Doğum suratı azalıyor ancak… Bir de bu açıdan bakın: Düşük doğurganlık her vakit makus mü… Nüfus azalır mı: 2050 beklentisi

Naki Bakır’ın Dünya gazetesindeki “Doğurganlık suratı kritik seviyeye indi” başlıklı yazısında mevzu şu formda ele alındı:

Türkiye’de on yıldır gerileyen doğurganlık suratı 2024 yılında 1,48’e kadar indi.

Nüfusun kendini yeni­leyerek optimal bü­yüklükte kalması için gerekli olan ve ekonomik ve toplumsal istikrarlar açısından ide­al seviyesi 2,1 çocuk olarak kabul edilen toplam doğurganlık hı­zı, Türkiye’de 1,48’e kadar düş­tü. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), 2024 yılı doğum ista­tistiklerini açıkladı. Buna gö­re geçen yıl canlı doğan bebek sayısı 937 bin 559 oldu. Canlı doğumlar evvelki yıla nazaran yüz­de 2,5 düşüş kaydetti. 2014’te 1 milyon 351 bin 88 olan yıllık sa­yı izleyen devirde daima ge­rileyerek birinci kere 2023’te 1 mil­yonun altına düşmüştü.

DOĞURGANLIK SURATI ALARM VERDİ

Bir bayanın doğurgan oldu­ğu periyot olan 15-49 yaş gru­bunda doğurabileceği ortala­ma çocuk sayısını söz eden ve 2024 yılında 1,5’in de altına inen toplam doğurganlık suratı, Türkiye tarihindeki en taban dü­zeyi görmüş oldu. 2001 yılın­da 2,38 çocuk olan bu seviye, 2014 yılından itibaren aralık­sız düşüş seyri izledi. Toplam doğurganlık suratı, son sekiz yılda nüfusun ülkü yenilen­me düzeyi olan 2,1’in altın­da kalmaya devam etti.

Eko­nomik belirsizlikler, hayat standardında düşüş, çocuk yetiştirme maliyetlerinde ar­tış üzere faktörlerin tesirli oldu­ğu doğurganlık suratındaki dü­şüşün yalnızca büyük kentler ve eğitimli nüfusla sonlu kalma­dığı, ülke genelinde yaygın ol­duğu dikkati çekiyor.

Düşük toplam doğurganlık suratı, bayan başına düşen ortalama çocuk sayısının nüfusun yenilenme seviyesinin altına düşmesi manasına geliyor. Yenilenme seviyesi ekseriyetle, bir jenerasyon uzunluğu sürdüğü takdirde nüfusun kendini yenileyerek sabit bir büyüklükte kalması için gerekli olan 2,1 çocuk olarak kabul ediliyor.

TÜRKİYE’DEKİ DÜŞÜŞÜN SEBEBİ

Doğurganlıktaki değişimin kalıcı sonuçları lakin bir nesilden başkasına uzun yıllar içerisinde gözlemlenebiliyor. Yıllık hesaplanan doğurganlık suratlarındaki değişiklikler ise dönemsel tesirlere bağlı bulunuyor. Ekonomik krizler, doğal afetler, salgın hastalıklar üzere olaylar doğurganlık suratlarını süreksiz olarak etkileyebiliyor.

Bu tesirler ortadan kalktığında doğurganlık suratı dalgalanma gösterebiliyor. Uzmanlar, Türkiye’de son yıllarda yaşanan ekonomik zahmetler, COVID-19 pandemisi, zelzele ve öbür afetler üzere olayların, doğurganlık suratlarının düşmesinde kıymetli rol oynadığını belirtiyor.

HANGİ VİLAYETLERDE DOĞURGANLIK YÜKSEK, HANGİLERİNDE DÜŞÜK

Doğurganlık suratının en yüksek olduğu vilayetler 3,28’le Şanlıurfa, 2,62 ile Şırnak, 2,32 ile Mardin; en düşük olduğu vilayetler 1,12 ile Bartın ve Eskişehir, 1,15’le Zonguldak ve Ankara, 1,17 ile İzmir.

-Doğurganlık suratı 2,1’in altındaki vilayetlerin 2017’de 57 olan sayısı 2024’te 71’e ulaştı.

-Doğurganlık suratı 1,5’in al­tında vilayet sayısı 2017-2024 dö­neminde 4’ten 55’e yükseldi.

-2017’de doğurganlık suratı 3 ve üzeri 10 vilayet varken, 2024’te bu seviye yalnızca Şanlıurfa’da.

