İTÜ Maden Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Mustafa Kumral uyumunda, Prof. Dr. Cenk Yaltırak, Prof. Dr. Seda Yolsal Çevikbilen, Doç. Dr. Tuna Eken, Prof. Dr. Hülya Kurt, Doç. Dr. Beyza Taşkın ve Dr. Murat Şahin’in yer aldığı Afet İdaresi Uygulama ve Araştırma Merkezi (MATAM) Kümesi tarafından “23 Nisan 2025 Orta Marmara Sırtı Zelzelesi (Mw 6,2: 12.49 – 26 km Silivri Güneyi)” başlıklı ön rapor hazırlandı.
Raporada 23 Nisan 2025’te saat 12.49’da Marmara Denizi’nin orta kısmında yer alan Orta Marmara Sırtı’nda yerin 13 kilometre derinliğinde meydana gelen zelzelenin yaklaşık 13 saniye sürdüğü belirtildi.
ARTÇILAR 30 KİLOMETRE DERİNLİĞE KADAR ULAŞTI
Deprem, 26 Eylül 2019’da yaşanan 5,8 büyüklüğündeki Silivri zelzelesinin yaklaşık 5 kilometre güneyinde gerçekleşirken, 25 Nisan prestijiyle bölgede 291’in üzerinde artçı sarsıntı kaydedildi.
Rapora nazaran artçı zelzeleler, yaklaşık 40 kilometre uzunluğunda ve 12 kilometre genişliğinde bir alanda, ana fayın kuzeyinde ağırlaştı. Bu sarsıntılar bilhassa Kumburgaz Havzası ve kuzey bloktaki ikincil fay sınırlarında kümelendi. Kimi artçılar 30 kilometre derinliğe kadar ulaştı.
FAYDAKİ ENERJİNİ YÜZDE 12’SİNİN BU SARSINTIYLA BOŞALDI, 88’İ DURUYOR
Depremin meydana geldiği bölgenin, en son Mayıs 1766’da sarsıntı üreten Doğu Sırt Kuzey Segmenti (Kumburgaz Fayı) ile Silivri Sırt Güney Hudut Fayı ortasında yer aldığı tabir edilirken, 2019’daki Silivri sarsıntıları sonrasında bölgede gözlenen tansiyon değişimi ile 2025’teki sarsıntının lokasyonu ortasında ahenk bulunduğu vurgulandı. Yapılan hesaplamalarda, 1766’dan bu yana biriken sismik tansiyonun yaklaşık yüzde 12’sinin bu zelzeleyle boşaldığı değerlendirildi.
Rapora nazaran, ana şokun yaklaşık 20×12 kilometrelik bir alanda 30 santimetrelik yer değiştirmeyle meydana geldiği belirlendi. Ulusal ve memleketler arası müşahede kuruluşları, zelzelenin sağ yanal doğrultulu faylanma karakteri taşıdığını bildirdi.
Akademisyenlerin hazırladığı ön raporda, sarsıntının ivme bedeline ait bulgulara da yer verildi. Sarsıntının hissedildiği Marmara Bölgesi’ndeki tüm vilayet ve ilçelerin yer aldığı tabloda, en yüksek ivme pahası İstanbul’un Küçükçekmece ilçesinde ölçüldü. Küçükçekmece’yi, Eyüp, Marmara Ereğlisi ve Avcılar takip etti.
Deprem merkezinden 200 kilometre yarıçaplı alanda ölçülen en yüksek yer ivmesi, merkez üssüne yaklaşık 50 kilometre uzaklıktaki İstanbul Küçükçekmece’de kuzey-güney tarafında 0,2 g olarak kaydedildi. Öteki yüksek ivme pahaları ise Sazlıbosna Barajı’nda 0,16 g, Marmara Ereğlisi kıyısında 0,1 g ve Arnavutköy’de 0,1 g ölçüldü.
Raporda, ivme kıymetlerinin sırf uzaklıkla değil, yer özellikleri, topoğrafya ve jeolojik yapı ile de ilişkili olduğu, mevcut azalım ilgileriyle ölçülen kıymetler ortasındaki ahengin yüzde 65’in altında kaldığı, bu nedenle yeni jenerasyon dinamik azalım modellerine muhtaçlık duyulduğu değerlendirmeleri yer aldı.
Kumburgaz Fayı’na ait tahlillerde, 1766’dan bu yana bölgede biriken 3,7 metrelik atımın sırf 0,3 metresinin bu sarsıntıyla boşaldığına vurgu yapıldı.
Ön raporda, ana şok ve artçıların dağılımının fay düzleminde dar bir alanla sonlu kaldığı, buna karşılık gerilmenin Orta Marmara Çukuru tarafında ağırlaştığı tespitine yer verildi.
