İktidara yakın Yeni Şafak ve Hürriyet gazetesinin muharrirleri Yahya Bostan ve Hande Fırat, Terörsüz Türkiye sürecinde beş kainatın olduğunu yazdı.
Bostan, “Mekanizma kuruldu: İşte Terörsüz Türkiye’nin beş evresi” başlıklı yazısında, “Devlet ciddiyeti içerisinde, beş evreli bir planlama yapılmış. Şu anda üçüncü kainatın içindeyiz. Fakat anlatmaya birden başlayalım” diye yazdı ve şöyle devam etti:
BİRİNCİ EVRE: SÜRECİN ÇERÇEVESİ ÇİZİLDİ
Her şey, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın Malazgirt Zaferi’nin yıl dönümünde, Ahlat’ta yaptığı konuşmayla başladı. Erdoğan’ın oradaki “Türk, Kürt, Arap, Sünni, Alevi demeden, 85 milyon nazlı hilalin gölgesinde buluşacağız” sözleri Malazgirt ruhunun yansımasıdır. O gün başlayan sürecin de çerçevesini çizer. Daha sonra global ve bölgesel tehditlere işaret eden “İç kaleyi güçlendirelim” daveti gelmiştir. Bu çağrıyı MHP lideri Bahçeli’nin 1 Ekim’de, TBMM’de, DEM heyetinin elini sıkması izlemiştir. Tekrar Bahçeli’nin 22 Ekim’deki İmralı davetiyle, 26 Ağustos’ta başlayan birinci evre tamamlanmıştır.
İKİNCİ EVRE İMRALI DAVETİYLE BAŞLADI
27 Şubat’ta Öcalan’ın, terör örgütüne “Silah bırak, kendini fesh et” davetiyle başlayan ikinci evrede gaye, PKK’yı silah bırakma noktasına getirmekti. Bu evrede, terörle çaba ile örgütün silah bırakmaya ikna edilmesi ortasındaki istikrar daima korundu. DEM heyeti siyasi partilerle, önderlerle, aktörlerle görüşmeler yaptı. Buna paralel olarak MİT’in altyapı çalışmaları sürdü. İkinci evre, örgütün silah bırakma ve fesih kararını açıkladığı 12 Mayıs’ta tamamlandı.
ÜÇÜNCÜ EVRE: EN KRİTİK AŞAMA
Terörsüz Türkiye sürecinde üçüncü kozmosun içindeyiz. Bu evre, örgütün silah bırakma ve fesih kararının pratiğe döküleceği safhadır. Bu kainatın ne vakit biteceğine ait kesin bir takvim yok. Üç, dört ay ya da daha uzun bir müddet olabilir. Örgütün toplam sayısı 8-10 bin ortasında değişen, Türkiye, Irak, Suriye ve İran’a uzanan uzuvları var. Hepsinin silah bırakması gerekiyor. Lakin her coğrafyanın yapısı, istikrarı, iç dinamikleri farklı, bu yüzden her saha için farklı bir kurgu ve takvimlendime yapılıyor. Her ülke için düzenek kuruldu. MİT, fesih ve silah bırakma pratiğini bu sistemler üzerinden izleyecek. MİT Başkanı Kalın, Cumhurbaşkanı Erdoğan’a son durumu raporlayacak.
HER ÜLKEYE BAŞKA MEKANİZMA
Irak’ta, Kandil, Metina, Zap (ve elbette öbür bölgeler) boşaltılacak. Bu kapsamda Irak hükümeti ile konuşuluyor. İşbirliği yapılacak.
Suriye’deki beklenti, sekiz unsurluk Şam-SDG muahedenin hayata geçmesi (Trump’ın Suriye’ye yaptırımları kaldırması bu süreci hızlandıracak.) Federasyon talebi kabul edilmeyecek. Örgütün, Suriye’de itimat iklimi oluşturması kural. Bunun için birinci adım olarak hudut güvenliği ve gümrük kapılarının Şam’a zamanını sağlamalı. Arapların yaşadığı bölgelerden de çekilmeli. Deniyor ki… ABD, Suriye’den yıl sonuna kadar çıkacak. SDG’ye “Suriye hükümeti ile anlaşın” iletisini net bir formda verdiİran’daki PJAK, Türkiye’ye direkt tehdit değil. Lakin vakit içinde tasfiyesi değerli. İran’ın yapan rol oynaması gerekiyor. Temaslar olacak.
