Özkök, Hürrem Elmasçı’nın yazdıklarının devamını getirdi: Türk büyükelçinin konutunda işlenen cinayet

Beş gündür detokstaydım.
Yanlış anlamayın, kültür detoksundaydım demek istiyorum.
Venedik ve Floransa’da bir kültür çeşidi yaptım ve çok enteresan müşahedelerle döndüm.
Cumartesi ve pazar günleri müşahedelerimi yazacağım.

BURADA YOKKEN BİR BÜYÜKELÇİNİN ÇOK FARKLI HATIRLARI YAYINLANDI

Burada yokken Eski Büyükelçi Volkan Vural’ın hatıra kitabı yayınlandı.
Volkan Vural çok uygun tanıdığım ve diplomasideki başarıs ına çok yakından şahit olduğum bir büyükelçi.
Akıllı diplomatların, iki ülke ortasındaki münasebetleri olumlu istikamette nasıl etkileyebileceğini ispatlayan insandır.

TÜRKİYE’NİN BİRİNCİ BAYAN BAŞBAKANININ MASASINDA GEÇEN BİR OLAY

Kitap bilhassa bir anekdotu sayesinde bir anda yayıldı.
Bu kısmı haber sitelerinde yazıldı.
Ancak kitapta yer almayan kimi detaylar var ki, onu masadakilerden şahsen dinlemiştim.
O eksiği de ben tamamlayayım.

İTALYAN RESTORANINDA ÇİLLER ÇİFTİ İKİ HÜRRİYET VE BİR SABAH YAZARI

Yıl 1995…
Yer, Tokyo’nun ünlü bir İtalyan Restoranı…
Masada periyodun Başbakanı Tansu Çiller ve eşi merhum Özer Çiller var.
Aynı masada, üç gazeteci dikkati çekiyor.
Hürriyet’ten Sedat Ergin ve Yavuz Gökmen.
Sabah’tan da Hasan Cemal.

ÇİLLER’İN, “BEYNİMİN YARISI” DEDİĞİ BÜYÜKELÇİ DE MASADA

Aynı masada bir kişi daha vardır.
O periyotta Tansu Çiller’in “Beynimin yarısı” dediği iki bürokrattan biri olan Büyükelçi Volkan Vural.
Bu anekdotu işte onun hatıra kitabında tekrar hatırladık.
Dönemin Başbakanı Tansu Çiller Japonya’ya resmi bir ziyaret yapıyor.
Ziyaret sırasında bir akşam boş olunca Çiller çifti heyetteki gazetecileri yemeğe götürmüştür.

YAVUZ’UN ODASINDAKİ YARISI YIRTILMIŞ ÇİLLER FOTOĞRAFINDAKİ İKİNCİ KİŞİ KİMDİ

Rahmetli Yavuz Gökmen, “Sarışın hoş kadın” diye tanımladığı Tansu Çiller’e hayran bir gazeteciydi.
Hürriyet’teki odasında Çiller’in bir fotoğrafı asılıydı.
Ortasından yırtılmış bir fotoğraftı.
Yavuz’a “Niye yarısı yırtık bir fotoğraf astın” diye sorduğumda şu karşılığı vermişti:
“Öteki tarafta Sedat Ergin vardı. O tarafı yırtıp attım.”

BAROLO ŞARAPTAN SONRA KİM HANGİ GRAPPAYI İÇTİ

Özer Çiller yemekte Barolo şaraplarını tercih etmiştir.
Yemek bittikten sonra bir otomobil üzerinde en az 20 çeşit grappa getirilir.
Özer Çiller, Sassicaia grappayı alır.
Bazıları Ornellaia’yı tercih eder.
İşte masada ne olduysa o sırada başlar.
Nasıl açıldıysa bir anda 12 Mart periyodunda cezaevlerinde yapılan azaplar konusu açılır.

