Yazar Haluk Hepkon’un hazırladığı, “Kemal Okuyan ile Söyleşi: Cumhuriyet ve Komünistler” kitabının dördüncü baskısını yaparken Türkiye Komünist Partisi (TKP), Genel Sekreteri Kemal Okuyan ile Haluk Hepkon kitabı konuşmak için bir ortaya geldi. 
Yoğun iştirakin nedeniyle salona sığmayan kalabalık, aktifliği merdivenlerden ve fuaye alanına kurulan barkovizyondan takip etti.
Etkinlik piyanist Dengin Ceyhan’ın piyano dinletisiyle başladı. Ceyhan, Ulvi Cemal Erkin’den Duyuşlar, Muammer Sun’dan Köçekçemsi, Ali Ekber Çiçek’ten Haydar Haydar yapıtlarını çaldı.
HEPKON: BİR TARTIŞMANIN BAŞINDAYIZ
TKP Genel Sekreteri Kemal Okuyan ve Haluk Hepkon, kitabı yazma fikrinin hangi şartlarda ortaya çıktığını ve nasıl yazdıklarını anlatarak söyleşiye başladılar.
Hepkon, Okuyan’ın “CHP’den ve Kürt hareketinden kopamayan Türkiye solu ile biz artık bağımızı kesiyoruz” açıklamasını haberlerde okuduktan sonra harekete geçtiğini ve ortaya bir kitap fikri attığını anlattı. Bu fikrin vakitle söyleşiye evrildiğini tabir etti.
Okuyan hem seyircilere hem Hepkon’a hem de Kırmızı Kedi Yayınevi’ne teşekkür ederek kelamlarına başladı. Türkiye’de bu mevzuların çokça konuşulduğu bir periyoda geldiğine dikkat çeken Okuyan “Bu yol ayrımında nasıl hareket edilmeli?” sorusunun tartışıldığı bir devirle kitabın yayımlanma sürecinin kesiştiğini tabir etti.
Tartışma açan bir kitap yaratmayı hedeflediklerini belirten Hepkon, “Neoliberalizmden kâfi kopuşu yaşamayan kesitin gösterdiği reaksiyonla ne palavra söyleyeyim oldukça keyiflendim” dedi.
OKUYAN: KOMÜNİSTLER CUMHURİYETÇİ BİRİKİMİN BİR PARÇASIDIR
Okuyan kitabın kurgusal olmadığını, hakikaten de sohbet ettiklerinin altını çizerken “Farklılıklarımızı bilerek sohbet ettik bu yüzden gerçek bir kitap çıktı. Bir tartışmanın başlangıcındayız” dedi.
Etkinliğin ismine bir itirazı olduğunu söyleyen Okuyan şöyle devam etti:
“Başlıkta cumhuriyetçiler ve komünistler birbirini ayırıyor. Lakin komünistler cumhuriyetçi birikimin bir kesimidir, sadece Türkiye’de değil dünyada da. Yıllar evvel ‘Marx cumhuriyetçiydi’ diye bir yazı yazdığımda kıyamet kopmuştu, ‘ne münasebet’ diye. Marx cumhuriyetçiydi, dünyada en kararlı cumhuriyetçiler daima komünistler olmuştur. Cumhuriyetçi birikimin içerisinde bir koldur komünistler, değerli bir koldur. Türkiye’de liberal fikir cumhuriyetle darbeler, katliamlar, faşizm kavramıyla özdeşmiş üzere bir algı yarattı. Bunu değiştirmek gerekiyor.”
Türkiye’nin en eski partisinin TKP olduğunu vurgulayan Okuyan şunları söyledi:
“Anadolu’daki ulusal çabaya, ki o ulusal uğraş sadece işgale karşı değil saraya, eski tertibe karşı çabaydı, oraya kendi programı doğrultusunda katkı koymak isteyen bir parti, bunu yapamıyor ve birinci başkanları katlediliyor. Cumhuriyetin kuruluşuna giden yolda TKP Anadolu’daki uğraşa katkı koymasının yolları kapatılmış bir partiydi. O yüzden de bazıları açısından ‘Mustafa Kemal’e sahip çıkılıyor’ sorusu doğuyor. TKP kurulduğu devirde programı toplumsal kurtuluşu hedefliyordu. Ben o programın militanı olurdum. Yüz yıl sonra baktığınızda çok zordu, şartlar uygun değildi, emekçi sınıfı yoktu, dinselleşmenin kuşattığı savaş yorgunu ve bilgisiz bir fakir köylülük vardı. Buradan sosyalizm çıkar mı? İmkansız demeyelim lakin güç. Kemalist grup olmasa ne olurdu? Batardık. Yapılan şey tarihî olarak muazzam bir kıymet taşıyor. Orada bir ihtilal oldu, büyük şeyler başarıldı. Bugünkü mevzu şu, artık ne yapacağız sorusuna karşılık vermeliyiz. Tahminen o iki farklı çizgi bugün tek çizgide ‘bu cumhuriyetin başına ne geldi ve neden geldi?’ sorusuna sağlıklı karşılıklar verebilsek birlikte farklılıklarımızla birlikte büyümenin yolunu açarız. Bu kitap biraz da bu sorulara karşılık arıyor.”
