İstanbul Sanayi Odası Başkanı Erdal Bahçıvan, bugün Gazete Oksijen’de “Sanayiciler olarak takatimizin kalmadığını herkes bilsin” başlıklı bir yazı yayınladı. Son faiz artırımı ve ek mali sıkılaşma tedbirlerinin, ne kadar süreceği belirli olmayan yeni bir gerilim birikimi yarattığına dikkat çeken İSO Başkanı Bahçıvan, üretimin zorlu şartlarda yapıldığını belirterek alınan kararların daha dal dostu olması gerektiğini vurguladı. Bahçıvan’ın yazısı şu halde;
“Sanayi kesimimiz 2024 prestijiyle Türkiye GSYH’sinin yüzde 20’sini oluşturuyor. Toplam istihdamın da yüzde 20.7’sini sağlıyor. Türkiye’nin global imalat katma kıymetinden aldığı hisseye baktığımızda da bilhassa pandemi sonrasında süratli bir yükselişe geçtiğini görüyoruz. Türkiye 2023’te dünya imalat katma bedelinden aldığı hissesi tarihi azamî seviyesi olan yüzde 1.35’e çıkarmayı başarmış bulunuyor. Uzun yıllardır en çok imalat katma pahası yaratan 20 iktisat ortasında bulunan ve hala bu listede 14. sırada yer alan Türkiye’de; otomotiv, beyaz eşya, dokumacılık, besin, elektronik ve kimya üzere dallarda geniş bir üretim kapasitesi bulunuyor.
Nitekim Türkiye, global paha zincirlerine entegrasyonu sayesinde Çin’den üretim çeşitlendirmek isteyen çok uluslu şirketler için Meksika ve Vietnam ile alternatif bir imalat merkezi olarak öne çıkıyor. Hala faaliyette olan 292, toplamda 410 organize sanayi bölgesi ve 106 teknoloji geliştirme bölgesi, sanayi altyapısını güçlendirerek yatırımcılar için cazip üretim ortamları sunuyor.
Bu kısa ve öz kimliği çerçevesinde şunun altını çizmek isterim ki; sanayi dalımız birçok tarafıyla sahiden güçlü ve pahalı üretim kaslarına sahip bulunmaktadır. Bilhassa Covid19 devrinde buna hepimiz şahit olduk. Salgın nedeniyle kapanmanın en üst düzeyde olduğu aylar boyunca, dünyada birçok gelişmiş ülkede dahi kimi temel gereksinim hususlarında büyük tedarik düşünceleri yaşanırken, ülkemizde besinden sıhhate kadar bu badirelerin en az seviyede yaşandığını hatırlayalım. Bugün Türkiye 260 milyar doların üzerinde ihracat yapabiliyorsa; bu, sanayi bölümümüzün üstte kısa tanımını yaptığım güçlü yapısıyla mümkün olmuştur ve olmaya da devam edecektir.
Elbette endüstrimizin bu güçlü istikametlerini anlatırken, kırılganlıklarımızı, zayıflıklarımızı görmezden gelemeyiz. Verimlilikten teknolojik dönüşüme, dijital dönüşümden sürdürülebilirlik ve yeşil iktisada kadar endüstrimizin birçok eksiklikleri var. Bu eksikliklerle dünyada yeni kurulmakta olan ticaret istikrarları içinde ekonomimizin yelkenlerine güçlü rüzgarlar almamız mümkün görünmüyor.
KÜRESEL ÇALKANTI DÖNEMİ
Bunu daha âlâ anlayabilmek için dünyada oluşmakta olan bu yeni istikrarlara değinmekte fayda var. Bugün dünyada ülkemizin üretim ve ticaret hayatımızı da çok yakından ilgilendiren büyük bir çalkantı yaşanıyor. Ukrayna ve Orta Doğu’daki çatışma ve istikrarsızlıktan sonra maalesef global ticaret önemli bir tansiyon ve risk altında. ABD Başkanı Trump’ın ilan ettiği yüksek gümrük vergilerinin yarattığı şok devam ederken; Hindistan ve Pakistan ortasında savaşa varacak boyutlarda askeri tansiyonun ortaya çıkması tedirginliği global boyutta daha da artırmış durumda.
Duruma bir bütün olarak baktığımızda; IMF başekonomistinin geçtiğimiz günlerde vurguladığı üzere, II. Dünya Savaşı’ndan sonra 1945 yılında kurulmuş olan “80 yıllık global sistem sıfırlanıyor ve yeni bir periyoda giriyoruz.”