YAVUZ GÖKMEN TÜRK BAŞBAKANA GÖRDÜĞÜ İŞKENCEYİ ANLATIYOR

Galiba mevzuyu Sedat Ergin açmış.
Sedat’ı uygun tanırım ancak bu mevzuyu demokrasiyle hizmet mi yoksa hınzırlıktan mı açtığına karar veremedim.
İşte o an tam Yavuz Gökmen’in anıdır.
12 Mart’ta içeri girmiştir ve azap görmüştür.
Barolo ve Grappa’nın da tesiriyle gördüğü işkenceyi detaylarıyla anlatmaya başlar.

ELEKTRİK AZABI BAYAN BAŞBAKANA HANGİ DETAY İLE ANLATILABİLİR

En detaylı kısmı ise vücuduna elektrik verilmesidir.
Hangi organına elektrik verildiğini bütün detayları ile anlattığı an, Başbakan Tansu Çiller’in gözleri fal taşı üzere açılır.
12 Eylül’de birçok tutuklu ereğin organına elektrik verildiğini birinci kez işitmektedir.

ÇİLLER’İN SORDUĞU BİRİNCİ SORU ŞU OLUR

“Bu çok berbat bir şey” der ve gerisinden sorar:
“Bugün hala azap var mı?”
Masadan çeşitli karşılıklar gelince, “Gidince bu hususla kesinlikle ilgileneceğim” der.

TAM O AN YAVUZ’UN DAVUDİ SESİ YÜKSELİR: “JANDARMAAA BİZ…”

Tam o sırada masadan bir ses yükselir.
“Jandarma biz sosyalistiz…”
Tahmininiz hakikat.
Yavuz Gökmen 12 Mart periyodunun en ünlü devrimci müziklerinden biri olan, Rahmi Saltuk’un “Jandarmaaa” müziğini söylemeye başlamıştır.
Böylece Türk Cumhuriyeti Devleti birinci sefer resmi bir yemekte 12 Mart’ın en devrimci sol müziğini dinlemiştir o gece.

O ŞARKIYI BİRİNCİ KERE FRANSIZ KOMÜNİST PARTİSİNİN BAYRAMINDA DİNLEMİŞTİM

“Jandarma” müziğini birinci kere 1970’li yıllarda Fransa Komünist Partisi’nin “Fete de l Humanite” bayramında dinlemiştim.
Rahmi Saltuk o bayramda söylemişti.
Zülfü Livaneli de katılmıştı o bayrama.
Hatta birlikte fotoğraflarını çekmiştik.

BİR GÜN BİR ZABİT SANA “KÖYLÜNÜ KURŞUNLA” DER

O gece bir Türk başbakanının yüzüne şu kelamlar okundu:
“Jandarma sen ah bir bilsen sana ne iş verdiler
Belki bir gün zabit sana “Köylünü kurşunla” der
Jandarma biz sosyalistiz, dostuz yalnız biz sana
Kurtuluşun bizimledir elini uzatsana”

BAŞBAKAN UYUMAYA GİDERKEN, SÜİTİN SALONUNDA EDITH PİAF MÜZİKLER BAŞLIYOR

Gece orada bitmez.
Yukarı, Başbakan Çiller’in kaldığı süite gidilir.
Başbakan Çiller uyumaya giderken, Özer Bey gazetecilerle apartman süitin salon kısmına geçer.
Yavuz Gökmen orada bu kere en sevdiği aşk müziklerini söylemeye başlar.

YAVUZ’UN YANLIŞ ANLAŞILIR DİYE SÖYLEMEDİĞİ TANJU OKAN ŞARKISI

Onun şahsi repertuvarında iki Fransız müziği vardır ve ikisi de Edith Piaf’ın müzikleridir.
“La Vie En Rose” ve “Je Ne Regrette rien…”
O günlerde Türk müzikçilerinden tercihi ise Tanju Okan’dır.
Tabi ki “Kadınım…”
Ama ne kadar içse de daima kendine hâkim bir insandı.
Herhalde “Yanlış anlaşılabilir” diye o gece Tanju Okan’dan bir müzik söylememiş, daima Fransız ve İtalyan repertuvarda kalmış.

