İŞ GARANTİSİ OLMAYAN KISIMLAR: ABD VE TÜRKİYE’DE İŞSİZLİĞİN TEPESİNDEKİ 20 ÜNİVERSİTE PROGRAMI
Öğrenciler ve aileler için üniversite tercihi, gelecekteki iş beklentileri göz önüne alınarak yapılan kritik bir karar. New York Federal Rezerv Bankası’nın Mayıs 2025 dataları, ABD’de hangi kısım mezunlarının iş piyasasında en çok zorlandığını gözler önüne serdi. Visual Capitalist’in paylaştığı istatistikler ve Türkiye’deki aktüel işsizlik gerçekleri, seçim yapmadan evvel dikkatle incelenmesi gereken çarpıcı sonuçlar sunuyor.
ABD’DE İŞSİZLİK LİDERİ: ANTROPOLOJİ
ABD verilerine nazaran antropoloji kısmı mezunları, tahlil edilen 20 alan içinde %9.4’lük işsizlik oranıyla açık orta tepede yer alıyor. Ortalama 70.000 dolar civarındaki meslek ortası maaşları da bu alanı yarar spektrumunun alt ucuna yerleştiriyor. Hoş sanatlar (%7.0) ve sosyoloji (%6.7) de yüksek işsizlik oranlarıyla antropolojiyi takip eden kısımlar ortasında.
YÜKSEK MAAŞ, DÜŞÜK İSTİHDAM: BEKLENMEDİK SONUÇLAR
İlginç bir bulgu, en yüksek maaşlı birtakım kısımların de yüksek işsizlikle gayret etmesi. Bilgisayar mühendisliği mezunları, meslek ortalamasında 122.000 dolar üzere cazip bir kar elde etseler bile, %7.5’lik işsizlik oranıyla karşı karşıya. Benzeri biçimde, fizik (100.000 dolar, %7.8 işsizlik) ve bilgisayar bilimi (115.000 dolar, %6.1 işsizlik) de yüksek çıkar lakin yüksek işsizlik ikilemini yaşayan alanlar.
MAAŞ-İSTİHDAM UYUMSUZLUĞU: SANAT VE TOPLUMSAL BİLİMLERDE DURUM
Güzel sanatlar, İngilizce ve tarih üzere kısımlar çoklukla 70.000 ila 77.000 dolar ortasında kar sunarken, işsizlik oranları %4.6 ila %5.3 ortasında seyrediyor. İrtibat ve gazetecilik (%4.4-%4.5 işsizlik, ~85.000 dolar) ile iktisat, siyaset bilimi ve memleketler arası alakalar (90.000 dolar, %4.7-%5.5 işsizlik) daha istikrarlı görünse de, bu alanlarda da iş bulma rekabeti ağır. Datalar açıkça gösteriyor: Yüksek maaş, iş garantisi manasına gelmiyor.
ABD’DE İŞSİZLİK ORANI EN YÜKSEK 10 KISIM VE KAZANÇLARI
1. Antropoloji: %9.4 – 70.000 Dolar
2. Fizik: %7.8 – 100.000 Dolar
3. Bilgisayar Mühendisliği: %7.5 – 122.000 Dolar
4. Ticari Sanat ve Grafik Tasarım: %7.2 – 75.000 Dolar
5. Hoş Sanatlar: %7.0 – 70.000 Dolar
6. Sosyoloji: %6.7 – 70.000 Dolar
7. Bilgisayar Bilimi: %6.1 – 115.000 Dolar
8. Kimya: %6.1 – 90.000 Dolar
9. Bilgi Sistemleri ve İdaresi: %5.6 – 100.000 Dolar
10. Kamu Siyaseti ve Hukuk: %5.5 – 75.000 Dolar
TÜRKİYE’DE İŞ BULMASI EN GÜÇ BÖLÜMLER
Odatv’nin yapay zeka tahliline ve dal müşahedelerine nazaran, Türkiye’deki durum ABD’den daha vahim olabilir. İşte Türkiye’de iş bulması en sıkıntı 10 üniversite kısmı ve karşılaştıkları zorluklar:
1. ANTROPOLOJİ: Kamu ataması neredeyse yok. Özel bölüm talebi çok düşük. Akademi yahut proje bazlı müzeler sonlu seçenekler.
2. İDEOLOJİ VE SOSYOLOJİ: Öğretmenlik kontenjanları dar, formasyon kural. Özel kesimde direkt iş imkanı çok az. Akademi ağır rekabetli.
3. SANAT TARİHİ / KLASİK ARKEOLOJİ: Müzeler, kazılar, Kültür Bakanlığı projeleriyle sınırlı ve dar bir iş piyasası. Birden fazla mezun işsiz kalıyor.
4. TÜRK LİSANI VE EDEBİYATI: KPSS öğretmenlik puanları çok yüksek. Yayıncılık/edebiyat bölümü sonlu. Çok sayıda mezun, alan dışı çalışıyor.
5. İLAHİYAT FAKÜLTESİ: İmam-hatip ve Din Kültürü öğretmenliğiyle sonlu. Çok fazla mezun, birçok alan dışı işlerde.
6. İLETİŞİM FAKÜLTESİ (Radyo-TV, Halkla İlişkiler): Medya dalında ağır rekabet, iş bulmada tanıdık ve irtibat çok değerli.
7. ETRAF MÜHENDİSLİĞİ: Sanayi talebi sonlu ve proje bazlı. Kamu alımları az. Birden fazla mezun farklı dallarda.
8. İKTİSAT / İŞLETME / KAMU İDARESİ: Her yıl on binlerce mezun. Özel kesim tecrübe ve yabancı lisan kaide. KPSS puanları çok yüksek. Yalnızca diploma yetersiz.
9. MODA TASARIMI / DOKUMA TASARIMI (Devlet Okulları): Tasarım ofislerinde iş imkanı hudutlu. İş bulmada etraf ve portfolyo kritik.
10. DENİZCİLİK / GEMİ İNŞAAT: Bölüm daralınca işsizlik artıyor. Uygulamalı eğitim ve staj kaide, yoksa iş bulmak sıkıntı.
DİPLOMA DEĞİL, YETKİNLİK ÖNEMLİ
ABD ve Türkiye dataları ortak bir gerçeğe işaret ediyor: Klâsik “popüler” yahut “yüksek maaşlı” algısına sahip kısımlar bile güçlü bir iş garantisi sunmuyor. Antropoloji, sosyoloji, hoş sanatlar üzere toplumsal bilimler ile irtibat, iktisat ve mühendisliklerin birtakım kolları, mezuniyet sonrası önemli işsizlik riski taşıyor. Öğrencilerin tercih yaparken yalnızca ilgi alanlarını değil, bölüm taleplerini, istihdam istatistiklerini ve kendilerini farklılaştıracak ek yetkinlikleri (dil, staj, sertifika) kesinlikle değerlendirmesi gerekiyor. Üniversite seçimi artık yalnızca diploma değil, istihdam odaklı stratejik bir karar oldu.
