Tütün tüccarı babası “balıkçıyım” diyecek kadar balık avlama sevdalısı olunca, 5 yaşından itibaren kendisini balık peşinde koşarken buldu. 7-8 yaşında Çeşme’deki komşu amcaların oltalarının iplerini bağlayacak, 14 yaşında da bugün ‘küvet’e benzettiği birinci teknesini alacaktı. 70’li yıllarda, Amerika’da gördüğü sportif balıkçılık aklını çeldi. Dünyanın her yanında her turnuvaya katıldı, her cins balığı tuttu.
Günde 18 saat çalıştığı işinden kendisini erken emekli edip, Türkiye’nin birinci sportif balık avcılığı turnuvasını başlattı. Birincisine yalnızca tekne sahibi arkadaşlarının oltayı, ipi, iğneyi paylaşarak katıldığı Alaçatı Tuna Masters Memleketler arası Balıkçılık Turnuvası 19, Teos Tuna Masters Milletlerarası Balıkçılık Turnuvası 10. yılını kutladı. Yarışın ötesinde, denizcilik kültürünü ve sürdürülebilir balıkçılığı teşvik eden, bugün Avrupa’nın en büyüğü olan sportif balıkçılık turnuvasının kurucusu, deniz sevdalısı Murat İyriboz ile ona nazaran herkesin katılabileceği, ancak bana nazaran biraz sosyete avcılığı olan Memleketler arası Balıkçılık Turnuvası’nı konuştuk.
-Böyle bir turnuva düzenlemek nereden aklınıza geldi?
Ben aslında bin yıllık balıkçıyım. 5 yaşında babamla başladım. Herkesten farklı olarak 1970’li yılların sonunda Amerika’da, açık deniz balıkçılığına merak sardım. Oradaki deneyimlerimle burada yakalamaya başladım orkinosu. Beni gören yakın birkaç arkadaşım bana takılmaya başladı. Sonra da günün birinde bu türlü bir şey yapalım yapmayalım diye düşünürken, Alaçatı’dan birkaç arkadaş balıkçılık şenliği yapacağız diye geldi. Biz de ‘’Festivalden anlamayız turnuva yaparız, onu da kendi kurallarıyla yaparız. O denli şenliğin modülü olamaz’’ deyince bir baktık, turnuva yapar olduk. Birinci vakitler emekliyorduk, ancak artık bu işin üniversitesi olduk. Memleketler arası çok tanınan, bilinen bir turnuvayız. Avrupa’nın en büyüğüyüz aslında son 10 yıldır neredeyse. Açık orta en büyüğü.
-Ne vakit başladı turnuvalar?
İlk vakit turnuva yapmaktan kasıt, Ayvalık’tan, Göcek’ten, Sakız’dan, Samos’tan, Patnos’tan birkaç arkadaşımızı telefonla arayarak, ‘’Hadi gelin turnuva yapıyoruz arkadaşlar. Rakı içeceğiz bir arada ‘’ diye çağırıp yarışmaktı. Biz birinci turnuvayı 2007 yılında yaptığımızda Alaçatı Marina’nın yüzde 90’ı boştu. Marinalar yalvarıyordu bir aktiflik yapın da hareket olsun diye. Şimdilerde biz marinalara yalvarıyoruz bize turnuva için yer versinler diye.
-Babanız balıkçıymış üzere konuştunuz…
Hayır, hayır, babam tütün ihracatçısıydı. Benim üzere balıkçıydı. Bana da sorarsanız sen ne yaparsın diye ben balıkçıyım derim. Bu türlü bakınca babam çok güzel bir balıkçıydı. Ben daha 5-6 yaşımda babamla balık tutardım. Aslında 7-8 yaşımdayken mahalledeki amcaların olta iplerini bağlardım.
-İlk teknenizi ne vakit aldınız?
İlk denizciliğe başlama yıllarımda harçlığımı biriktirip, 2.80 uzunluğunda 1.5 Seagull motorlu tekne aldım. Yaşım 14 yahut 15’ti. Motoru taktık üstüne, alışılmış küvet üzere bir tekne. Bizim olağanda balık avlamaya gittiğimiz yerin 4,5 saat sürdüğünü üstüne binince anladık. Tekneye bir gün sahip olabildim. İkinci gün satmak zorunda kaldım. Zira hiçbir yere gitmiyordu tekne. Evdekiler sattırdı tahminen de. Denizin, tuzunun tadını sevdiysen bırakamazsın.