-Yüksek öğretim mezunu annelerin doğurganlık suratı 2024’te 1,22 olurken, bu seviye en yüksek 2,65 ile okuma yazma bilmeyen ya da bilse de bir okul bitirmemiş annelerde.

-2024’te kır olarak sınıflandırılan yerlerde 1,83 olan doğurganlık suratı, orta ağır kentsel yerlerde 1,58 ve ağır kent sınıfındaki yerlerde ise 1,39.

-Bin nüfus başına doğum sayısı kaba doğum hızı) 2001-2024 ortasında 20,3’ten 11’e indi.

-2001 yılında binde 144 ile en yüksek 20-24 yaş kümesinde olan yaşa özel doğurganlık suratı, 2024’te binde 100 ile 25-29 yaş kümesinde.

-2024’te doğumların yüzde 41,9’u birinci, yüzde 30,3’ü ikinci, yüzde 16’sı üçüncü, yüzde 11,5’i ise dördüncü ve üzeri doğum olarak gerçekleşti.

-15-19 yaş kümesinde bin ka­dın başına düşen ortalama canlı doğan çocuk sayısını gösteren “adölesan doğur­ganlık hızı” 2001-2024 ara­sında 49’dan 10’a düştü.

-2024’te 2’nci doğumunu yapan annelerin birinci doğumu ile bunun ortasındaki ortalama mühlet 4,3 yıl, 3’üncü doğumunu yapanların 2’nci ile ortasındaki ortalama müddet ise 5,4 yıl oldu.

-Annenin 2’nci ile birinci doğumu ortasındaki ortala­ma mühletin en kısa olduğu vilayet 2,7 yıl ile Şanlıurfa, en uzun olduğu vilayet 5,4 yılla Kırklareli.

-Doğum yapan annelerin 2001’de 26,7 olan ortalama yaşı 2024’te 29,3’e çıktı.

-İlk doğumunu gerçekleştiren annelerin 2024’te ülke genelinde 27,3 olan ortalama yaşı, 24,4’le en düşük Şanlıurfa, 29,4’le en yüksek Tunceli’de.

TÜRKİYE DÜŞÜK AB SEVİYESİNİ YAKINSADI

Toplam doğurganlık suratı, yaşlanan nüfus, iş gücü açığı, büyüyen toplumsal güvenlik maliyetleri üzere meselelerin öne çıktığı Avrupa Birliği (AB) üye ülkeleri ortalamasında 1,38 çocuk seviyesinde. Buna nazaran Türkiye, 2024 prestijiyle düşük doğurganlık suratında AB ortalamasına yaklaşmış bulunuyor. Lakin bu oran AB ülkeleri içinde de farklılık gösteriyor. AB üyesi 27 ülke içinde en yüksek toplam doğurganlık suratına 1,81 çocukla Bulgaristan sahip olurken, en düşük toplam doğurganlık suratına sahip ülke ise 1,06 çocukla Malta. Toplam doğurganlık suratında Türkiye, AB üyesi ülkelerle yapılan sıralamada 9’uncu durumda.

DÜŞÜK DOĞURGANLIK NÜFUSU AZALTIR MI

Doğurganlığın yenilenme seviyesinde olduğu 2014 yılında 77,7 milyon olan Türkiye nüfusu doğurganlığın 10 yıl boyunca azalmasına karşın artarak 2024 yılında 86 milyonun üzerine çıktı. TÜİK’in 2018 nüfusunu ve doğurganlık seviyesini temel aldığı nüfus projeksiyonlarının düşük nüfus senaryosunda 2050 yılında 100 milyon yaklaşan bir nüfus öngörülmüştü.

Ancak doğurganlık düşüşü bu projeksiyonlarda revizyona yol açtı. Mevcut doğurganlık seviyesi dikkate alındığında 2050’ye kadar nüfusun artmaya devam etmesi ve 93 milyon 774 bine ulaşması bekleniyor. Nüfusun azalabilmesi için doğurganlık suratlarının uzun mühlet düşük seyretmesi gerekiyor.

Türkiye’nin nüfusu artmaya devam ediyor ve hala gençler toplam nüfusun değerli bir kısmını oluşturuyor. Dünya genelinde olduğu üzere ortalama insan ömrünün uzaması ile yaşlı nüfus oranı her geçen gün artıyor. Hala yüzde 10’larda olan yaşlı nüfus oranının ömrün uzamasının yanı sıra doğurganlığın da azalmasıyla daha da artacağı öngörülüyor.

