Narin, Marmaray ve tarhana çıkmazı: Mahkemeler seyyar, hasarlar sabit.. Linç kültürü nereye koşuyor

Basından evvel toplumsal medyada gündem olan ve olayların hararetiyle anlık reaksiyonlar sonucu kitleleri o birinci fikir tarafına sürükleyen olaylara sıklıkla rastlamaya başladık. Bu olaylarda görünenin ötesi sorgulanmadan varılan fikirler, ‘suçu ispat edilene dek herkes masumdur’ savını çürütür nitelikte…

Zaman vakit işin aslı ortaya çıktığında geç bile kalınmış oluyor.

Yakın tarihli 3 olayı ele alalım:

NARİN GÜRAN CİNAYETİ

Diyarbakır ilinin Bağlar ilçesinin kırsal Tavşantepe Mahallesi’nde yaşayan 8 yaşındaki Narin Güran hakkında ailesi tarafından 21 Ağustos 2024’te kayıp ihbarında bulunuldu.

Gündüz programlarında anbean işlenen husus, toplumsal medyada da tekraren tartışıldı.

Narin’in cansız vücudu, 8 Eylül 2024 tarihinde köyün yakınındaki Eğertutmaz Deresi’nde bir çuval içinde bulundu.

Televizyon programları ile toplumsal medyada kurulan seyyar mahkemeler, yargı sürecindeki soruşturmayı kaçınılmaz biçimde zehirledi: Kamuoyu hatalının kim olduğuna karar vermişti: Küçük Narin’i anne Yüksel, ağabey Enes ve amca Salim Güran katletmişti.

Mahkeme de medyanın oluşturduğu kamuoyunun beklentisi istikametinde karar verdi; aile fertleri Yüksel, Enes ve Salim Güran’ı cinayet cürmünden ağırlaştırılmış müebbet, Nevzat Bahtiyar ise “Suç kanıtlarını yok etme, gizleme yahut değiştirme’ kabahatiyle 4 yıl 6 ay mahpus cezasına çarptırıldı.

Bu nedenle Diyarbakır 8. Ağır Ceza Mahkemesi’nin bu kararı ne basında, ne TV programlarında ne de toplumsal medyada gereğince sorgulanmadı. O denli ki geçen hafta çıkan istinafın onama kararı neredeyse yok sayıldı:

Bölge Adliye Mahkemesi 1. Ceza Dairesi, kararı oy çokluğuyla almıştı ve heyetin başkanı ayrıntılı bir karşı oy yazısı eklemişti. Medya Ombudsmanı Faruk Bildirici’nin de vurguladığı üzere karar metninden daha uzun olan karşı oy yazısında “Sosyal medya ve TV bültenlerinde yapılan haber ve tartışma içerikleri sonrasında değişen yeni duruma göre” sanıkların tabirlerinde değişiklikler olduğu belirtiliyor.

Yani tabir yerindeyse toplumsal medyada kurulan gayrıresmi Volksgerichtshof*lar nedeniyle soruşturma ve yargılamadaki tüzel eksikler, raporlar ortasındaki çelişkiler, daraltılmış baz raporlarının tali delil niteliği, cinayetin nedeni ve işlenme biçiminin saptanamamış olması, mahkûmiyet kararının eksikleri ve yanlışları, karşı oyu yazan Lider tarafından bir bir sıralandı.

Fakat bu yazı ne anaakımda ne de toplumsal medyada yankı buldu… Yani, Güran ailesinden birilerinin aslında temiz olabileceği ihtimali yok sayıldı.

MARMARAY’DA YAŞANAN YUMRUKLU OLAY

Gazeteci Fuat Kozluklu, 30 Mayıs 2025 günü Marmaray’da gerçekleşen bir olayın imajlarını, Emniyet’i de etiketleyerek paylaştı:

Görüntülerde iki çocuklu bir baba, evlatlarının gözü önünde amiyane tabirle sağlı sollu bir atağa uğruyor, hengame araç dışına taşıyor ve çocuklar çığlık çığlığa ağlıyordu.

Engizisyon çabucak harekete geçti; Mevzu hakkında en ufak bir fikri olmayan yüzlerce kişi burnu kırılan babaya el kaldıranı da, ona karşı gelerek istasyonda arbede yaşayanı da infaza başladı. Bu o denli bir infazdı ki yayımlanan imajlara nazaran şiddete başvuranlar acilen yakalanmalı, tez vakitte yargılanmalıydı.

Yapılan ihbarlar sonucu o iki kişi yakalandı, biri özgür bırakıldı, başkası ‘kasten adam yaralama’ kabahatiyle mahpus cezasına çarptırıldı.

Ancak… İmajları kaydeden ve toplumsal medya üzerinden ihbar eden gazeteci Fuat Kozluklu, işin böylesi bi lince dönüşebileceğini düşünemediğini, manzaraların öncesinde de kimi tartışmalar yaşandığını ‘vicdani borç’ olarak yazdı:

DÜCANE CÜNDİOĞLU VE TARHANA

Yazar, düşünür Dücane Cündioğlu’nun YouTube yayınlarından birinde kullandığı kimi kelamlar, toplumsal medyanın seyyar mahkemelerinde tekrar acilen yargılandı ve Cündioğlu ‘elitist ve aşağılayıcı’ olarak yaftalandı. Halbuki o kelamların çabucak akabinde ‘mübalağa ediyorum’ dediğini çabucak hemen kimse dinlemedi.