Tekne işi motosiklet işine emsal. Evvel bisiklete bineceksin, sonra bir mobiletin olacak, sonra motosiklete geçeceksin. Birinci motosikletin Harley Davidson olunca motorcu olamazsın. Tıpkı şey teknecilikte de geçerli. Bizim çocukluğumuzda başladığımız üzere sandaldan kürekten başlayan denizci, en küçük yelkenliden başlayan yelkenci bu işin en ustası olur sonunda.
Çocukluğumda Çeşme’de fevkalade balık vardı. 70’li yılları yurt dışı balıkçılığı başladı. O günden bugüne dünyada katılmadığım turnuva, gitmediğim deniz, avlamadığım deniz, avlamadığım balık ırkı kalmadı diyebilirim.
Biz iç denizciyiz bu ortada. Bu işin asıl yeri okyanuslar. Onlardaki bir sürü balık cinsi bizde yok. Lakin başka taraftan da bizim yakaladığımız blue fin (Mavi yüzgeçli orkinos) denilen ırk balık da bu işin şampiyonu. Milletin binlerce kilometre gidip dev havalarla savaştığı avlanmayı biz art bahçede yapıyoruz. O da büyük bir baht.
-Ömrünüz gezip balık avlamakla geçmedi herhalde…
Balık avlamaya Amerika’ya bir haftalığına gidiyorsun, Kenya’ya bir haftalığına gidiyorsun, öbür günler çalışıyorsun. Ben çok çalışkan bir adamdım. Günde 18 saat çalıştım. Ne iş yaptıysam tek şikâyettim olmadı. Benim hem hizmet bölümünde hem ticarette şirketlerim vardı. İhracat, ithalat yaptım. Natürel ki ticarette inişlerimiz, çıkışlarımız oldu, fakat o denli bir teknesiz kalacak imkansızlığım hiç olmadı. Daima teknem oldu.
Ben bundan 20 sene evvel, ‘’10 sene sonra emekli olacağım’’ dedim. Her şeyimi sattım geldim, huzur içinde balık avlıyorum, denize bakıyorum. Büyük sıkıntıları olan bir adam değilim. Ne büyük teknem olsun ne büyük otomobilim olsun sıkıntısındayım. Huzur içinde yaşıyorum. Senede bir iki kez balığa gidiyorum. Sinema çekiyorum. Onları literatüre kazandırıyorum. Yalnızca turnuvada değil. Kenya’da da sinema çekiyorum. Amerika’da da çekiyorum. Kitap yazamıyoruz. Olimpiyat kazanma ihtimalimiz yok. Bu da bizim hayatta geriye bırakmaya çalıştığımız bir kilometre taşı. Hiçbir ticari taraf yok bu işin.
-Turnuvalarda büyük balık mı tutmak değerli?
Biz balığa baht tanıyan kurallarla yarışıyoruz. Balık salmak da kıymetli bizde. Saldığın balıklardan da puan alıyorsun. Son 4-5 yıldır saldığımız balık sayısı, öldürdüğümüz balık sayısından fazla.
Tabii ki ne kadar büyük balık yakalıyorsan o kadar karın büyük oluyor. Bu, en büyük balığı en hafif grupla yakalayarak topladığın puanlarla şampiyon olma müsabakası. Çok formda olman lazım. Çok yeterli biliyor olman lazım ne yaptığını. Tekniğinin çok düzgün olması lazım. Yoksa 5 dakika sonra balık kazanır esasen.
Arkasından koştuğumuz, ton balığı olan orkinos. Bin kiloya kadar çıkabiliyor. Bizim 400-500 kilo balıklarla çarpışıp kaybettiğimiz de oldu.
-Tutulan en büyük balık kaç kiloydu?
En büyük balık, 295 kilo. Gökhan Çarmıklı Barakuda teknesinde 295 kilo ile Türkiye rekoru kırdı Teos’ta. Ondan evvelki rekor, 291 kilo ile bana aitti. Benim rekorumu elimden aldı.
-Turnuvalara bayağı ünlü iş adamları katılıyor, değil mi?
