Türkiye’de barınma krizi her geçen gün büyüyor. Kiralardaki artış süratle devam ederken, gençler mesken hayali dahi kuramıyor. Bugünkü yazısında mevzuyu ele alan Cumhuriyet gazetesi muharriri Jale Özgentürk mevcut bilgilerin ortaya koyduğu krizi kıymetlendirdi. OECD’nin geçen günlerde açıkladığı ve 38 ülkenin yer aldığı nisan ayı kira enflasyonu datalarını ve Ekonomist İnan Memnun’un bu bilgilerden oluşturduğu grafiği hatırlatan Özgentürk, “Grafik, tam manasıyla bir çığlık.” dedi.
Verilere nazaran 2025 Nisan prestijiyle Türkiye’de yıllık kira enflasyonunun yüzde 89.19’a ulaştığını kaydeden Özgentürk, “Bu oran, ikinci sıradaki Macaristan’ın sekiz katı seviyesinde. Macaristan’da kira artışı sadece yüzde 11.01 düzeyinde. Listenin son sırasındaki Güney Kore’de ise kira artışı yüzde 1’in altında. Çarşamba günü mayıs ayı enflasyonu açıklanacak. Konut ve işyeri kiralarında uygulanacak azami artırım oranı, TÜFE’nin (tüketici fiyat endeksi) son 12 aylık ortalamasına nazaran belirleniyor. Kira kontratı bu ay yenilenecek kiracılar, yüreği ağzında açıklanacak sayısı bekliyor. TÜİK enflasyonunun öncü göstergesi İTO endeksi sayının yüksek olacağının sinyalini verdi. Geçen ay kira artış oranı yüzde 48.73 olarak kaydedilmişti. Bu oran yasal tavan artırımına işaret etse de mesken sahipleri TÜİK enflasyonunu pek takmıyor.” dedi.
KİRA FİYATI 10 YILDA YÜZDE 1000 ARTTI
Türkiye’nin kirada yalnızca bu yıl değil, son on yılın da şampiyonu olduğunun altını çizen Özgentürk, yazısını şöyle sürdürdü: 2015’ten bu yana kiralar 11 kat arttı. Lisana kolay: Yüzde 1000’in üzerinde bir artış.
“Barınma, artık bir insan hakkı değil, bir piyasa enstrümanı. Ve piyasa, insanı umursamıyor. Bu sayılar ateş üzere ancak ateş, yuvasından taşınmak zorunda kalan yaşlıları, tek odalı meskenlere sıkışmış çocukları, üniversiteyi kazandığı halde kalacak yer bulamayan gençleri, kira artışıyla baş edemediği için ailesinin yanına dönmek zorunda kalan bayanları yakıyor en çok…
Barınma krizinin sessiz ancak derin tesiri toplumsal dışlanma. Kiraların yüksekliği, insanları kent merkezlerinden itiyor. Ulaşım, eğitim, sıhhat üzere temel hizmetlere erişim zorlaşıyor. Mahalleler kimliğini yitiriyor, dayanışma parçalanıyor. Düşük ve orta gelirli aileler, büyük kentlerde adeta “istenmeyen misafire” dönüşüyor.
YAPIŞKAN ENFLASYON
Mesele yalnızca sosyolojik değil. Tıpkı vakitte ekonomik. Kiralardaki yapışkanlık, enflasyonla çabayı de sabote ediyor. Gelirler gelecek enflasyona nazaran örneğin 2025 için yüzde 20 olarak belirlenirken kira mukaveleleri geçmiş enflasyonla yenileniyor. Bu da fiyatların kolay kolay düşmemesine neden oluyor.
Nedenler ne? Yıllardır yazmaktan yorulduk. Sağır sultanın bile bildiği sıkıntıları bir daha sıralayalım:
Yüksek enflasyon, yetersiz konut arzı, ağır aksak kentsel dönüşüm, iç göç ve artan yabancı nüfus.
Peki tahlil ne?
Ortada bir arz sorunu var. Yeni konut üretimi durma noktasında. İnşaat maliyetlerindeki artış önlenemiyor. Mevcut stok ise ya lüks ya da erişilemez.
Sosyal konut üretimi bir tercih değil, mecburilik. TOKİ’nin “orta gelirliye lüks daire” siyaseti terk edilmeli. Nitekim dar gelirli için, gençler için, bayanlar için, emekliler için erişilebilir konut modelleri geliştirilmeli. Aksi halde barınma hakkı, bu ülkenin çoğunluğu için bir hayal olarak kalacak.
Türkiye artık evsizliği konuşmak zorunda. Sadece sokakta yatanları değil, çalıştığı halde konut bulamayanları, maaşının yarısını kiraya verenleri, dört kişi bir odada yaşayanları da bu tanıma dahil etmeliyiz. Zira barınma krizi kapıda değil, çoktan içeri girdi ve can yakıyor.”
