Dolandırıcıların da peşinde olduğu servet: Türkiye’de 101 milyon data çalındı

Günümüzde bireylerin özel hayatına ait bilgilerin, ekonomik ve stratejik ehemmiyeti artmıştır. Şahsî bilgilerin korunması muhtaçlığı ve bu mevzuda alınabilecek tedbirler gündemden düşmemektedir. Bu nedenle ferdî bilgilerin tarifi, başvurulabilecek tüzel yollar incelenmiştir.

Tanımı, Ekonomik Kıymeti ve Değeri:

Kişisel bilgilerin tarifi, Ekonomik Kalkınma ve İş Birliği Örgütü’nün (OECD) Rehber İlkeleri’ne nazaran: “Belirli yahut belirlenebilir bir gerçek bireye ait tüm bilgilerdir”.

Türkiye’de 07.10.2010 tarihli 5982 sayılı kanun ile Anayasa’nın 20. unsuruna yapılan eklemede, herkesin kendisine ilişkin ferdî dataların korunmasını isteme hakkı olduğu açıkça kabul edilmiştir. Anayasal düzenlemenin akabinde 24.03.2016 tarihinde 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu kabul edilmiştir. Kanunun 3. Hususunda şahsî data tarifi OECD’de kabul edilen tanımla benzeri: “kimliği belli yahut belirlenebilir gerçek bireye ait her türlü bilgi” olarak kabul edilmiştir.

Kanunda veri sürece, şahsî bilgilerin elde edilmesi, kaydedilmesi, depolanması, koruma edilmesi, değiştirilmesi, açıklanması, aktarılması üzere her türlü süreç olarak kabul edilmiştir. Kanun birinci maddesinde, ferdî dataların işlenmesi sırasında bireylerin temel hak ve özgürlüklerinin korunması, bilhassa özel hayatın saklılığının teminat altına alınması amaçlanmıştır.

Teknolojide yaşanan gelişmeler sonucu şahsî bilgilerin elde edilmesi, depolanması, aktarılması kolaylaşmış; bu durum ekonomik pahasının süratle yükselmesine yol açmıştır.

Kişisel bilgiler, bilhassa toplumsal medyada, e-ticaret ve dijital reklamcılık dalında kullanıcı tercihlerini belirlemek ve gayeli reklam stratejileri oluşturmak maksadıyla ağır biçimde kullanılmaktadır. Rekabetin artmasıyla birlikte, şirketler tüketici davranışlarını tahlil edebilmek için büyük bilgi tabanları oluşturmuşlardır. Ayrıyeten finans bölümü, yapay zeka uygulamaları, pazarlama ve makine öğrenme üzere teknolojiler, bilgi işlemeye bağımlı hale gelmişlerdir.

Kişisel bilgilerin bedelli olduğunun bir göstergesi de, dünya genelinde yaşanan data ihlalleri ve sızıntılarıdır. Bu olaylar şahsî bilgilerin ne kadar kolay ele geçirilebileceğini ve berbata kullanılabileceğini açıkça ortaya koymaktadır. Öne çıkan bilgi ihlalleri örnekleri şunlardır:

Yahoo (2013-2014): Yahoo’ya yapılan siber akınlar sonucunda 3 milyar kullanıcının e-posta adresleri, şifreleri ve güvenlik soruları sızdırılmıştır. Bu olay, tarihin en büyük bilgi ihlallerinden biri olarak kayıtlara geçmiştir.

Ashley Madison (2015): Bir arkadaşlık sitesine düzenlenen hücumlarda kullanıcıların hesap bilgileri, kart ayrıntıları, fantezileri, özel yazışmaları çalınmış, bu durum büyük bir skandala yol açmıştır.

Equifax (2017): Amerika’nın en büyük kredi raporlama şirketinden olup, siber atak ile 147 milyon kişinin kredi kartı bilgileri, toplumsal güvenlik numaraları ve hassas finansal dataları çalınmıştır.

Cambridge Analytica – Facebook Skandalı (2018): Yaklaşık 87 milyon Facebook kullanıcısının dataları, istekleri alınmadan, detaylı profil çıkarılmak suretiyle, Donald Trump’ın seçilmesi için işlenmiştir. Seçmenlere ferdî profillerine hitap edecek biçimde propaganda maksatlı reklam yapılmıştır.

Türkiye’de de ferdî bilgi ihlallerine rastlanmıştır.

2020 yılında bir özel hastaneden sıhhat datalarının çalınması nedeniyle cezai yaptırımlar uygulanmıştır.

2021 yılında Facebook’tan sızan 533 milyon kullanıcının dataları ortasında 20 milyon Türk vatandaşına ilişkin bilgilerin olduğu belirlenmiştir.

2024 yılı başında Ankara 28. Ağır Ceza Mahkemesinde görülen davada Sağlık Bakanlığı, Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Milli Eğitim bakanlığı, Nüfus ve Vatandaşlık İşleri üzere kurumların sisteminden toplamda 101 milyon datanın çalındığı tespit edilmiştir.

Bu durumların yanı sıra, dolandırıcılık ve data ticareti üzere yasa dışı faaliyetlerin artması da şahsî dataların korunmasını kıymetli hale getirmiştir. Hukukumuzda şahsî dataların korunması için hem özel hem de genel hukuksal düzenlemeler bulunmaktadır.

NELER YAPABİLİRİZ, NERELERE BAŞVURABİLİRİZ?