Cündioğlu’nun sözleri de tekrar durup sorgulamadan, başında ve/veya sonunda ne dediğine bakılmadan tüketilmiş ve sonuç itibariyle kamuoyunda büyük bir bölümün buna inanmasına neden olmuştu. Kelamlarının direkt tarhana çorbası yahut dürümle ilgili olmadığını, bu tabirlerin mecaz ve ironi içerdiğini vurgulayan Cündioğlu ise “Dedim fakat hangi manasıyla dedim” diyerek izleyicileri kelamlarının bağlamını sorgulamaya davet etti, geçmişte misal tabirlerinin bağlamından koparılarak yanlış anlaşıldığını hatırlattı.

O TUŞA BASMADAN EVVEL ‘DURUP DÜŞÜNMENİN’ ÖNEMİ

Çok yakın tarihli bu 3 olay, topluma mal olan hadiselerde ve/veya birdenbire linçlenerek gündeme getirilen sıkıntılarda fikir beyan etmeden evvel bir sefer daha durup düşünmenin ehemmiyetini hatırlatır nitelikte…

Çok çok hassas bir husus olan Narin Güran cinayetinde köyü bir basın üssüne çeviren medya ve sağdan soldan duyduklarını ‘derinliksiz’ aktaran tek cümlelik toplumsal medya gazetecileri, trajik hadiseleri yozlaşmış biçimde işleyerek basın etiği ve masumiyet karinesini yok sayan sabah pogramları el ele verip titizlikle işlenen bir soruşturmaya tahminen de gölge düşürecek bir kelebek tesiri yarattıklarının farkında değildi tahminen de…

Marmaray’da çocuklarının önünde burnu kırılan babanın aslında bu olaydan birkaç dakika evvel öteki bir tartışma yaşadığı, tekrar çocuklarının önünde bir genç bayanı uzun mühlet yüksek sesle azarladığı, tartışmalar sırasında çocuklarını bir mazeret üzere öne çıkardığı üzere ayrıntılar çabucak hemen kimse tarafından gündeme getirilmedi. Tahminen fazla coşkulu toplumsal medya mahkemesinde ‘bir linç de bana gelmesin’ kaygısı ağır bastı, ya da mevcut rüzgara ‘bir katkı da benden olsun ki duyarsız sanılmayayım’ dürtüsü ağır bastı…

Bu noktada imajları kaydeden ve toplumsal medyaya veren gazeteci Fuat Kozluklu’nun ise tüm bu ayrıntıları o anki tansiyon nedeniyle atlamış olduğunu varsayıyoruz… Çünkü tecrübeli bir gazeteci böylesi bir sonucu kolay kolay atlamayacaktır.

Dücane Cündioğlu’nun başına gelen hadise ise manipüle edilen manzaraların, özellikle toplumsal medya kullanıcılarını nasıl galeyana getireceğini güzel bilen ‘tık sevdalısı popülistlerin’ kolay bit taktiği…

ÇÖZÜM ÖNERİSİ: PAN* REFLEKSİ

Ezcümle, örneklerden çıkarılabilecek sonuç şu:

Gazeteciler olarak bir olayı ele alırken “Ne – Nerede – Ne vakit – Neden (Niçin) – Nasıl – Kim” sorularını sorarak başlamak zorundayız: Böylece hukuk karşısında hatası ispat edilmeyenlerin günahsız olduğu gerçeği her vakit önümüzde durur.

Gündelik hayatın bir kesimi haline gelen toplumsal medyada bu soruların gözetilmesini beklemek abesle iştigal olabilir, lakin bir PAN* refleksi geliştirilebilir:

Yani, bir anda gündem ve linç ögesi olan hususlara yaklaşırken temkinli gitmek, tüm sıfatlardan (siyasi görüş, uygar durum, cinsiyet, anne-babalık, aktivizm vs) sıyrılıp ‘tarafsız şapka’ takmak, o lince neden olan sürecin tahminen bir adım önü yahut gerisine göz atmak, yargısız infazların azalmasını sağlayabilir.

Yani, gazetecilere olayları araştırmaları, hukuk sistemine soruşturmaları kamuoyu reaksiyonu gölgesi yaşamadan gerçekleştirmeleri konusunda alan açılması elzemdir…

Yoksa yazımın başında andığım Volksgerichtshof’lar ya da Engizisyon Mahkemeleri’nin hayaleti ve laneti ortamızda dolaşmaya devam edecek..

*Volksgerichtshof: 1934 Nazi Almanyası’nda bu halk mahkemelerindeki davalarda birkaç istisna dışında, kararlar duruşmalardan evvelden alınıyordu. Masumiyet karinesi prensibi olmadığı üzere sanıklar kendilerini gereğince temsil edemiyor ve bir avukata danışamıyordu. Davalıların, avukatlarıyla davadan evvel görüşmesine çoklukla müsaade verilmezdi.

Mahkemede savcı olmasına karşın, soruları çoklukla soran hakim olur, davalıların, isnat edilen hatalarla ilgili yanıt vermelerine müsaade verilmezdi.

Hakim, daima olarak davalıya hakaretler ederdi.

İncelemenin akabinde, avukatlara rastgele bir açıklama yahut soru olup olmadığını sorulur, avukatlar yalnızca bir formalite icabı oldukları için konuşmaya yapmazdı. Hakim, daha sonra sanıklardan açıklama ister, sanık, açıklama yapmaya çalıştığı vakit daha fazla hakaret ederek bağırırdı. Çabucak çabucak birden fazla davada beşerler “suçlu” bulunur ve cezalar verilirdi.

Gözde Sula