BEYLER BAŞBAKANI RAHATSIZ ETMEYELİM İSTİRAHAT ETSİN

Gecenin geç saatlerinde Volkan Vural yanlarına gelir ve nazik bir tabirle “Başbakanı rahatsız etmeyelim. Yarın kıymetli toplantıları var” der.
Ve dağılırlar.
O gece Türkiye’nin azap tarihinde işte bu türlü kıymetli bir gecedir.
Masadaki Hasan Cemal’den dinledim.
Dışişleri’nden Yalım Eralp anlatmış.
Dönüşte Çiller, Volkan Vural’dan sonra ona da “Bu anlatılanlar hakikat mu” diye sormuş.
O da gerçek deyince, ertesi gün İçişleri Bakanlığı bir işkence genelgesi yayınlanmış.
Yani o Barololu, grappalı gecenin Türk siyaseti açısından bu türlü önemli bir sonucu olmuş.

TÜRK BÜYÜKELÇİSİNİN KONUTUNDA İŞLENEN CİNAYET

Volkan Vural’ı Türkiye’nin Moskova Büyükelçiliği sırasında tanıdım.
Kitapta anlatılmayan hoş bir kıssa daha var.
Moskova’ya gittiğimde bazen Büyükelçiliğimizin Gertsana Caddesinde, bahçe içindeki rezidansında kalırdım.
Bina, Çarlık periyodunda güçlü bir şeker tüccarı tarafından, metresi için yaptırılmış.
Çok da özenmiş metresinin güzeline gitsin diye.
Güya metresi meskeni beğenmeyince tüccar onu merdivenin üst tarafından iterek öldürmüş.

ÖLEN METRESİN RUHU O MESKENDE DOLAŞIYORDU

Karşılıklı iki merdivenin başlarının birinde tüccarın, ötekinde metresinin kabartma fotoğrafları vardı.
Kimine nazaran metresi beğenmeyince tüccar o denli büyük düş kırıklığına uğramış ki, o öfkeyle bayanı itmiş.
Kimine nazaran ise tüccarın eşinin lanetiymiş.
Ölen bayanın ruhu güya o konutta dolaşıyor üzere gelirdi bana.
Ama bu bir efsane mi gerçek mi hiç öğrenemedim.

KAYIP SİYAM KEDİSİNİN KGB’Yİ HAREKETE GEÇİRDİĞİ GECE

Vural’ın anılarında, benim şahit olduğumu lakin onun yazmadığı bir olay var.
Bir gece yarısı orada kalırken bağırış ve koşuşturma sesiyle uyandım.
Koridora fırladığımda her taraf KGB casusları ve polislerle doluydu.
Volkan ve eşi Gülperi’nin “Faron” isimli bir Siyam kedileri vardı.
Meğer o kaçmış ve bunun üzerine Rus istihbaratı da harekete geçmiş.
Bahçede ışıldaklar yakılmış, ağaçlarda Faron aranıyordu.
Sonunda bulundu ve biz de yatıp uyuyabildik.

PARKTA BİR BANKTAKİ ÇİÇEĞİ KİM BIRAKMIŞ

Ama o günlerden benim için en hoş hatıra, rezidansın yakınlarındaki bir parkta gördüğüm görüntüydü.
Bir akşam Volkan Vural’la birlikte dolaşmaya çıktık.
Gorbaçov’un Glasnost ve Perestroika günleriydi.
Sovyetler Birliği’nde rahatlama rüzgarları esmeye başlamıştı.
Gertsana Sokağının civarında küçük bir parka gittik.
Ortasında bir havuz ve etrafında banklar vardı.
Parkta bizden öbür kimse yoktu.

MEĞER O GÜN BULGAKOV’UN ROMAN KAHRAMANININ DOĞUM GÜNÜYMÜŞ

Banklardan birini üzerinde bir demet çiçek ve üzerinde yazı bulunan bir karton dikkatimizi çekti.
Volkan geldikten 3 ay sonra Rusçayı baya öğrenmiş, hatta Rus Televizyonunda Rusça konuşma bile yapmıştı.
Yaklaşıp kartonun üzerindeki yazıyı okudu.
O gün Bulgakov’un ünlü “Usta ve Margarita” romanının kahramanının yaş günüymüş.
Bulgakov hayranı biri parktaki banka işte ona âlâ ki doğdun demek için bu çiçeği ve yazıyı bırakmış.

