Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası, Nisan ayı faiz kararını yüzde 46 olarak açıkladı. Bu açıklamanın akabinde gözler banka kredilerine çevrildi. 14 Mart’ta yüzde 62 olan gereksinim ve yüzde 55 olan ticari kredi, 18 Nisan’da yüzde 70 ve 61 olarak kendini revize etti. “Bu faizle endüstrici ayakta kalır mı?” diyen Dünya Gazetesi muharriri Naki Bakır, şunları kaydetti:
“İçeride birtakım siyasilere yönelik operasyonlarla 19 Mart’ta başlayan, nisanın birinci haftasında ABD’nin açıkladığı şok gümrük tarifesi ile dünyada büyüyen ticaret savaşları ile daha da artan gerilim ve iktisatta belirsizlik süreci Merkez Bankası’nın faiz indirim sürecini aksine çevirirken, bankaların mevduat ve kredilere uyguladığı faiz oranları da süratle yükseldi hem tüketim hem üretimin finansmanı kıymetlendi.
Aralık ayından itibaren başlattığı kademeli indirimlerle siyaset faizini yüzde 50’den martta yüzde 42,5’e kadar indirmiş olan Merkez Bankası, ortaya çıkan kırılganlık nedeniyle nisan ayında tekrar artırarak yüzde 46’ya çıkarmak zorunda kaldı. Artan kırılganlık ve belirsizliğin damgasını vurduğu bu sürecin birinci beş haftasında içeride bankacılık kesiminin ortalama mevduat faizleri vadeye nazaran 7 puana varan, ortalama kredi faizleri de cinslere nazaran 8 puana yaklaşan artışlar kaydetti.
Mevduat faizleri bilhassa 3 aydan kısa vadeler ile bir yıl ve daha uzun vadelerde arttı. Kredilerde ise bilhassa tüketicilerin en yaygın biçimde başvurduğu ‘ihtiyaç’ kredisi ve küçük ve orta uzunluk işletmeler (KOBİ) ile büyük işletmelerin yatırımlarının finansmanı açısından ehemmiyet taşıyan ‘ticari’ kredilerin faizlerinde süratli bir yükseliş yaşandı.
Mayıs ayında faiz toplantısı yapmayacak olan Merkez Bankası’nın haziran toplantısında gelişmeleri değerlendirerek faiz kararı alması bekleniyor. Siyasi ve ekonomik gelişmelere bağlı olarak faizin istikametinin ne olacağı konusunda şu an belirsizlik ve muğlaklık hâkim.
MEVDUAT FAİZİNDE SON DURUM
Merkez Bankası’nın haftalık bazda belirlediği faiz verilerinde süreç öncesi olarak 14 Mart verisi baz alındığında, bankacılık dalı ortalamasında mevduata verilen yıllık kolay faiz bir aya kadar vadede yüzde 47,98, üç aya kadar vadede yüzde 49,91, altı aya kadar vadede yüzde 42,87, bir yıla kadar vadede yüzde 37,32, bir yılın üzerindeki vadelerde de yüzde 48,35 seviyesinde bulunuyordu. Daldan derlenen son bilginin tarihi olan 18 Nisan prestijiyle ise ortalamada yıllık kolay faiz bir ay vadede yüzde 52,11’ye, üç ay vadede yüzde 55,68’e yükselirken, altı ay vadede yüzde 42,12 oldu. Ortalama yıllık faiz bir yıla kadar vadede yüzde 51,34’e, bir yıldan uzun vadede de yüzde 43,51’e yükseldi.
Anılan beş haftalık dönemde kesim ortalaması yıllık kolay faiz oranı bir ay vadede 4,79, üç aya kadar vadede 5,77 puan, bir yıla kadar vadede 7,03 puan, bir yıldan uzun vadede 6,19 puan artarken, altı aya kadar vadede 0,75 puanlık bir düşüş yaşandı. Bu durumun, bankaların bir yandan kısa vadede dövize yönelişe bağlı olarak fon kaybı yaşamama, belirsizliğin azalacağı beklentisiyle orta vadede maliyetleri artırmama ve birebir vakitte uzun vadeyi özendirme yaklaşımından kaynaklandığı tahmin ediliyor.
1 MİLYON TL MEVDUATIN GETİRİSİ
Mevduat faizlerinde beş haftalık devirde yaşanan süratli değişimle 1 milyon TL’lik bir mevduat hesabının stopaj düşülmüş ortalama aylık getirisi bir ay vadede 33.520,27 liradan 36.866,71 liraya, üç ay vadede 34.868,63 bin liradan 38.899,73 liraya yükselirken, altı ay vadede süreç öncesi 29.950,27 lira olan aylık getiri ise bir ölçü düşerek 29.426,30 TL oldu.