TÜRKİYE’DEKİ PKK’LILARA NE OLACAK
Türkiye’deki PKK’lılara gelince… Sayılarının yaklaşık 50 ila 100 ortasında olduğu iddia ediliyor. MİT ve TSK uyum içinde çalışıyor. Hata kaydı olmayanların meskenine dönmesinin önünde hiçbir mahzur yok.
Üçüncü evre kritik. Örgütün silah bırakma kulvarında tutulması, provokasyonlara karşı dikkatli olunması gerek. Süreci bozmak isteyebilecek yapılar Türkiye’de, bölgede, memleketler arası ölçekte, örgüt içinde var. Bu bir sır değil.
Temel yaklaşım şu: Atılan her olumlu adım bir sonraki adımın yerini oluşturuyor. İşte bu çerçevede, üçüncü evre devam ederken eş vakitli kimi adımlar atılabilir. Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın “kayyum uygulamalarının istisna haline gelebileceği” vurgusu bir işarettir. Hasta, yaşlı mahkumların cezaevinden çıkarılması, Öcalan’ın İmralı’da avukat, aile ve ziyaretçileriyle (yasal çerçevede) görüşebilmesi, siyasi partilerin takviyesiyle infaz yasasında yapılacak değişiklikler gündeme gelebilir. Bu ortada Diyarbakır Annelerini sevindirecek yeni gelişmeler de yaşanabilir.
SON İKİ EVREDE MAKSAT TOPLUMSAL KUCAKLAŞMA
Dördüncü evre, demokratikleşme ve yasal düzenleme evresi. Terör örgütü PKK silahları bıraktığında ve bu doğrulandığında hayata geçecek. Bu evrede TBMM’ye ve siyasi partilere kıymetli bir rol düşecek. Hangi düzenlemelerin yapılacağı, siyasi partilerin tartışarak TBMM’de vereceği bir karar olacak. Beşinci evre için “Sosyoloji ve psikoloji ile bütünleşme evresi” nitelemesi yapılıyor. Bir öbür deyişle, toplumsal kucaklaşma da denebilir. Süreç başarılı olursa, DEM Parti’nin de kabuk değiştireceği, Kandil’in vesayetinden kurtulacağı, Türkiye partisi haline geleceği bir düzleme şahit olacağız. Parti yöneticileri birinci iki evrede sağduyulu ve sorumlu bir lisan kullandı. Bundan sonraki evrelerde kuracakları cümleler de değerli olacak.
1- AHLAT’TAN BAHÇELİ’NİN DAVETİNE…
Hürriyet muharriri Hande Fırat da emsal bir yazı kaleme aldı. “Terörsüz Türkiye sürecinde 5 evre” başlıklı yazıda Fırat, “Terörsüz Türkiye süreci 5 evre olarak planlandı, uygulamaya konuldu. Şu an 3’üncü evreye geçildi” dedi. Fırat’ın yazısı şöyle:
Birinci evre Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın Ahlat’taki iç cepheyi güçlendirme davetiyle başladı. MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli’nin hem buradan hem de Türkiye’nin içinde bulunduğu bölgedeki gelişmelerden yola çıkarak TBMM’de 1 Ekim günü DEM Partililerle tokalaşmasıyla devam etti. Bahçeli’nin akabinde o gün hem MHP’li vekiller hem de AK Partili vekiller el sıktı. Cumhurbaşkanı Erdoğan Meclis Genel Kurulu’ndaki konuşmasında, “Şunun artık idrak edilmesi muhtaçlıktan öte bir zarurettir; bugün, İsrail saldırganlığı karşısında, içeride ve dışarıda çatışma alanlarının değil, uzlaşma alanlarının öne çıkması gerekiyor” diyerek, yeniden birliktelik vurgusu yaptı. Birinci evre tarihler 22 Ekim 2024’ü gösterdiğinde MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli’nin tarihi daveti ile son buldu. Bahçeli, PKK lideri Abdullah Öcalan’ın tecridinin kaldırılması teklifinde bulunarak, “Şayet terörist başının tecridi kaldırılırsa, gelsin TBMM’de DEM Parti küme toplantısında konuşsun, terörün büsbütün bittiği, örgütün lağvedildiğini haykırsın” dedi.
