Yeni yıldan itibaren cari açığın aylık bazda dört milyar dolar civarındaki seyri sürerken, Mart ayında 4,08 milyar dolarlık açıkla birlikte yılın birinci çeyreğinde 12,28 milyar dolarlık açığa ulaşıldı. Geçen yılın tıpkı devrine nazaran yüzde 26’lık bir büyüme olduğu görülüyor.
Habertürk’ten Abdurrahman Yıldırım, “Cari istikrarda iki kritik gelişme” isimli yazısında, Yurtdışı gayrimenkul yatırımlarında artış ve turizm masraflarındaki süratli yükseliş denetim altına alınmazsa, cari açıkta kalıcı bir bozulma yaşanabileceğini belirtti.
Yıldırım, yazısında şunları yazdı:
“➔ Geçen yılı 10 milyar dolarlık açıkla kapatmıştık. 3 ayda 12 milyar dolara gelinmesine karşılık yıllık bazda 20 milyar dolarda kalınması yüksek mümkünlük.
➔ Zira en büyük açık kalemi olan güçte fiyatlar yüzde 20 geriledi bile ve o denli de kalacağı bekleniyor.
➔ 20 milyar dolarlık cari açığın finanse edilmesi de güç değil.
➔ Lakin cari süreçler istikrarında dikkat çeken iki kalem var ki, giderek büyüyor. Ve de tedbir alınmazsa her ay artmaya da aday görünüyor.
GAYRİMENKUL DIŞ TİCARETİNDE AÇIK
➔ Kalemlerden biri yurtiçi yerleşiklerin yurtdışında yaptığı gayrimenkul yatırımı. Yılın üç aylık periyodunda 561 milyon dolara vardı. Bu türlü devam ederse yıllık 2 milyar doları aşacak.
➔ Çabucak belirtelim ki, geçen yıl birinci kere 2 milyar doları geçen yurtdışı gayrimenkul yatırımı yapıldı.
➔ Bitişikte yer alan Merkez Bankası datalarından izlenebileceği üzere, 2.15 milyon dolara varan yurtdışı gayrimenkul yatırımı 2017’den beri tutuluyor ve istatistiklerde en yükseği.
➔ Pandemi bitimine kadar yıllık 400 milyon doların altında seyreden yerlilerin yurtdışı gayrimenkul yatırımı 2022’den itibaren hızlanarak 2 milyar doları devirdi.
➔ 2025 yılının birinci çeyreğinde yeni olan durum ise yurtiçi yerlilerin yurtdışı gayrimenkul yatırımları, yabancıların yurtiçindeki gayrimenkul yatırımlarını birinci sefer geçti.
➔ Yerlilerin bu gayeyle ülke dışına çıkardıkları para 561 milyon dolar iken yabancıların getirdiği 415 milyon dolarda kaldı.
➔ Halbuki 3 yıl evvel 2022’de ortadaki fark tam 10 kattı. Yerlilerin 628 milyon dolarına karşılık yabancıların Türkiye gayrimenkullerine yatırımı 6.273 milyon dolara çıkmıştı.
➔ 2022 Türkiye’de konut fiyatlarının yüzde 186.8’e ulaşarak rekor kırdığı ve dünyada en yüksek bedel artışına ulaştığı yıldı.
➔ Özetle gayrimenkul dış ticaretinde de artık açık vermeye başladık. Nedenleri üzerinde duracağız.
TURİZMDE MASRAF SÜRATLE ARTIYOR
➔ Gelelim ödemeler istikrarında dikkat çeken ikinci kaleme. Bu da aslında en güçlü olduğumuz yerden, turizmden gelen yenilen darbe.
➔ Yurda gelen turist sayısına paralel turizm gelirleri turizm masraflarından çok fazla, yaklaşık 8 kattır.
➔ Mesela 2024 için ödemeler istikrarındaki turizm geliri 56.3 milyar dolar iken turizm sarfiyatı 7.4 milyar dolardır.
➔ Fark hala da çok düzgün fakat giderek azalıyor. 2022 yılında 4.8 milyar dolar olan turizm masrafları, dataların bozulduğu pandemi devrini hariç tutarsak 2010-2019 ortasında yılda ortalama 5 milyar dolardır.
➔ Bu sayı 2023’de 7.9 ve 2024’te 7.4 milyar dolara çıktıktan sonra 2025’in birinci çeyreğinde 2 milyar 445 dolara çıktı.
➔ Geçen yılın birebir devrine nazaran sarfiyat yüzde 37.6 büyüdü. Birebir periyotlarda turizm gelirlerindeki artış ise yüzde 5.5 seviyesinde.
➔ Birinci çeyreklerde turizm sarfiyatları 2022’de yüzde 124 ve 2023’te yüzde 11.3 artarken gelirler birebir devirlerde yüzde 32.7 ve yüzde 5.9 yükseldi. Sarfiyat artışı gelir artışını ikiye katlamış.
➔ Tehlike burada esasen. Gelir yavaş, masraf çok süratli artıyor.
➔ Yılın geride kalan aylarında seyir değişmezse 2025’te 10 milyar dolara varan turizm sarfiyatı ile karşılaşabiliriz.
KİRA BESİN, GİYSİ ENFLASYONU
➔ Ne oluyor da masraflar süratle artıyor?
➔ Yurtiçinde kiralardan, yüksek enflasyondan ve fiyat artışlarından ötürü konaklama daha değerli.
➔ Besin fiyat artışı, kira artışı ve personellik maliyetlerinden ötürü yeme içme de değerli hale geldi.
➔ Tekrar değişik biçimde turistlerin değerli harcama kalemlerinden giysi eşyası da yurt dışına nazaran daha değerli hale geldi.
➔ Bu durum yerlileri yurt dışı tatile yöneltiyor.
➔ Tatilini yurt dışında yapanlar konaklama ve yeme içmeyi, yurt içine nazaran daha düşük fiyata getirince alışverişini yaparak dönüyor Türkiye’ye.
➔ Diğer türlü turizm masrafları bu kadar süratli artamaz.”