‘STRES BOŞALDI DEMEK YANLIŞ’
MATAM Müdürü Prof. Dr. Cenk Yaltırak, AA muhabirine, son depremin Marmara Denizi içerisindeki Kumburgaz segmentinin sadece 20 kilometrelik kısmında gerçekleştiğini söyledi.
Kumburgaz segmentinin tamamının 80 kilometre uzunluğunda olduğunu belirten Yaltırak, “Fayın sırf küçük kısmında yaklaşık 30 santimetrelik bir hareket yaşandı. Halbuki birebir bölgede 3,7 metrelik bir tansiyon birikmiş durumda. Bu, büyük sarsıntının habercisi değil fakat ‘Stres boşaldı.’ demek de yanlış. Fayın büyük kısmı hala yerinde duruyor.” dedi.
‘ÜÇ FAY BİREBİR ANDA KIRILDI’
Yaltırak, tarihî örneklerden yola çıkarak çoklu kırılmaların giderek daha anlaşılır hale geldiğini anlatarak, “1999 İzmit sarsıntısı örneğinde olduğu üzere tek bir zelzele değil, üç farklı fayın tıpkı anda kırılmasıyla oluşan bir dizi zelzele yaşadık. Birinci büyüklük ölçümleri 7,4’tü fakat moment hesapları 7,5’i buldu. Üstelik o gün Düzce kırılmadı, o da bir ay sonra kırıldı. Şayet birebir gün kırılmış olsaydı, bugün yaşadığımız yıkım çok daha büyük olurdu.” diye konuştu.
Bu cins ardışık kırılmaların Şubat 2023 Kahramanmaraş sarsıntılarında de görüldüğünü aktaran Yaltırak, Anadolu’da büyük sarsıntıların tekil değil, zincirleme olduğunu, bunun da zelzelenin büyüklüğünü artırdığını, yani farklı segmentlerin art geriye kırıldığı bir senaryonun “en makus senaryo” olarak kabul edilmesi gerektiğini kaydetti.
‘7,8 POTANSİYELİ BİLİMSEL BİR ÖLÇÜM’
Prof. Dr. Yaltırak, Marmara için sıkça anılan 7,8 büyüklüğündeki zelzele senaryosunun kaygı yaratmak hedefiyle değil, gerçek mühendislik hesabıyla ortaya konulduğuna dikkati çekti.
7,8 büyüklüğündeki zelzelesi kendilerinin uydurmadığını vurgulayan Yaltırak, “Bu sayı, bilimsel olarak yapılmış doktora çalışmalarıyla, moment hesaplarıyla, fay uzunluklarıyla hesaplandı. Yani bu sayının ardında önemli bir akademik emek, yüzlerce uzmanın çalışması var. Mühendis olarak görevimiz, toplumun karşı karşıya kalabileceği en büyük riski tanımlamaktır.” tabirlerini kullandı.
Depreme karşı tedbir almanın değerine işaret eden Yaltırak, “Bir kova düşünün, dört gözlü. Bu kovanın içi doluysa, dört modül da bir anda boşalabilir. Ya hepsi boşalırsa, biz ona nazaran tedbir almazsak ne olur? Bir segment kırılırsa 7,1 olur, oburu de kırılırsa 7,4, üçü kırılırsa 7,6, dördü kırılırsa 7,8. Şayet siz 7,1’e nazaran kentlerinizi tasarlarsanız, 7,8 olursa ölürsünüz ancak 7,8’e nazaran hazırlarsanız, 7,1 olursa bir şey olmaz. Bu kadar kolay. Toplumun bunu anlaması lazım.” halinde konuştu.
‘İNSANLAR DUYMAK İSTEDİĞİNİ DİNLİYOR’
Toplumun zelzelelerle ilgili yanlış algılarla hareket ettiğine değinen Yaltırak, kendilerinin gerçek bilgiyi sunmaya çalıştığını vurguladı.
Prof. Dr. Yaltırak, sözlerini şöyle tamamladı:
“Ama beşerler duymak istediklerini dinliyor. Bu, bilimden uzaklaşma hali. Beşerler gerçekleri konuşanlara değil, kendilerini rahatlatanlara inanıyor ancak gerçek şu ki tabiatın keyfi yok. Unutuldukça sarsıntı hatırlatıyor kendini. ‘Yarın Marmara’da 6,5 büyüklüğünde bir sarsıntı olmayacak.’ diyemem. Olursa da bilmiş olmam. Bu bir iddia değil, bir risk idaresi problemidir. Bizim misyonumuz, en büyük riski tanımlayıp buna karşı kentsel dönüşüm planlamak, afet senaryosu üretmek.”