‘BU ÜLKENİN KURULUŞU İHTİLAL CEPHESİNDEDİR’
“Türkiye solu o denli bir hale geldi ki Nâzım Hikmet yeri geliyor milliyetçilikle suçlanıyor” diyen Hepkon bunu anlamakta zorlandığını vurguladı. Tarihî bir olayı kendi periyodu ve bölgesi içinde değerlendirmenin gerekliliğine dikkat çekti.
Okuyan da kelama 1919 ve 1924 kesitine işaret ederek başladı ve dünyanın devrimci bir dalgayla sarsıldığı bir periyot olduğunu hatırlattı:
“Her taraf karışık. Bir kısmı ulusal kurtuluş biçiminde bir kısmı ise personel hareketinin geliştiği hareketler. Cumhuriyetin kuruluş periyodu çok net bir formda ihtilal cephesinde yer alıyor. Unutulan bir şey var 1917’den itibaren Rusya’da iktidarı alan Bolşevikler buraya bakıyorlar ve muhatap arıyorlar. Baktıklarında karar verdikleri hareket Kemalist hareket. Gerçekçi davranıyorlar bir de birkaç kritik başlıktaki tercihlerine güveniyorlar. Mustafa Kemal’in maceracı olmaması mesela. Sovyetler Birliği’nin altın-silah yardımından bahsedilir daima lakin karşılığında Sovyetler Birliği’nin ne aldığı değerli. En kıymetlisi Mustafa Kemal’in Kafkasya’da hak sav etmemesi. Enver Paşa’ya bir müddet sonra güvenilmemesinin sebebi yayılmak istemesi. Bu durum sadece Sovyetler Birliği için geçerli değildir, Komünist Enternasyonal 1919’da kurulmuştur ve işgale karşı çaba sürdükçe açık taraftır. ‘Devrimci uğraş yoktu, anti-emperyalist değildi’ üzere telaffuzlar liberal solun, sol mahalleye dayattığı tezler ve hakikat değil.”
Cumhuriyetin kuruluşundan sonra Türkiye’nin girdiği yolun başka bir tartışma konusu olduğunu belirten Okuyan “Bunu rafa kaldıracak değiliz. Bugün yaşadıklarımız o yolun sonucudur. Bu da diyalektiktir” dedi. Emperyalist Fransa’nın sorumluluğunun Fransız Devrimi’nde olmadığını lisana getiren Okuyan, “Türkiye’deki sömürünün, faşist darbelerin sorumluluğunu Mustafa Kemal’in sırtına yüklerseniz bu marksizm olmaz. Bu türlü tarihe diyalektik bir halde bakılmaz. Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşu ihtilal cephesindedir. İhtilal cephesindeki bir kuruluşa sahip çıkarsınız” sözlerini kullandı.
HEPKON: CUMHURİYETİN KAZANIMLARI HÂLÂ TÜRKİYE’Yİ KORUYOR
Hepkon devrimcilerin ezber bozduğunu hatırlatarak şunları söyledi:
“Bolşevikler Menşeviklere nazaran tırnak içinde daha az ‘marksist’. Tıpkı ezber bozuculuk Ankara hükümetiyle bağlarda de var. Cumhuriyetçiler Kurultayı’nda yeni cins ilgilerin, daha evvel kurulmamış, sınanacak ilgilerin kurulması gerektiğini gözlemledim. Ezber bozucu bir hal gösterilmelidir. Zordur lakin hoş olan hiçbir şey kolay değildir. Türkiye’nin de öteki bir dermanı yok. Cumhuriyet gittiği vakit ne bayan hakları ne insan hakları ne de seçme ve seçilme hakkı kalıyor. Beğenelim beğenmeyelim, cumhuriyet varsa Türkiye var. Cumhuriyetin kazanımları hâlâ Türkiye’yi koruyor ve ortadan kalktığı an öbür bir şey olacak. Yeni periyodun ilgileri konusunda da konuşmamız lazım.”