Yeni bir istikrar ve oyunun kurulduğunu söylemek ise şu anda mümkün değil. Elimizde bunu destekleyecek bilgi yok. Lakin eski nizam, eski istikrar ve kavramlarla yola devam edilmeyeceği kesin. Özetle tabir etmek gerekirse; eskinin çökmekte olduğu, yeninin ise şimdi şekillenmediği tehlikeli ve riskli bir orta periyottan geçiyoruz.
Küresel gelişmelere ait bu gelişmelerin Türkiye iktisadına dönük kısa ve uzun vadeli tesirlerine gelecek olursak, öncelikle 1.5 aydır yaşadıklarımıza değinmeden geçmemek gerektiğini düşünüyorum. Şunun altını bilhassa çizmek isterim ki; Cumhurbaşkanı Yardımcımız Cevdet Yılmaz, Hazine ve Maliye Bakanımız Mehmet Şimşek ile Merkez Bankası idaremizin oluşturmuş olduğu ve iki yıla yakın müddettir uygulanmakta olan Orta Vadeli Program’a (OVP) olan inancımızı ve inancımızı bugüne kadar her fırsatta güçlü ve samimi bir biçimde lisana getirdik.
Yine her fırsatta üzerinde titrememiz gerektiğini söylediğimiz “finansal istikrar” konusunda, OVP maksatlarını, kararlarını ve uygulamalarını çok değerli bir referans olarak aldık. Açıklandığı günden bu yana iktisatta yavaş da olsa OVP uygulamalarının muhakkak bir istikrar ve inancı oluşturması da umutlarımızı pekiştirdi. Kabul etmeliyiz ki, acılı da olsa bu süreç; güçlü fakat adım adım amacına uygun bir istikamette seyrediyordu.
Tabii ki yaşanan önemli ekonomik tahribatın tahlili kolay değildi. Gerek iç gerekse memleketler arası piyasalarda ülkenin kredibilitesinin tekrar olumluya dönmesi, tekrar olumlu algının oluşması için iradesi ve kararlılığı güçlü bir rehabilitasyon devrine gereksinim vardı. Tartısı ve dozu yüksek bu rehabilitasyon periyodunu; kalıcı bir olağanlaşmaya ulaşma ismine toplumun değerli bölümleri ancak en başta da sanayi dalımız önemli ve kararlı bir sabırla yürütmekteydi.
Toplumun her kesitinin bu beklentisi aslında 900 baz puanlara yaklaşmış olan CDS’lerin tekrar 250’lere kadar düşmesinden, enflasyonda kademeli düşüşün başlamasından, Merkez Bankası rezervlerinin tekrar brüt 170 milyar dolarlara kadar çıkmasından, TL’ye olan itimadın artmasından anlaşılıyordu…
Fakat son 1.5 aydır yaşadıklarımızı kıymetlendirmemiz gerekirse, şunu söylemeliyiz: Son gelişmeler bizi başladığımız noktaya getirmese bile; ne yazık ki tüm gerçek kesimde program amaçlarından uzaklaşılan bir noktaya gerçek gelindiği tasasını oluşturmaya başladı.
Döviz kuru üzerindeki tedirginliği ortadan kaldırmak gayesiyle, çok büyük ve önemli emeklerle, büyük fedakarlıklarla elde edilebilmiş olan rezervleri daha fazla kaybetmemek ve tekrar toparlayabilmek ismine alınan tedbirleri tedirginlikle izlemekteyiz. Zira başta faiz artırma ve para piyasalarındaki kısılma olmak üzere alınan son tedbirler; son 1.5 yıldır büyük bir özveri içerisinde, OVP’nin yaratacağı finansal istikrara olan inanç ve sabırla çalışmakta olan sanayi bölümümüz üzerinde yine ve ne kadar süreceği de tam aşikâr olmayan yeni bir gerilim birikimi ve dayanması güç yeniden bir süreç yelpazesi açmış bulunmaktadır. Özellikle değerli derecelendirme kuruluşlarından S&P’nin yaptığı son açıklamada belirtilen noktalar kıymetlidir. Rating notumuzda istikrarlı bir düzgünleşme beklenirken, son açıklamada mevcut notumuzu müdafaamızın riske girebileceği uyarısı gelmesi dikkat caziptir.