Bir yıl vade ile açılan hesabın devir getirisi ise 32 bin 494 liradan 37 bin 649,33 liraya yükseldi. Mevcut faiz ve stopaj oranlarının birebir kalacağı varsayılsa; bir yıl vade ile açılan mevduat hesabı devir sonunda stopaj düşüldükten sonra 451.649,33 TL getirirken, bu devirde daima bir ay vade ile çevrilen mevduatın bir yıldaki bileşik getirisi 544.104,29 TL, üç ay vadede çevrilenin 488.776,21 TL ve altı ay vadede çevrilenin yıllık bileşik getirisi de 391.695,97 TL olacak.
İHTİYAÇ KREDİSİ FAİZİ YÜZDE 70’İ AŞTI
Haftalık datalara nazaran tüketicilerin en sık başvurduğu ve pastada en büyük hisseye sahip olan gereksinim kredilerinde 14 Mart’ta yüzde 62,73 olan bankaların ortalama yıllık kolay faiz oranı, 18 Nisan prestijiyle yüzde 70,58’e yükseldi. Birebir periyotta ortalama yıllık faiz taşıt kredisinde yüzde 41,46’dan yüzde 43,47’ye yükseldi.
Sektör ortalamasında konut kredilerinin yıllık kolay faizi ise daha çok kamu bankalarının tesiriyle yüzde 39,63’ten yüzde 39,59’a geriledi. 14 Mart-18 Nisan ortasındaki beş haftalık periyotta muhtaçlık kredisi ortalama yıllık faizi 7,85 puanla en çok yükselen oldu. Bu devirde taşıt kredilerinin ortalama yıllık faizi de 2,01 puan yükselirken, ortalama konut kredisi faizlerinde 0,04 puanlık bir düşüş yaşandı.
SANAYİCİ YÜZDE 61’LE BORÇLANACAK
Piyasalarda iç ve dış şokların tesiriyle iklimin bozulduğu beş haftalık periyotta iktisadın üretim ayağının fonlanması fonksiyonu gören ticari kredilerin faizi de bariz biçimde yükseldi. Bankacılık dalı ortalamasında ticari kredilerin 14 Mart prestijiyle yüzde 55,20’ye kadar inmiş olan yıllık kolay faizi, İBB yöneticilerine yönelik operasyonun akabinde 21 Mart’ta yüzde 57,98’e çıktı, izleyen hafta yüzde 60,4’e, nisanın birinci iş haftasında yüzde 63,58’e kadar yükseldi. 4-11 Nisan haftasında yüzde 60,51’e çekilen ortalama ticari kredi yıllık faiz oranı, 18 Nisan prestijiyle da yüzde 60,99 seviyesinde oluştu.
BU FAİZLE ENDÜSTRİCİ AYAKTA KALIR MI?
Sanayiciler nisan ayında 250 baz puanlık indirimle siyaset faizinin yüzde 40’a ineceğini beklerken, iç siyaset ve global iktisatta ortaya çıkan akut olumsuz gelişmeler üzerine başlayan dövize atak üzerine kurları bastırmak için yüklü ölçüde rezerv eriten Merkez Bankası siyaset faizini de yüzde 46’ya yükseltmek zorunda kaldı.
Merkez Bankası’nın gecelik fonlama faizi ise 25 Nisan prestijiyle yüzde 48,55’e yükseldi. Temmuz 2023’te uygulamaya konulan yeni ekonomik program kapsamında faiz artırım süreci sonunda siyaset faizinin yüzde 50’ye ulaştığı Mart 2024’te yüzde 48,57 olan Merkez Bankası’nın gecelik borç verme faizi aralık ayında başlayan indirim süreci sonunda siyaset faizinin yüzde 42,5’e indiği bu yılın mart ayında birebir düzeylerdeydi.
Yüksek enflasyon ve yüksek faiz ortamında ayakta kalmaya çalışan endüstride aralıkta faiz indirim süreci ile başlayan canlanma, oluşan yeni olumsuz şartların direnci ile karşı karşıya kaldı. İşletmelere kaynak sağlayarak büyüme ve yatırım fırsatlarını finanse eden ticari kredi faizlerinin düşmek bir yana yükselen seviyesi firmaların faaliyetlerini sürdürebilmesi, yeni projelere adım atabilmesi ve piyasa şartlarına ahenk sağlayabilmesini güçleştiriyor, bilhassa ihracata dönük çalışanların dış pazarlardaki rekabet gücünü zayıflatıyor”
