Sabah Gazetesi muharriri Kerem Alkin, “Küresel borç sarmalı 324 trilyon dolar” başlıklı köşe yazısında 2025 yılı prestijiyle dünya iktisadının karşı karşıya olduğu global borç krizini kaleme aldı. COVID-19 sonrası borç krizinin patladığını, 255 trilyon dolar olan borcun yedi yılda 69 trilyon dolar arttığını belirten Alkin şunları kaydetti;
“2019 sonunda, daha global virüs salgını yaşanmamışken, global borç sarmalı, o tarihte ‘rekor’ manşetlerinin atıldığı bir düzey olarak 255 trilyon dolara ulaşmıştı. Kimse, 2020 başından 2025 yılının birinci çeyreği sonuna global borç girdabının 70 trilyon dolar daha artmasını beklemiyordu. Global virüs salgını tek başına 50 trilyon dolarlık bir global borç sıçramasına sebep oldu. Son iki yıl üzerine bir 20 trilyon dolar daha eklenmiş durumda. 2025’in birinci çeyreği sonu itibariyle 324 trilyon dolara dayanmış global borç sarmalı, bir dizi risk ve tehdidi de beraberinde getirmekte. En temel risk global borç sarmalının idaresi ve borçların servisi. Bu temel sorunun idaresi global büyüme suratının da kabul edilebilir seviyede olmasını gerektiriyor.
Oysa, dünya iktisadı için yüzde 2,8 ile 3,2 ortasında büyüme oranı varsayımları bıçak sırtı bir istikrarda global borç servisinin yönetildiğini göstermekte. Global borç yükünün global GSYH’ya oranı bugün itibariyle yüzde 295 ile 300 ortası bir düzeyde. Global virüs salgınının en ağır darbeyi vurduğu 2020 sonunda yüzde 333 idi. Sonrasında global GSYH büyümesi toparlanınca oran yüzde 300’e geriledi. Bununla birlikte, global GSYH’nın 3 katı bir borç yükünü konuşuyoruz. Oranın yüksek olmasında en ağır sorumluluk gelişmiş ekonomilerde. Gelişmekte olan ekonomilerden daha ağır bir borç yükü taşıyorlar. Buna karşın, 20 ile 30 yıl vadeli tahville borçlanmaya güveniyorlardı. Artık, gelişmiş ekonomiler için de risk katlanmakta. Zira, tırmanan global jeopolitik ve jeoekonomik gerginlikler nedeniyle, gelişmiş iktisatların 20-30 yıl vadeli tahvillerine kâfi talep gelmiyor. Üstüne üstlük daha da değerliye borçlanıyorlar. Son periyotta, Japonya’nın 30 yıl vadeli tahvillerinde faiz artışı 0,5 puan, ABD ve Birleşik Krallık’ın 0,3 puan, Almanya ve Avustralya 0,28 puan, Kanada 0,27 puan.
Gelişmiş iktisatların kamu bütçelerinde faiz harcamalarının hissesi ve mutlak büyüklüğünün ağırlaşmakta olması, bu ülkelerin son 40 yıldır dünya iktisadında ‘refah’ ülkeleri olarak algılanmalarına sebep olan toplumsal devlet harcamalarını da üzücü vurmakta. Ne yazık ki, gelişmekte olan ekonomiler için de risk artmakta. Bir tarafta memleketler arası derecelendirme kuruluşlarının tavrı, başka tarafta gelişmekte olan iktisatların yatırım muhtaçlıkları ve katlanan borçlanma gereksinimleri nedeniyle, gelişmekte olan iktisatların de giderek daha değerli borçlanmaları, son 10 yılda gelişmekte olan iktisatların borçlanma yükünün ikiye katlanarak, GSYH’larına oranla yüzde 210 üzere bir orana ulaşmasına sebep oldu. Pek çok gelişmekte olan iktisatta kamu faiz harcamalarının kamu gelirlerine oranı yüzde 50-60 seviyesinde. Türkiye ne keyifli ki, hem borç yükü, hem de borç servisi açısından ender şanslı ülkeler ortasında.
Küresel borç yükünün hem gelişmiş, hem de gelişmekte olan ekonomiler için risk oluşturacak formda katlanması, ‘üçüz dönüşüm’ü, yani yeşil ve pak güç dönüşümünü, dijital dönüşümü ve teknoloji dönüşümünü de tehdit ediyor. Halbuki, önde gelen gelişmiş ve gelişmekte olan iktisatların iktisatta elde edilen tasarrufları öncelikle KOBİ’lerin ve şirketlerin global rekabetteki pozisyonlarını güçlendirecek biçimde ‘üçüz dönüşüm’e yönlendirmeleri gerektirmekte. Global borç sarmalı, bir diğer risk alanı olarak finansal istikrarı da tehdit etmekte. Global borç sarmalının sebep olduğu sonuçlar, gelişmiş ve gelişmekte olan ülke tahvillerinin bedelini de zedelediğinden, kelam konusu tahvilleri portföyünde bulunduran önde gelen merkez bankalarını da, dünyanın önde gelen finans kurumlarının fon performanslarını da olumsuz tarafta etkilemekte. Bu nedenle, bir tarafta jeopolitik tehdit, başka tarafta tahvillerin kıymet kaybına yönelik tehditler, merkez bankaları ve milletlerarası yatırımcıların artan bir tempoda ‘altın’a yönelmeleri şaşırtan olmamalı”
