İstanbul Sanayi Odası’nın (İSO) açıkladığı “Türkiye’nin 500 Büyük Sanayi Kuruluşu Araştırması-2024” sonuçları konuşulmaya devam ediyor. İSO araştırmasında neredeyse tüm kârlılık göstergelerinin olumsuz seyrettiği görülürken, 500 büyüğün 152’sinin ziyan açıklaması dikkat çekti. Dataları HaberTürk’teki köşesinde ele alan Abdurrahman Yıldırım “500 Büyükte gerçek durum ne?” diyerek tabloyu kıymetlendirdi.
Yıldırım’ın yazısı şöyle:
Sanayinin 500 büyüğü 2024’te varsayım edildiği üzere bir yıl geçirdi. Avrupa büyümesinin yüzde 1.1’e indiği bir yılda ihracat yerinde sayarken yurtiçi talep uygulanmakta olan dezenflasyon programı çerçevesinde dinginleşti. Yurtiçi ortalama üretici enflasyonu yüzde 41.1 iken 500 Büyükte net satış artışı yüzde 36.9’da kalarak gerçek manada yüzde 3.4 azaldı.
➔ Endüstrinin faaliyet sarfiyatları artışı yüzde 72.8’e çıkarken faaliyet karı bir evvelki yıla nazaran yüzde 31.6 azalarak 640.9 milyar liraya indi.
➔ Fakat 301.9 milyar lira ile bu karın yarıya yakını sanayi şirketlerinin ana faaliyetinden değil, öteki faaliyetlerinden geldi. Böylelikle uzun yıllar sonra sanayi şirketlerinin üretim faaliyeti dışı gelirleri, üretim gelirlerinin yüzde 13 üzerine çıktı.
➔ Finansman masraflarının yüzde 16 arttığı bir yılda finansman öncesi kar azalması yüzde 21.7 oldu. Bunun sonucunda da devir karı yüzde 58.5 azalarak 267.4 milyar liraya indi.
BÜYÜK ENDÜSTRİNİN ÜÇTE BİRİ ZARARDA
➔ Karlardaki dramatik azalma kendini ziyan eden şirket sayılarının patlama göstermesinde de ortaya koydu. 500 büyük şirketten 348’i kar, 152’si ziyan açıkladı. Büyük sanayi şirketlerinin üçte biri ziyan etti. Bu sayı en son 2018’de 119 ile en yükseğe çıkmıştı.
➔ Karlılıktaki keskin azalma şirketlerin yarattığı net katma pahanın paylaşımında da kendini gösterdi. Net katma bedel içinde ödenen maaş ve fiyatların hissesi sıçrama göstererek yüzde 38.8 seviyesinden yüzde 66.7’ye çıktı. Bu oran 2018 yılında yüzde 54.7 idi.
➔ Buna karşılık ulusal gelir manasında karın net katma pahadan aldığı hisse 2023’te yüzde 36.1’den yüzde -0.5’e indi. Bu oran krizin yaşandığı 2018 yılında yüzde 10.9 ile en düşük seviyedeydi.
➔ Net katma bedelin paylaşımı da gösteriyor ki, taban fiyat artışı ve çalışanları şirkette tutma uğraşı 500 Büyükte 2024 yılı ücret-maaşlarını enflasyonun üstünde artırdı. Faiz masrafları de yüzde 33.8’e yükselince karın hissesi sıfırlandı.
ÖZKAYNAKLAR KORUNUYOR
➔ Bu açıdan bakılınca sanayi şirketlerinin işverenleri geçen yıl kar azalmasından ötürü kasadan yedi denilebilir.
➔ Tabi ki ödenen fiyat ve maaşlar içinde şirkette yönetici olarak yer alan birtakım işverenlerin aldığı fiyat de bulunuyor.
➔ 500 Büyükte tablo iç açıcı değil. Lakin durum göründüğü kadar makûs de değil. Şöyle ki; faiz, amortisman ve vergi öncesi duruma bakıldığında 481 şirket karda, 19 şirket ziyanda görülüyor.
