İktisatçı Mahfi Eğilmez, “Rezerv Erimesine Karşı TCMB Önlemleri” isimli yazısında, 2021 yılında başlayan faiz indirim süreçleri sonrasında 2023’te geçilen rasyonel siyasetlerin tesiriyle görülen güzelleşmenin 19 Mart sonrası bozulmasını ele aldı.
Rezervlerde yükselişin nasıl eridiğini, son alınan kararlarla dövize kaçışın önlenmesindeki tesirleri Eğilmez, yazısında şunları yazdı:
“İmamoğlu’nun diploması sıkıntısından başlayarak devam eden gözaltılar, tutuklamalar ve bunları izleyerek ortaya çıkan protestolar, boykotlar ülkede aslında yitirilmiş bulunan ekonomik ve toplumsal istikrara siyasal istikrarın kayboluşunu da ekleyince belirsizlikler ve riskler süratle yükseldi.”
‘TÜRKLER’DE PARALARINI DÖVİZE ÇEVİRMEYE YÖNELDİLER’
“Risk artışının en objektif ölçüsü olan 5 yıllık CDS priminin, bu saydığımız olaylar öncesinde 251 iken bugün 338 seviyesinde olması bu risk artışının en temel ispatı olarak karşımızda duruyor. Bu halde gelişen olaylar Türk Lirası mevduatta ve tahvillerdeki yüksek faize ve kurların sabitleşmesi eğilimine bakarak gelen yabancıların carry trade yoluyla getirdikleri dövizleri (sıcak para) alıp gitmesine yol açtı. Tıpkı halde döviz mevduatlarını bozup yüksek faizlerden yararlanmak için Türk Lirası mevduata ve tahvile yatırım yapan Türkler de paralarını Türk Lirasından dövize çevirmeye yöneldiler. Sonuçta TCMB’nin 2023 ortalarından beri bir yandan faizi yükselterek bir yandan da kurlara müdahale ederek sağladığı yüksek faiz, müdahaleli sabitleşmiş kur yapısı bozulmaya ve bu yolla elde ettiği rezervler erimeye başladı.”
2021’DEKİ HATALAR
“2021 yılı Eylül ayında başlayan ve ‘yapılmaması gereken iktisat hataları’ literatürüne giren TCMB’nin faizi düşürerek enflasyonu düşürme yaklaşımı iktisadın yıkımının temelini oluşturmuştu. Bu düzenlemelerin sonucunda enflasyon düşmek bir yana yüzde 19’dan yüzde 80’e, 5 yıllık CDS primi de 370’den 820’ye çıkmış, kuru tutmak için getirilen kur muhafazalı mevduat hesabı TCMB’nin 2023 yılında 828 milyar lira ziyan etmesine, TCMB rezervlerinin eksi 50 milyar dolar seviyesine düşmesine yol açmıştı. Bu durumun devamı imkânı kalmayınca bu kere 2023 yılı ortasında TCMB faiz artırımlarına başlayarak siyaset faizini yüzde 8,5’ten yavaş yavaş yükselterek yüzde 50’ye kadar yükseltmişti. Bu düzeltme atakları sonucunda 2025 Mart ayı başında enflasyon yüzde 40’ın altına gerilerken 5 yıllık CDS primi 250’ye düşmüş swap hariç rezervler artı 65 milyar doların üzerine çıkmıştı.”
‘REZERVLER 12 MİLYAR DOLARIN ALTINA GERİLEDİ’
“Ekrem İmamoğlu’nun diplomasının iptali öncesinde 65,4 milyar dolar olan swap hariç net rezerv fiyatı 25 Nisan haftası prestijiyle 49 milyar dolarlık bir azalmayla 16,4 milyar dolara düşmüş görünüyor. Bu hafta içinde de rezervlerde ek 5 milyar dolar dolayında azalma olduğu ve swap hariç net rezervlerin rezervlerin 12 milyar doların altına geldiği varsayım ediliyor. Döviz mevduat hesaplarına bakıldığında artış olduğu görülmekle birlikte rezervlerde ortaya çıkan gerilemeyi açıklayacak bir artış işareti bulunmuyor. Bunun iki nedeni var: Birincisi Türk Lirası mevduat, tahvil ve borsadan çıkan yabancıların aldığı dövizi dışarı götürmesi, ikincisi de dövize dönen Türklerin bir kısmının dövizlerini yastık altına çekmiş olması. Bilhassa ikincisi iktisat için düşünceyi büyüten bir eğilim.”
OLUMSUZ GİDİŞİ DURDURMA YOLLARI
“Döviz istikrarlarını alt üst eden bu siyasal yaklaşımların yarattığı olumsuz gidişi durdurabilmek için TCMB, makro ihtiyati düzenlemeler ismi altında, bir dizi tedbir almak zorunda kaldı. Bunları şöylece özetlemek mümkündür: Yabancı para mevduat için mecburî karşılık oranları yükseltildi (böylece döviz tutma maliyeti artırıldı.) Bankalarda hükmî bireylere ilişkin TL mevduatın hissesi yüzde 60’ın altındaysa bunu aylık 0,3 puan artırma zaruriliği getirildi (bankaların bunu yapabilmesi için mevduat faizlerini artırması gerekecek ki o da kredi faizlerini artıracak.) TL mevduattaki mecburî karşılıklar için bankalara telafi ödemesi yapılması kararlaştırıldı. İhracat bedellerinin TCMB’ye satış oranı Temmuz 2025’e kadar yüzde 35’e yükseltildi (bu yolla TCMB rezervlerinin desteklenmesi amaçlanıyor.) (5) Firmaların ihracat bedellerini TL’ye döndürmeleri karşılığında 31 Temmuz 2025’e kadar takviye verilmesi kararlaştırıldı.
Bu kararlar, kimi bilerek kimi bilmeyerek yapılan iktisattaki yanlış uygulamalar, toplumsal ve siyasal yaşama ait yanlışlar, demokrasideki gerileme, hukukun tarafsızlığının yitirilmesi üzere nedenlerle daima artan risklerin yarattığı Türk Lirasından dövize kaçışı durdurabilmeyi amaçlıyor. Ne var ki bu artık sadece ekonomik kararlarla, para siyaseti uygulamalarıyla olabilecek üzere görünmüyor. Türkiye, süratle bozulmakta olan ekonomiyi toparlayabilmek için siyasal sistemini yine güçler ayrımına dayalı demokrasiye ve hukuk sistemini tam manasıyla tarafsız ve bağımsız bir sisteme döndürmek zorunda.”
