Cumhurbaşkanlığı Hukuk Politikaları Kurulu Başkanvekili Mehmet Uçum, toplumsal medya hesabından pazar günleri “Demokrasi hukuku notları” notuyla paylaştığı görüşlerinde bugün, “Devletin biçimi ve yapısı ile demokrasi ilişkisi” üzerinde durdu.
Mehmet Uçum’un X hesabından paylaştığı ileti şu formda:
“PAZAR YAZISI DEMOKRASİ HUKUKU NOTLARI (4)
Devletin Formu ve Yapısı ile Demokrasi İlişkisi! Devlet Şekilleri!
Ülkelerin devlet biçimini belirleyen ölçüt egemenlik prensibidir. Egemenliğin aidiyetine nazaran devlet halleri cumhuriyet, teokrasi, monarşi, oligarşi, aristokrasi üzere sınıflandırmalara tabi tutulur.
Demokrasi ile devlet formları ortasında zarurî bir bağ yoktur. Örneğin devlet formu cumhuriyet olan ülkelerin siyasal sistemi mecburî olarak demokrasi olmaz. Tıpkı biçimde her monarşi de mutlakiyet değildir. Monarşik demokrasiler (meşruti monarşiler yahut meşrutiyetler) yaygın bir uygulamadır.
Demokrasi siyasal sistemlerin işleyiş unsurlarından biri olduğu için devlet yapısı ve devlet formundan görece bağımsız bir tercihtir.
Bununla birlikte demokrasiyle en yüksek ahengi sağlayan devlet formunun cumhuriyet olduğu ileri sürülebilir. Tabi burada kast edilen egemenliğin kayıtsız kuralsız millete ilişkin olduğu ulusal egemenliğe dayanan cumhuriyettir.
‘CUMHURİYETLE DEMORKASİNİN BULUŞMASI MİLLET VE HALK EGEMENLİĞİNİ BİRLEŞTİRİR’
“Millete ilişkin egemenliğin siyasal sistemi büsbütün halk iradesine dayanan vesayetsiz demokrasi olursa, egemenliğin direkt halk tarafından kullanıldığı bir sentez gerçekleşir. Bu nedenle devlet biçimi cumhuriyet, siyasal sistemi demokrasi olan ülkeler demokrasinin gelişiminde sistemsel olarak daha güçlü ve ilerleme imkanı olarak daha avantajlıdır.
Cumhuriyetle demokrasinin buluşması ve eksiksiz bütünleşmesi millet ve halk egemenliğini birleştirir. Egemenlik iradesi tekleşir. Ulusal egemenliğin halk tarafından kullanıldığı bir devlet nizamı gerçekleşir.
Halkın ulusal egemenliğe tek başına sahip olması durumunda üç temel irade düzeyi ortaya çıkar:
Birincisi, niteliği halkın genel iradesi olan ‘milli irade’.
İkincisi, niteliği halkın demokratik iradesi olan ‘seçmen iradesi’.
Üçüncüsü, niteliği halkın seçimler ortası devirlerde kontrol iradesi olan ‘kamuoyu iradesi’.”
‘MİLLİ EGEMENLİĞİN BİRLİĞİ VE BÜTÜNLÜĞÜ KORUNMALIDIR’
“Elbette halkın ulusal egemenliğe tek başına sahip olmasının kaideleri vardır. Bu koşulların olumlu hukuk nizamı tarafından teminat altına alınması gerekir. Buna nazaran anayasal demokrasilerde en az şu kurallar sağlanmalıdır: Milli egemenliğin birliği ve bütünlüğü korunmalıdır. Ulusal egemenliğin yanında bürokratik kurumsal egemenliğe direkt yahut dolaylı yer verilmemelidir. Kuvvetler ayrılığı kurumsal ayrılık olarak anlaşılmamalı ulusal egemenliğin işlevleri olarak görülmeli ve işlevsel ayrılık olarak düzenlenmelidir.
Demokratik irade üzerinde hiç bir vesayet makamı olmamalıdır. Cumhuriyeti ve milletin birliğini temsil yetkisi halk tarafından direkt ve salt çoğunlukla seçilen liderde olmalıdır. Halkın seçtiği lidere, direkt demokratik meşruiyet gereği, yürütme yetkisi ve vazifesi de verilmelidir. Bu nedenle demokratik cumhuriyete en uygun hükümet modeli başkanlıktır. Lakin bu koşullarla halkın, ulusal egemenliğe tek başına sahip olduğu ve hiç bir güçle paylaşmadan kullandığı bir yurtsever ve ulusal demokrasi sistemsel eksik olmadan gerçekleşir. Devlet Yapıları! Bir ülkenin devlet yapısı merkez lokal ilgisine nazaran belirlenir.”
‘DEVLET YAPILARI İLE DEMORKASİLER ORTASINDA ZARURÎ BİR İLGİDEN KELAM EDİLEMEZ’
“Devlet yapılarının üniter, federal, konfederal üzere cinsleri vardır. Devlet yapıları ile demokrasiler ortasında mecburî bir alakadan kelam edilemez. Devlet yapılarında temel olan merkez ve mahallî yönetimler ortasındaki yetki paylaşımıdır. Bu yetki paylaşımı için siyasal sistemin demokrasiye nazaran işlemesi gerekmez. Otoriter ya da totaliter rejimlerde de merkez ve yerelin yetki paylaşımında farklı devlet yapıları görülmektedir. Yani federal yahut bölgesel idareli devlet yapıları mecburî olarak demokratik bir siyasal sisteme sahip olmaz. Yahut otoriter veyahut totaliter siyasal sistemler yalnızca üniter devlet yapılarında ortaya çıkmaz.
Türkiye seksen yıl evvel demokrasiye geçmeye karar vererek devlet formu ve devlet yapısıyla daha fazla ahenk sağlayan bir siyasal sistem tercih etmiştir. Terörsüz Türkiye gayesi yakın vakitte hayata geçtikten sonra Üniter Türkiye Cumhuriyetini güçlendirecek daha kapsayıcı ve gelişkin bir demokrasi için ülkemizin çok ileri imkanlara kavuşacağına da kuşku yoktur.”