‘Türkiye’de cumhuriyet toplumda yaşıyor, siyaset ve devlette yaşamıyor’
Okuyan tarihi bugüne ışık tutmak için konuşmanın gerekliliğini hatırlattı ve cumhuriyetin kuruluşuyla Sovyetler Birliği’nin kuruluşunun benzerliğiyle, Sovyetler Birliği’nin yıkılış süreciyle dünyada ve Türkiye’de karşı ihtilalin hızlanması sürecinin de tıpkı periyoda geldiğine dikkat çekti ve “1917-1924 ortasında dünyadaki siyasi tablonun tüm eserlerini ortadan kaldırmaya çalışıyorlar” dedi.
Okuyan kelamlarına şöyle devam etti:
“Türkiye’de cumhuriyet toplumda yaşıyor lakin siyaset ve devlette yaşamıyor. Bizim telaşla, ezber bozarak bu soruna yüklenmemimizin sebebi toplumdaki cumhuriyetçi birikimin heba olmaması lazım. Bir ülkemiz olacaksa bu cumhuriyetçi birikimin ayağa kalkması lazım. Bunun nasıl mümkün olduğunu tartışıyoruz. Herkes bir ötekini kendisine benzetmeye çalışırsa bu olmaz. Çok fazla kişinin komünist olmasını isteriz lakin Türkiye’de bir dönüşümü komünistler tek başına yapabilir mi? Hayır. Bizim daha geniş bir mecraya muhtaçlığımız var. Sonlarımız var mesela 1923’ten geriye gitmeyiz. Şu an dünyada ve Türkiye’de karşı devrimci bir devir yaşanıyor. AKP anayasa yapmaya çalışıyor. Karşı ihtilaller, yaratmazlar yıkarlar. Bu yıkma faaliyetinin karşında bizim bir direnç yaratmamız gerekiyor. 1923 orada bizim alt limitimizdir, buradan geriye düşemeyiz.
Toplumsal eşitsizlikler kalkmamış büsbütün lakin laikliğin tesisi var. Tarikatlar, cemaatler, mezhepler, etnik ayrımlar, kimlikler toplumsal kurtuluşun engelidir. Herkesin kendi sıkıntısına düştüğü, mezheplerin ve etnik kökenleri konuşulduğu bir yerde zenginler kazanır.
Peki üzerine ne koyacağız? Üç sorunla kaygımız var. Dünyaya bakınca emperyalizmle kederimiz olacak. Türkiye’de cumhuriyetçi birikimin çok büyük bir kesiti kendini anti-emperyalist, yurtsever olarak tanımlamaktadır. Kimse AB bayraklarıyla miting yapmaya cüret edemez bu ülkede, çok istediler lakin olmadı.
Diğer başlıklar; tarikatlara ve holdinglere karşı olacaksınız ve bağımsız bir ülke isteyeceksiniz. O vakit biz bu yolu yürürüz ve cumhuriyeti ayağa kaldırırız. Bu kadar kolay.”
HEPKON: TÜRKİYE’DE BAŞIMIZA GELENLER GİDEREK BATIYA YASLANILMASI SONUCU OLDU
Hepkon “Zor ancak öteki da yolumuz yok” diyerek kelama devam ederken çıkmaz yollardayken yeni siyaset şekilleri bulunduğunu hatırlattı. “Türkiye’de başımıza gelenler giderek batıya yaslanılması sonucu oldu. Tahminen yeni siyaset üslubunu bulurken herkesin külahını önüne koyup düşünmesi gerekecek” dedi.
Solun da özeleştiri vermesi gerektiğini savunan Hepkon, “Neoliberal akımlar nasıl bu kadar hakim olabildi? ‘Yetmez lakin evet’çilere nasıl bu kadar müsaade verildi?” diye sordu. Hepkon benzeri bir özeleştiriyi cumhuriyetçi bölümün de yapması gerektiğini belirtti, “Soğuk Savaş periyodunda estirilen anti-komünist rüzgarlardan ötürü ‘aman soldan uzak duralım’ tutumu, siyaseten sağ ile ittifak arayışlarına ait özeleştiri verilmesi gereken şeyler” dedi.