➔ Ayrıyeten şirketlerin karlarındaki büyük düşüşe karşın özvarlıklarındaki azalma çok hudutlu kaldı.
➔ 2023 yılında enflasyon düzeltmesi ile şirketlerin özkaynaklarının görünenden daha yeterli olduğu anlaşılmıştı.
➔ 2022’de yüzde 35.2 olan özkaynaklara karşılık borçların hissesi yüzde 64.3 iken enflasyon düzeltmesi ile 2023’te özkaynağın hissesi 21.3 puan arttı. Özkaynaklar yüzde 54.5’e çıkarken borçların oranı birinci sefer yüzde 50’nin altına inerek yüzde 45.5 pahasını aldı.
ŞİRKETLER BU BİLANÇO İLE KREDİ ALIR
➔ İşte bu borç/özkaynak oranı 2024 yılında çok az bozuldu. Borçların oranı 2.4 puan artışla yüzde 47.9’a çıkarken özkaynaklar tıpkı oranda azalarak yüzde 52.1’e indi. Fakat özkaynaklar hala borçların üzerinde ve bu âlâ bir durum.
➔ Zira mali sıkılaştırma ve kredi kısıtları gevşetilmeye başlandığında şirketler borç verilebilir bilançolara sahip. O vakit bankalar kredi vermede iştahlı olacaklardır. Malum bizim özel dal de borçlanarak büyür.
➔ Özetle büyük sanayi şirketleri 2024’te kasadan yedi ancak fazla da yemedi.
Karlılık manasında 2025 de 2024’ün devamı formunda geçiyor. Yutiçi talep kısıtlı, yurtdışı pazarlar şimdi açılmadı. ➔ Cirolar gerçek olarak azalabilir. Karlar da artmaz ve düşük kalmaya devam edebilir. Durum bu yıl bu türlü sürebilir.
➔ Lakin 2026’da temel ekonomik faaliyet ortamında güzelleşme olmazsa o vakit dökülmeler başlayabilir.
➔ Tabi ki bu tesbitler endüstrinin büyükleri için. Orta ve küçük uzunluk işletmeleri kapsayan İkinci 500 Büyük Endüstride durumun ne olduğunu yakında öğreneceğiz.
HİZMETLERİN DURUMU DAHA İYİ
➔ Üretim dışında hizmetler kesiminde ise durumun daha güzel olduğunu varsayabiliriz.
➔ Ne de olsa hizmetlerde talep aşağı üst canlılığını koruyor. Fiyatlama davranışları ve sonuçta ortaya çıkan enflasyon da bunu gösteriyor.
➔ Gerçekten 500 Büyük Sanayi Kuruluşu sonuçlarını açıklayan İstanbul Sanayi Odası Başkanı Erdal Bahçıvan gelen bir soruyu yanıtlarken bu duruma dikkat çekti. Bir de grafik paylaştı.
➔ TÜİK datalarıyla TÜFE’yi gösteren grafiğe nazaran OVP’nin uygulamaya girdiği Eylül 2023’ten Nisan 2025’e temel mal enflasyonu yüzde 53.2’den yüzde 20.3’e, hizmetler enflasyonu yüzde 86.5’dan yüzde 54.6’ya iniyor. Hizmetler yavaş, temel mallar süratli düşüyor.
➔ İSO Başkanı Erdal Bahçıvan da “En büyük bedeli yüksek faiz üzerinden biz ödüyoruz” dedi ve şöyle devam etti:
➔ “Sanayi enflasyona takviye vermek ismine bir sorumluluk gösteriyor. Fakat öbür kesimlerdeki direnç devam ediyor. Bu da krediye en çok gereksinimi olan endüstriyi vuruyor. Bu durumun bir müddet sonra bir arz sorunu yaratmaya yanlışsız dönüşme riski oluşuyor.”