DÜŞÜK DOĞURGANLIK HER VAKİT MAKÛS MÜ

Uzmanlar, nüfusun yalnızca sayısal büyüklük olarak değil, niteliksel özellikleriyle birlikte kıymetlendirilmesi gerektiğini belirtiyor. Değişen teknoloji, toplumsal pahalar ve ekolojik şartlara nazaran nüfus büyüklüğü ile ilgili siyasetler geliştirilmesi gereğine işaret eden uzmanlar, bu çerçevede düşük doğurganlığın her vakit olumsuz bir durum olmadığına tabir ediyor. Ekolojik istikrar, kaynakların sürdürülebilir kullanımı ve çevresel tesirler göz önüne alındığında, düşük doğurganlığın olumlu sonuçları da olabileceği vurgulanıyor.

Ayrıca, nüfus artışının denetim altına alınmasının, eğitim, sıhhat ve toplumsal hizmetlerin kalitesinin artırılmasına yardımcı olabileceği belirtiliyor. Türkiye üzere genç işsizliğinin yüksek olduğu ülkelerde nüfusun süratli artmasının ekonomik katkısından kelam edilemeyeceği, lakin düşük doğurganlığın uzun vadeli tesirlerini de göz önünde bulundurmak ve bu sürecin idaresini hakikat bir halde yapmak gerektiği vurgulanıyor.

DOĞURGANLIK SURATINI ARTIRMAK İÇİN NELER YAPILMALI

Bu alanda bilimsel nitelikli araştırmalar yürütmek maksadıyla 2004’te kurulan Nüfusbilim Derneği, doğurganlık suratındaki düşüşün aksine çevrilmesi konusundaki temel siyaset ve tekliflerini şöyle sıralıyor:

-Doğurganlık suratlarını artırmayı amaçlayan örneğin, iş-yaşam istikrarını düzgünleştirmeye yönelik siyasetlerin uygulanması.

-Esnek çalışma saatleri, uzaktan çalışma imkânları ve annelik ve babalık müsaadesi üzere düzenlemelerin güzelleştirilmesi.

-Özellikle bayanların iş gücüne iştirakini teşvik edici siyasetler ve herkes için toplumsal garanti kapsamında çalışma imkânı.

-Ailelerin çocuk bakım masraflarını azaltmak için sağlanacak takviyeler yahut düşük maliyetli, kaliteli çocuk bakım hizmetlerinin yaygınlaştırılması.

-Ailelerin daha güzel şartlarda yaşamasını sağlayacak düzenlemelerle uygun fiyatlı konutların sağlanması, genç çiftlerin çocuk sahibi olma kararlarını olumlu tarafta etkilemek için konut sahibi olmalarının kolaylaştırılması.

-Ailelerin standardını artıracak­sosyal yardımların yükseltilmesi.

-Özellikle gençlere aile planlaması ve cinsel sıhhat mevzularında verilen eğitimler verilmesi, meydana gelen gebeliklerin planlı ve sağlıklı olmasının hedeflenmesi.

-Cinsiyet eşitliğinin hayata geçirilmesini sağlayacak yasal düzenlemeler ve siyasetler, bayanların hem iş hayatında hem de aile içinde etkin ve eşit roller üstlenerek iş-yaşam istikrarlarını sağlıklı bir biçimde kurmaları.

DÜŞÜK DOĞURGANLIK SURATI NEDİR

Düşük toplam doğurganlık suratı, bayan başına düşen ortalama çocuk sayısının nüfusun yenilenme seviyesinin altına düşmesi manasına geliyor. Yenilenme seviyesi çoklukla, bir jenerasyon uzunluğu sürdüğü takdirde nüfusun kendini yenileyerek sabit bir büyüklükte kalması için gerekli olan 2,1 çocuk olarak kabul ediliyor. Doğurganlıktaki değişimin kalıcı sonuçları fakat bir nesilden başkasına uzun yıllar içerisinde gözlemlenebiliyor.

Yıllık hesaplanan doğurganlık suratlarındaki değişiklikler ise dönemsel tesirlere bağlı bulunuyor. Ekonomik krizler, doğal afetler, salgın hastalıklar üzere olaylar doğurganlık suratlarını süreksiz olarak etkileyebiliyor. Bu tesirler ortadan kalktığında doğurganlık suratı dalgalanma gösterebiliyor. Uzmanlar, Türkiye’de son yıllarda yaşanan ekonomik kahırlar, COVID-19 pandemisi, sarsıntı ve öbür afetler üzere olayların, doğurganlık suratlarının düşmesinde değerli rol oynadığını belirtiyor.