“USTA’NIN” YAŞGÜNÜ 5 OCAK OLABİLİR Mİ

Romanda Usta’nın doğum tarihi net biçimde belirtilmez, Kimi yorumcular kendi açılarından birtakım tarihler verirler.
O nedenle o gecenin tarihini de hatırlamıyorum.
Bulgakov bu romanı yazmak için çalışmaya 5 Ocak 1925 günü başlamıştı.
Çok soğuk bir kış gecesi gitmiştik parka. Bir ihtimal çiçeği gördüğümüz gece 5 Ocak’tı.

HEP O ÇİÇEĞİ BIRAKANIN BİR BAYAN OLDUĞUNU DÜŞÜNDÜM

Nedense o gece bu çiçeği bırakanın bir bayan olduğu hissine kapılmıştım.
Hala da tıpkı duyguyu taşıyorum.
O çiçek bana Rusların çok sevdiğim bir yanını hatırlattı daima.
Şimdi kimin söylediğini unuttum…

RUS RUHUNUN ’UN YARISI ÇILGIN YARISI AZİZ MİDİR

Rusların kendileri için söylediği şöyle bir kelam varmış:
“Rus ruhunun yarısı çılgın, öteki yarısı azizdir…”
O ruhtan bazen Dostoyevski’nin Karamazov’ları çıkıyor, bazen Tolstoy’un Anna Karenina’sı, bazen de Gonçarov’un “Oblomov’u…”

ÖZAL NEW YORK TİMES’DAN VURAL’I ARIYOR: “RUSLARA ŞU RİCAMI İLET”

Volkan Vural çok tesirli bir büyükelçiydi.
Dönemin Başbakanı Turgut Özal bir gün ABD ziyaretinde New York Times’ın yazı işleri toplantısına katılmıştı.
Orada kendisine gazetenin bir muhabirinin Moskova’da tutuklandığı söylenmiş ve özgür bırakılması için bir yardımcı olup olamayacağı sorulmuş.
Özal oradan Moskova Büyükelçimiz Volkan Vural’ı aramış.

TURGUT ÖZAL DAHA NEW YORK TIMES’DAYKEN YANIT GELİYOR

Vural bir gün evvel Dışişleri’nden üst seviye bir yetkili ile görüşmüş. Çabucak onu arayıp Özal’ın ricasını iletmiş.
Biraz sonra Dışişleri’nden arayıp “New York Times muhabirinin özgür bırakılacağını” söylemişler.
Vural da çabucak New York’u aramış.
Özal o s ırada hala New York Times’ın yazı işleri toplantısındaymış.
Anında bu haberi gazetenin yöneticilerine iletmiş.

RUSLAR “SINIRIMIZDA YENİ BİR JAPONYA DOĞUYOR” DİYORDU

Ben de şahidiyim.
Özal’ın dış dünyadaki prestiji çok büyüktü.
Ruslar ise onun ekonomik ıslahat programını hayranlıkla izliyordu.
Bana sık sık “Bizim sonumuzda yeni bir Japonya doğuyor” diyorlardı.
Aynı görüşteyim.
Özal ekonomiyi hakikaten çok güzel bilen bir devlet adamıydı.
Türkiye 40 yıl sonra bugün hala Özal’ın ekonomik ıslahatlarının ekmeğini yiyor.

BÜYÜKELÇİ VURAL’IN İRAN’DA KURTARDIĞI İKİNCİ GAZETECİ

Volkan Vural İran’dayken, tutuklanan, bugün Sabah muharriri olan Mahmut Övür’ü de bu türlü münasebetleri ile kurtarmıştı.
İlgilenecek şahıslara çok önereceğim bol öykülü çok hoş bir büyükelçi anı kitabı olmuş.
Daha bunlar üzere enteresan çok anekdot var kitapta.
Yazım lisanı de çok akıcı.

***

(*) Volkan Vural: “Olağanüstü ve Tam Yetkili: Bir Büyükelçinin Belleğinde Kalanlar”, Doğan Kitap, 2025

Ertuğrul Özkök