Sanayiciler olarak şu noktaya herkesin dikkatini çekmek istiyorum: Çekilen bütün zahmetlere karşın uzun vadedeki kazanımlarımızı dikkate alarak, OVP’ye olan inancımızı ve OVP’nin uygulayıcısı tüm sorumlulara karşı olan inancımızı daima canlı tuttuk, tutmaya da devam ediyoruz. Bu mevzudaki inancımız ve itimadımız sürmekle bir arada; iktisat açısından içinden geçtiğimiz her bir günün, çok kırılgan ve çok kıymetli olduğunu düşünüyoruz. Bu bağlamda OVP’nin maksadını geciktirecek kırılmaların yahut oluşabilecek ümitsizliklerin, endüstrimiz açısından telafisi olmayacak ve artık her bölümde yılların birikimlerini kaybedebilecek noktalara yanlışsız gitmesinin kaygısını taşıdığımızı bilhassa belirtmek gerekiyor.
Enflasyonla uğraş konusundaki hassasiyetimizi, endüstriciler olarak yeri geldiğinde her platformda ve en güçlü biçimde yıllardan beri gündeme getiriyoruz. Ülkemizin enflasyon çabasından asla ve asla taviz verme lüksü yoktur. Lakin bunu söylerken, enflasyonla çaba konusundaki en ağır sorumluluğu yüklenmiş olan sanayi kesiminin; sorumlusu olmadığı ve hak etmediği böylesine yüklü bedeli ödemesi noktasındaki takatinin de kapasitesinin de sonunun da sonuna geldiğinin her kesim tarafından düzgün bilinmesi gerektiğini burada bilhassa vurgulamak istiyorum.
İSO olarak açıkladığımız Türkiye İmalat PMI dataları de endüstrinin içinden geçmekte olduğu kuvvetli üretim şartlarını açıkça ortaya koymaktadır. Bir yıldan uzun müddettir 50,0 eşik kıymetinin altında seyreden Türkiye İmalat PMI dataları endüstrinin birçok dalındaki olumsuzluğu teyit etmektedir. Düzelme umuduna dönük ümitlerimizi kırmakta ve kaygılarımızı artırmaktadır. Bilhassa emek ağır klâsik kesimlerimizin bahtlarına terk edilmemesi, bu bölümlerimizin yıllar içinde edindiği üretim kültürünün hasar görmemesi konusunda dikkatli ve ihtimamlı davranılmasını bir defa daha burada bilhassa vurgulamak istiyorum.
EN BÜYÜK ZİYAN SANAYİCİYE
Burada elbette başta iktisat idaremiz ve Merkez Bankası idaremizin bütün uğraş ve fedakarlıkla yaptığı çabayı takdirle karşılıyoruz. Fakat başka yandan son bir ay içinde CDS’lerin 250 düzeylerinden tekrar tırmanışa geçerek, 1.5 ay içinde 330 düzeylerine kadar çıkmasını da görmezden gelemeyiz. Bu süreci finansal istikrar ismine yönetebilmek için; Merkez Bankamız ek mali sıkılaşmaya gitti ve aslında şiddetli faaliyet şartlarıyla boğuşan Türk endüstrisi 1,5 ay içinde kredi faizlerinde 10 puana yaklaşan bir artışla karşı karşıya kaldı. Münasebetiyle, zati gelinen noktaya kadar en büyük fedakarlığı gösteren sanayicilerimizin bu son dalgalanmalardan da yeniden en büyük ziyanı göreceği aşikar.
Zira faizlerdeki artış, finansman maliyetlerini yükseltmenin yanı sıra iç talepte de zayıflamayı beraberinde getirecek üzere görünüyor. Bunun üzerine, ticaret tansiyonlarının ihracat üzerinde yaratacağı baskıyı da hissedeceğiz. Biraz evvel de belirttiğim üzere, global ticarete ait büyüme beklentileri yarı yarıya düşmüş durumda. Özetle, Türkiye iktisadı mevcut global gelişmelere yüksek bir iç siyasi belirsizlik ortamında yakalandı.
Bu noktada Türkiye’nin dış pazarlarla ilgili tahminen de üretimden daha öne çıkmaya başlayan bir hususa dikkat çekmek istiyorum. Ekonomimiz açısından bu hayli kritik devirde, yıllardan beri tahlil aradığımız ve sıklıkla dile getirdiğimiz; Avrupa Birliği ile yaşadığımız ve artık kangren halini almış vize krizi… Global ticaret sisteminin altüst olduğu ve tüm dünyada pazarlık siyasetinin öne çıkacağı bir periyotta bu mevzu artık ertelenemez bir hal almıştır.
