oluyorlar.
Aksi durum onların faydasına değildir. Zenginliğini emdikleri insanları, toprakları kaybediyorlar. Onlara güzel görünerek, yalvararak bunu bilakis çevirmek de tarih boyunca yaşanmış bir durum değildir.
Son bir anımsatma: Büyük başkanımız Gazi Mustafa Kemal Atatürk, “Bir toplumun beka ve saadetinin, lakin emelde ve emellerin elde edilmesinde tam birlik halinde bulunmasına bağlı olduğunu” belirtiyor. Yani her türlü zorluğu aşacak kuvvet, emperyalist güçlere karşı millet ve devlet olarak bir yumruk üzere birleşmekle kazanılıyor.
Feyziye Özberk
Odatv.com
Kaynak:
Feyziye Özberk, Atatürk ve Mazhar Müfit Yoldaşlığı, Kaynak Yayınları, İstanbul, Şubat 2025.