Bireysel tedbirler:

Bireylerin de ferdî datalarını korumak için alabilecekleri tedbirler vardır. Bunlar:

Güncel yazılımlar kullanmak: Bilgisayarlar ve cep telefonları üzere aygıtların güvenlik yazılımlarını yeni tutmak.

Güçlü şifreler oluşturmak: Büyük-küçük harf, sayı ve özel karakter içeren en az 8 karakterlik şifreler kullanmak.

Şüpheli temaslardan kaçınmak: Gelen e-postalardaki yahut bildirilerdeki kuşkulu ilişkileri tıklamamak.

Cihaz güvenliği: Ortak alanlarda bilgisayarları açık bırakmamak, masaüstüne şifre notları yazmamak.

Kredi kartı güvenliği : Sanal kart kullanmak ve limitleri düşük tutmak.

Şifre paylaşmamak: Bilhassa bankacılık şifrelerini ve internet şifrelerini kimseyle paylaşmamak.

Verilerin işlenmesine müsaade vermemek: Mecbur kalmadıkça bilgilerin işlenmesine müsaade vermemek, mecbur kalınan durumlarda hudutlu müsaade vermek, data işlenmesini sağlayan uygulamalara katılmamak.

Bu tedbirler ferdî bilgilerin üçüncü bireylerin eline geçmesi önlenebilir.

Hukuki Yollar:

• Kişisel Dataları Muhafaza Kurumu’na (KVKK) Şikayet: 6698 sayılı Kanun’un 11 ve 15. Hususlarına dayanarak bilgi sorumlusuna başvurabilirsiniz. Bilgi sorumlusundan sonuç alınamazsa Şahsî Bilgileri Müdafaa Kurulu’na şikayet hakkınız vardır. Konsey, ihlal tespit ederse idari para cezası verebilir.
• Bilgi Teknolojileri ve İrtibat Kurumu’na (BTK) Şikayet: İnternet ve İrtibat hizmetleri üzerinden yapılan bilgi ihlallerinde BTK’ya başvurarak şikayet oluşturabilirsiniz. BTK, İdari Yaptırımlar Yönetmeliği kapsamında önemli cezalar verebilmektedir.
• İnternet Ortamındaki İçeriklere Müdahale: 5651 sayılı Kanun kapsamında, internet ortamındaki hukuka ters içeriklerin kaldırılması yahut erişimin engellenmesi için Sulh Ceza Hakimliği’ne başvurabilirsiniz.
• Sosyal Medya Şikayet Düzenekleri: Facebook, İnstagram, Twitter üzere platformların kendi şikayet kısımlarından direkt ihlallerle ilgili müracaat yapabilirsiniz.
• Cumhuriyet Savcılıklarına Kabahat Duyurusu: Türk Ceza Kanunu’nda şahsî bilgilerin korunmasına ait özel kararlar vardır. İhlal durumunda şikayetçi olabilirsiniz:

TCK m. 132 : Haberleşmenin kapalılığını ihlal

TCK m. 133 : Şahıslar ortasındaki konuşmaların dinlenmesi ve kayda alınması

TCK m. 134 : Özel hayatın kapalılığını ihlal

TCK m. 135: Ferdî dataların kaydedilmesi suçu

TCK m. 136. ve 137: Şahsî bilgileri hukuka muhalif olarak verme yahut ele geçirme suçu

TCK m. 138 : Dataları yok etme suçu

TCK m. 142 : Nitelikli hırsızlık

TCK m. 158 : Nitelikli dolandırıcılık

TCK m. 228 : Kumar oynanması için yer ve imkan sağlama

TCK m. 243-245 : Bilişim sistemine hukuka muhalif giriş ve kart dolandırıcılığı

• Asliye Hukuk Mahkemesinde Dava Açma: Türk Uygar Kanunu’nun 24. ve 25. hususu ve Borçlar Kanunu’nun 58. unsuru uyarınca datanın işlenmesinin durdurulmasını, bilginin yayılmasının engellenmesini, bilginin silinmesini, manevi ve maddi tazminat ödenmesini talep etme haklarınız bulunmaktadır.
• Noter Aracılığıyla E-Tespit: Bilgi ihlalini çabucak belgelemek için noterler üzerinden “e-tespit” süreci yapılabilmektedir. Bu doküman ileride açılacak davalarda kanıt olarak kullanılabilir.
• Düzeltme ve Tekzip Hakkı: Basın Kanunu (5187 s.), Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve Yayın Hizmetleri Hakkında Kanun (6112 s.), Türkiye ve Radyo Televizyon Kanunu (2954 s.) kapsamında, şahsî bilgileriniz yanlış yahut müsaadesiz kullanıldığını tespit ettiğiniz haber ve yayınlar için, ilgili basın kuruluşlarına tekzip (düzeltme) gönderme hakkınız vardır. Şayet yayın kuruluşu tekzibi yayımlamazsa, Sulh Ceza Hakimliği’ne başvurarak yayına zorlamayı talep edebilirsiniz.

Sonuç olarak kişisel dataların işlenmesi artık yalnızca gözle görünür ve istekli olmamakta, dijital izler yoluyla da gerçekleşebilmektedir. Bu nedenle bireylerin gerekli tüzel ve teknik tedbirleri almaları değerli hale gelmiştir. Bu bahiste devletler hem ulusal hem de milletlerarası seviyede çeşitli düzenlemeler yaparak şahsî dataların korunmasını teminat altına almaya çalışmaktadırlar. Şahsî datalar, hem bireyin, hem toplumun hem de devletlerin güvenliği tarafından korunması gereken çok değerli bir pahadır.

Avukat Feza Yalçın