Tabii, dünyada da bu türlü iş. Golf, açık deniz balıkçılığı falan biraz yaşla bir arada oluşan, biraz da maliyetli işler. Teknen olmak zorunda. Grup olmak zorundasın. Yani artık topla oradan üç kişi gel, bu turnuvaya katıl diye bir şey kelam konusu değil. O takımın muhakkak bir süre bir arada avlanıyor olması lazım. Ortak davranmayı biliyor olmaları lazım. Grup değerli bizde çok. Münasebetiyle dediğim üzere burası artık üniversite olduğu için, buraya Türkiye’nin en ustaları, yurt dışının en ustaları geliyor.
Mesela 2 sene evvel bizim rekorlar alt üst oldu. Yani ne puan kaldı, ne balık sayısı kaldı. Ve bunu yapan, 13 yaşındaki Deniz Korkmaz’dı. Tek başına yaptı demiyorum. Takımla bir arada yaptı doğal bunu ancak bütün balıkların başında o vardı. Çarpışmaları o yaptı. Bu türlü sürprizlere de daima açık bir turnuvayız biz.
-Sosyete balıkçılığı biraz…
Bizde tekne uzunluğuyla bilmem kimin ismiyle yahut parasıyla ölçülen bir durum yok. Turnuvanın iştirak parasını ödeyebiliyorsan, teknen, ekipmanların güvenlik kurallarımızı geçebiliyorsa turnuvaya katılabilirsin. Katılacak tekne illa şu kadar metre olacak diye bir koşul yok. Çarşıdan dört tane esnaf bir ortaya gelip, parayı denkleştirip katılır, hatta derece alır.
Katılım kurallarımız yazılıdır, o denli adrese teslim ihale üzere bir şey olmaz. Herkese açığız. Kapasitemiz muhakkak. Biz her sene yedek yazarız. Yedeklerin bir kısmını da alamayız. Yani 6 metre teknenin 1. yedekten asil listeye çıkıp, gerisinde 4. sırada bekleyen 20 metre teknenin o sene katılamadığı çok olmuştur. Bizde kimseye kapı açılmaz, kimseye halı serilmez, kimse önde duramaz, kimse artta kalmaz.
Bizim turnuvalarımızın başarısı, bu kadar net, adil hisle yapıyor olmamızdan geliyor. Bu puanlama kısmında da bu türlü. Bunun çok önemli bir hakemlik kurumu var denizde yönetilmesi gereken. Türkiye’de bunu 50 tane turnuva denedi. Bizden öbür başaran olmadı.
-Sportif balıkçılık sanayisi oluşturmuşsunuz…
Evet, 100 milyon doları bulan bir sanayi haline geldi sportif balık avcılığı. İşe başladığımızda Avrupa’dan gelen, bir ölçü da Çin’den gelen makûs eserler vardı. Daha çok kıyıdan balık avlamak için. Dünyada ne kadar kaliteli eser varsa buraya geldi. Bütün markalar geldi. Artık şu anda dünyada ne satılıyorsa Türkiye’de satılıyor. Biz başladığımızda sportif balıkçılık için yapılmış yahut bir fabrikadan gelmiş tekne sayısı sıfırdı. Bugün Türkiye’de herhâlde 300-400’ü aşan yalnızca balıkçılık için yapılmış tekne var. Bunların ortasında 100 bin dolarlık teknede var,10 milyon dolarlık tekne de var. Doğal bir günde olmadı bunlar. Yıllar içinde oldu.
-Yerel esnafa da yararı olmuştur tabii…
Turnuvaların yapıldığı bölgelere çok yararı oldu. Örneğin biz Teos turnuvasına başladığımızda iştirakçilerin yüzde 90’ı bize ‘Teos neresi’ dedi. Bugün Teos’a gelirseniz turnuvalar sırasında kalacak otel bulamazsınız, restoranlarda oturacak yer bulamazsınız. Her sene yurt dışından gelenler var. Bundan 10 sene evvel marinanın kapasitesi yüzde 30 falan kapasitesi vardı. Şu anda yüzde 110’la çalışıyorlar. Bunu tek başımıza yaptık demiyorum. Lakin kıymetli katkımız var.
Berrin Tuncel Birer