2- ÖCALAN’IN DAVETİNİN HAZIRLANMASI
Süreçte ikinci evre yüklü olarak Abdullah Öcalan’ın davetinin hazırlanması üzerinde ağırlaştı. 27 Şubat-12 Mayıs tarihleri ortasındaki bu evrede DEM Partililerin siyasi partiler, başkanlar, aktörlerle yaptıkları temaslar ön plandaydı. Lakin tüm alt yapı çalışmalarını MİT Başkanı İbrahim Kalın başta olmak üzere İstihbarat Teşkilatı yürüttü. İstihbarat Teşkilatı ve İmralı görüşmelerini de kapsayan süreç Öcalan’ın açıklaması, açıklama sonrası kongrenin toplanması ve nihayetinde 12 Mayıs tarihindeki fesih kararı ile tamamlandı. Burada altının çizilmesi gereken konu, devlet bu cihanın sonuna kadar terörle çaba ile silah bırakma ortasındaki dengeyi muhafazayı sürdürdü. Nedeni ise hem sürecin hem örgütün içeriden ya da dış aktörlerden provokasyona açık olmasıydı.
3- FESİH VE SİLAH BIRAKMA SÜRECİ
Terörsüz Türkiye süreci şu an fesih ve silah bırakmayı içeren üçüncü evreye girdi. Dört ülkede yaklaşık 8-10 bin civarında silahlı örgüt mensubu bulunduğu belirtiliyor. Herkesin aklındaki soru tüm kümeler silah bırakacak mı, süreç nasıl işleyecek? Bu sorunun karşılığını genel bir çerçeve çizerek verebiliriz:
– Silah bırakma süreci her coğrafyaya nazaran başka farklı oluşturuluyor.
– Türkiye, Irak, Suriye ve İran’daki dörtlü yapı düşünülünce; her coğrafyanın yapısı, lojistiği ve ögeleri farklı. Velhasıl her birinin düzeneği, temposu farklı çalışacak.
IRAK’TA HÜKÜMETLE BİRLİKTE YÜRÜTÜLECEK
– Irak hükümetiyle de yapılan güvenlik muahedesi çerçevesinde, Irak’taki düzenek Iraklı yetkililerle yürütülecek. Örgütün konuşlandığı merkezler boşaltılacak. Silahlar teslim alınacak.
– Suriye’deki beklenti örgüt dahil tüm Kürtlerin yasal bir halde Şam hükümetine entegre olması. Bunun için de örgüt üyelerinin ferdi bir formda silahlarını bırakarak, Suriye ordusuna iştirakleri gerekiyor.
– Suriye’de SDG ve Şam hükümeti ortasında imzalanan 8 unsurluk muahedenin bir an evvel hayata geçmesi bekleniyor.
– Suriye alanında bunun dışındaki formüller kabul görmeyecek. Özerklik ya da farklı talepler Türkiye tarafından da Suriye hükümeti tarafından da kabul edilmiyor.
– Suriye açısından coğrafik ve demografik yapı, özerklik üzere farklı formüllere uygun değil. Hem Kürtlerin yerleştikleri bölge bir bütünlük taşımıyor hem de Suriye’deki farklı etnik yapıların misal taleplerde bulunması Suriye’nin istikrarını ortadan kaldırır. Bu nedenle bu bahisten taviz verilmesi kelam konusu değil.
– Suriye alanında ABD’nin askerlerini çekme kararını da unutmamak gerekiyor. Az sayıda asker bulunduracak olsa da, Lider Trump yaptırımların kaldırılması ve Suriye Devlet Başkanı ile bir araya gelmesiyle net bir ileti vermiş oldu.
– Ayrıyeten ABD bu süreçte terör örgütüne net bir biçimde; “Çekiliyoruz, Türkiye ve Suriye hükümeti ile anlaşın” bildirisini verdi.
– Beklenti bir manada inanç artırıcı adımların bir an evvel başlaması. Bunun için de 8 unsurluk mutabakatın “Sınır güvenliği ve gümrük kapılarının Şam hükümetine devredilmesi” unsuruyla başlanabileceği belirtiliyor. Bu bir olağanlaşma adımı olarak kabul edilecek. İkinci olarak da örgüt Arap bölgelerinden çekilebilir.
TÜRKİYE’DEKİ SAYI AZ
– Türkiye hudutları içindeki sayı yaklaşık 50-100 civarında değişiyor.
– Her baharda hareketlilik yaşanırken, bu sefer bir hareketlilik gözlenmedi. Türkiye ayağında TSK ile uyum halinde sorunun süratle çözülmesi bekleniyor.