Maalesef uzun yıllardır bu bahiste müzakere yürüten tarafların somut bir tahlil üretemediğini görüyoruz. Bugün birçok iş insanımız vize başvurusu için randevu bile almakta zorlanıyor. Fuarlar için stant kurmaya gidiyoruz, fakat vize alamadığımız için iştirak sağlayamıyoruz. Buna karşın ironik bir halde, vize konusunda müzakereleri bizim ismimize diğerleri yürütüyor.
Türkiye, AB pazarında Çin, ABD, İsviçre ve İngiltere’nin akabinde beşinci büyük ithalatçı olarak büyük bir avantaja sahip. Lakin saydığım ülkelerin vatandaşları Avrupa’ya vizesiz giriş yaparken, Türk vatandaşları vize alabilmek için aylarca beklemek zorunda kalıyor ve bu yüzden önemli bir potansiyeli kıymetlendiremiyoruz. Bu sorunun kalıcı olarak tahlile kavuşturulması ve ülkemizin AB pazarında sahip olduğu avantajların daha yeterli kullanılması için çok daha güçlü bir müzakere sürecinin yürütülmesi gerektiğini düşünüyoruz. Bu noktada, sanayi bölümünün temsilcileri olarak, elimizi taşın altına koyarak bize düşen misyonu yapmaya hazır olduğumuzu da vurgulamak istiyorum.
Burada da gördüğümüz üzere özetle üretim yapmanın, üretim için gereken girdilere inançlı formda erişimin ve dünyaya mal satmanın giderek daha da zorlaşacağı bir iklime ilerliyoruz. Bu bağlamda en değerli meselelerimizden olan verimlilik ve üretimin teknoloji seviyesine çok daha önemli halde eğilmek durumundayız. Dünyadaki gelişmeler bizlere üretim teknolojimizi artırmak ve kalıcı, yüksek verimlilik artışları sağlamak konusunda çok fazla vaktimiz olmadığını anlatıyor.
TÜKETEREK DEĞİL ÜRETEREK…
Çünkü teknolojik gelişmelerin; sanayilerin, iktisatların ve toplumların çalışma biçimini kökten dönüştürdüğünü görüyoruz. İSO olarak bu bahisteki sorumluluğumuzun şuuruyla geçen yıl kurduğumuz İSO-Stratejik Dönüşüm Merkezimiz ile endüstride paha zincirinin tüm basamaklarına son teknoloji tahlillerini süratle entegre edecek çalışmaları hayata geçireceğiz.
Stratejik dönüşüm ile ilgili bir öteki kıymetli çalışmamız da İstanbul Sanayi Odası Teşebbüs Sermayesi Yatırım Fonumuzdur. Bu fonu, Stratejik Dönüşüm Merkezimizin yarın için maksadına aldığı dönüşüm alanlarına hizmet etmek üzere tasarladık. Teşebbüs Sermayesi Yatırım Fonumuz ile, tıpkı vakitte geleceğin teknolojilerini ve iş modellerini endüstrinin süreçlerine dahil edecek ve teşebbüslere yalnızca finansman değil, şahsen birlikte öğrenme, üretme imkanı tanıyacağız. Sanayi dönüşümünü yeni kuşak teşebbüslerle birlikte yapacağız.
Son olarak endüstrimizin teknolojik dönüşümü ismine geçen hafta sonu Cumhurbaşkanlığı himayesinde açıklanan çok değerli bir vizyon projesine de değinmek istiyorum. 12. Kalkınma Planı (2024-2028), Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programı ile öbür siyaset evraklarındaki amaç ve siyasetler çerçevesinde global eğilimler ve ülkemizin mevcut yetkinlikleri göz önünde bulundurularak hazırlanan; yüksek teknoloji digital iktisat, yeşil dönüşüm, global entegrasyon ve yapısal dönüşüm üzere çok kıymetli 5 temel gaye üzerine inşa edilen ve önümüzdeki günlerde tüm ayrıntıları kamuoyuyla paylaşılacak olan “2030 Sanayi ve Teknoloji Stratejisi”ni, endüstrimizin en çok gereksinim duyduğu bu alanlardaki dönüşümü ismine çok heyecan verici bulduğumu söz etmek istiyorum.
Biz sanayicilerin en büyük hayali; “Tüketimden değil üretimden prestij kazanan bir Türkiye” … Bunun için bugüne kadar üzerine düşen sorumlulukları azami ölçüde yerine getiren sanayi dalı temsilcileri, tüm zorluklara karşın geleceğin Türkiye’si için bu motivasyonla tekrar çalışmaya, istihdam yaratmaya ve üretmeye devam edecektir”