Esas vurgunun “nasıl bir ortaya gelebiliriz ve nasıl birlikte iş yapabiliriz” olması gerektiğini tabir eden Hepkon, siyaseten samimiyetin kurulması gerektiğinin altını çizdi. “20 yıllık gerici kuşatmanın sonunda dahi yüzde 50’lik kısmı ikna edemiyorlar. Bu herkes için hoş bir başlangıç noktası sunuyor. Yeni bir üslup nasıl olacak bilmiyorum lakin birlikte yaparken öğreneceğiz” dedi.
‘BU YENİ KÖTÜLÜKLERİN KAPIDA OLDUĞUNA İŞARETTİR’
Okuyan en temel sorunlardan birinin maske takmamak olduğunu söyledi ve kelamlarına şöyle devam etti:
“Rahatsız edici olsak da gerçek olalım diyoruz. Şu anda bizlerin kapladığı alan çok sonlu. Burada yeni bir üslup kesinlikle gerekiyor ancak maskesiz. Gerçek olduğunuz eninde sonunda anlaşılacaktır. Yaşadığımız yurdun tartışmalı bir hale geldiği bir sürece giriyoruz. Sadece bu yeni tahlil süreci, anayasa değil, dünya oraya gidiyor. Ne vakit ki ABD Ankara Büyükelçisi ‘Biz buraları çok böldük artık yapmayacağız’ dedi, eyvah dedim. Bu yeni kötülüklerin kapıda olduğuna işarettir. Bu süreci örgütlü, birbirimize hürmet ve ihtimam göstererek dikkatle örmek zorundayız.”
‘ALİ KOÇ’UN YUTTUĞU BAKLAVA TÜRKİYE CUMHURİYETİ’DİR’
Gerçeklerden kaçılmaması gerektiğini vurgulayan Okuyan “Üç maymunu kimse oynamamalı” dedi. Gerçekliğin işe gelmeyen kısmını da dikkate almanın değerine vurgu yapan Okuyan, Ali Koç’un eski bakan AKP’li Mustafa Varank elinden baklava yemesine değindi:
“Türkiye’nin en büyük sermayedarından devrimci çıkarmaya çalıştılar. Benim yüreğim sızlıyor, ne vakit Ali Koç desem toplumsal medyada reaksiyon görüyorum solculardan ‘hiçbir şeyi beğenmiyorsunuz’ diye. Cumhuriyetçi birikim dediğimiz kesimde de bu var. Her beyaz gömlek giyeni, kravat takanı, okumuş insanı devrimci, cumhuriyetçi sanmayın. Ali Koç sonradan görme işverenlerin yanında daha çağdaş duruyor lakin her çağdaş cumhuriyetçi midir? İşte ondan sonra okunmuş üflenmiş baklavayı bir hoş yutar, zira o yuttuğu baklava aslında Türkiye Cumhuriyeti’dir.
‘TÜRKİYE SADECE KARANLIĞIN SAHİBİ OLAN KÖTÜCÜL KUVVETLERE DEĞİL, BÜTÜN DÜNYAYA SÜRPRİZ YAPMAYA ADAYDIR’
Gerçekler acıdır, kolaycılığa kaçamayız. 20 yıl boyunca AKP’ye bilgisiz, maharetsiz vs. denildi lakin bu türlü değil. Ardında paranın gücü olan herkes şayet bu halkı uyuşturabilirlerse pekala yönetebilirler. Bunlar kendi kulvarlarında çok mahirler.
Cumhuriyetçi birikim çok uzun mühlet ‘bunlar konuk, biz mesken sahibiyiz’ diye baktı. Artık AKP, Türkiye’nin cumhuriyetçi birikimini konuk durumuna koymaya çalışıyor, o kadar da uzun uzunluklu değil.
Biz bu ülkeyi getireceğimiz nokta, çıkaracağımız aydınlık yüzünden seviyoruz. Bu ülkeyi geçmişinde Mustafa Kemal, Deniz Gezmiş, Nâzım Hikmet olduğu için seviyoruz. Fotoğrafın büyüğüne bakacağız ve ne yapacağımızı konuşacağız. Şu andaki karanlığın sahipleri Türkiye toplumunun bunu beceremeyeceğine dair inanca sahipler, biraz rahatlamışlar.
Bu ülke bereketli topraklardır, sürpriz yapmayı sever. Bir siyasetçi ve yurttaş olarak; Türkiye sırf karanlığın sahibi olan kötücül kuvvetlere değil, bütün dünyaya sürpriz yapmaya adaydır. Ben bir de bu sürprizi seviyorum, sizler de sevin.”
Okuyan ve Hepkon’un söyleşisinin akabinde Şef Haluk Polat ve An Vokal’in müzikleriyle aktiflik sona erdi.