– İran’daki PJAK yapılanması Türkiye’ye direkt bir tehdit yaratmasa da, süreçte bölgenin istikrarı açısından tasfiyesi kıymet taşıyor.
– Bu noktada İran hükümetinin de samimi ve yapan adımlar atması gerekiyor.
– Üçüncü kozmosun ne kadar süreceğine tam bir müddet vermek gerçek değil. Lakin maksat dört ay içinde tamamlamak.
SİLAH BIRAKILACAK MİT RAPORLAYACAK
– Silah bırakma noktaları ve sürecinde hiçbir biçimde üçüncü bir ülke ya da milletlerarası bir kuruluş bulunmayacak.
– Süreçte örgüt silah bırakacak, envanter çıkarılacak, MİT alanda doğrulayacak. Cumhurbaşkanı’na rapor verecek.
– Atılan her olumlu adım yeni bir adımın önünü açacak.
Üçüncü evre olumlu bir biçimde devam ederse, eş vakitli olarak birtakım yasal düzenlemeler de gündeme gelecek.
– Hasta ve yaşlı mahkûmların cezaevinden çıkarılması,
– Kayyum sıkıntısının istisnai bir duruma kavuşturulması,
– Abdullah Öcalan’ın infaz şartlarında değişiklik. Yani ada ziyaretlerinin müsaadeyle olağanlaştırılması.
– 30 ila 50 kişi ortasında değişiklik gösterebilecek olan örgüt yöneticilerine kimi alternatifler tanınacak.
– Irak’ta kalmak isteyen kalacak, üçüncü bir ülkeye gitmek isteyene de karışılmayacak.
4- YASAL DÜZENLEME VE DEMOKRATİKLEŞME EVRESİ
Örgüt tarafından atılan her olumlu adımın hem Türkiye’de hem de bölge ülkelerinde yeni olumlu bir adıma yol açacağını tabir etmiştik. Yasal düzenleme ve demokratikleşme evresi Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından yürütülecek. Siyasi partilerin bir ortaya gelerek demokratikleşme istikametinde adım atılması için üzerinde uzlaştıkları maddelerin hayata geçirilmesi planlanıyor. Bu kısımda geçmişi de tarih tarih hatırlatarak, bugün Kürt probleminin değil terör örgütü sıkıntısının çözülmekte olduğunu da aktarmak gerekiyor:
– 12 Ağustos 2005’te Erdoğan Diyarbakır ziyaretinde “Kürt sorunu, benim de sıkıntım. Tahlil adresi de benim. Etnik milliyetçiliğe, ayrımcılığa, bölgesel milliyetçiliğe, dinî ve mezhepsel milliyetçiliğe müsaade vermeyiz” demişti.
– 27 Mayıs 2008’de Diyarbakır’da GAP Hareket Planı’nı açıklayan Erdoğan “Ortak paydamız Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlığıdır. Bu anayasal vatandaşlık bizi birleştiren bir anlayıştır. Bunu daima birlikte yakalamak ve bunu daima birlikte güçlü kılmak durumundayız” sözünü kullanmıştı.
– Süreçte Kürtçenin seçmeli ders olarak okutulmasından Kürtçe isimlerin kullanılmasına, yer isimlerin iadesine kadar birçok adım atıldığını da hatırlatalım.
5- SOSYOLOJİ VE PSİKOLOJİ İLE BÜTÜNLEŞME EVRESİ
– Bir yanda 40 yıllık bir terör sorunu çözülürken, geri dönenlerin topluma entegrasyonu, başka yanda şehitlerin ehemmiyeti ve şehit ailelerinin rencide edilmemesi kıymet taşıyor. Kanlarının yerde kalmadığının ve bu topraklarla, bu ülke için verdikleri uğraşın hiçbir vakit unutulmayacağının, her vakit minnetle, şükranla anılacaklarının bilinmesi hayati kıymet taşıyor.
– Sorunun tahliliyle hem ölümlerin son bulacağını hem Türkiye’nin güvenliğinin sağlanacağını hem de terörle gayrete ayrılan dev kaynağın artık yalnızca Türkiye Cumhuriyeti ve vatandaşları için harcanabileceğini de unutmamak gerekiyor.
– Bu nedenle beşinci evre sorumluluğu yüksek, hassasiyetle takibi yapılması gereken bir süreç.
