Özkök, Vuslat Doğan’ın standını gezdi mevzuyu uzmanlık alanı sosyolojiye getirdi: Şortlu kızların başşehri

Geçen Cuma akşamüzeri Çanakkale’nin Troya Müzesi’ne giriyorum.
Daha kente adım attığım an o denli bir sosyoloji ile karşılaşıyorum ki;
Bir İzmirli olarak başıma yerleşen soru şu oluyor:
Bayanlar için Türkiye’de en özgür kent İzmir midir? Yoksa Çanakkale mi?
Fakat Çanakkale’ye gitme nedenim öteki.
Evvel onu yazıp sonra baştaki bahse döneceğim.
Çanakkale’ye son yıllarda Türkiye’de benim için yükselen sanatkarlardan birinin standı için gidiyorum.
Vuslat’ın…
Tam ismi Vuslat Doğan Sabancı.
Vuslat diye yazıyorum.
Zira Doğan ve Sabancı isimleri, Türkiye’nin çok bilinen iki ailesine ilişkin ve ben Vuslat’a, büsbütün kendine ilişkin bir muvaffakiyetin hakkını ve payesini vermek istiyorum.
Vuslat, Hürriyet Gazetesi’nin başkanlığından ayrıldıktan sonra, bence onu hakikaten o yapan alanına büsbütün döndü.
Sanata yani.

GEÇİRDİĞİ KAZAYI BÜYÜK SANATA ÇEVİREN KADIN

Onun sanat serüvenini birinci gününden itibaren çok yakından takip eden insanlardan biriyim.
O mühlet içinde geçirdiği evrim onun içindeki dehayı büsbütün ortaya çıkardı.
İki yıl evvel geçirdiği bahtsız kaza, hayatını altüst etti ancak o kazanın içinden daha da büyümüş bir sanatçı olarak çıktı.
Üstelik o kazayı büyük bir fırsata çevirmeyi de başardı.
Daha evvel Bilkent Üniversitesi ve Columbia Üniversitesi’nde gördüğü işletme ve iktisat eğitiminin üzerine, artık Los Angeles’te Hoş Sanatlar eğitimini de ekliyor.

BAYBURT BOZKIRINDA BAŞLAYAN ÇAĞDAŞ SANAT STANT ODESA’SI

Vuslat her standında bana “sanatta yer seçiminin” ehemmiyetini ispat ediyor.
Zira çok yaratıcı ve cesur bir yer seçimi kabiliyeti var.
Birinci standını Bayburt’ta Baksı Müzesi’nde açtı.
Kimileri abartılı bulabilir ancak bana nazaran, Anadolu Bozkırı’nın ortasında kendi çapında mütevazı bir Guggenheim’dır o müze.
Vuslat’ın orada açtığı standın ismi “Emanet”ti…
Çok sevmiştim o sergiyi.
O sergiyi geliştirerek daha sonra İstanbul’da Tophane-i Amire’de tekrarladı.
Birebir standın, birbirinden çok farklı iki yerde nasıl farklı hislere yol açtığını orada anlamıştım.
Artık tıpkı seyahati Troya Müzesi’ne yapıyor.

KAPIDA BENİ GENÇ YAŞTA KAYBETTİĞİM ARKADAŞIM KARŞILIYOR

Müzenin kapısından girerken hüzünlendim.
Zira bu müzenin kurulmasında çok büyük emeği geçen arkadaşımız Yalçın Balcı’yı çok genç yaşta kaybettik.
Troya’nın her santimetrekaresinde hâlâ onun izlerini görüyorum.
Hazırlanmasında çok büyük emeği olan iki kusursuz Homeros klasiği benim için bir başyapıttır.

ARKEOLOJİ İLE İÇ İÇE GEÇEN BİR ÇAĞDAŞ SANAT

Vuslat’ın standı, müzenin ana dokusu ile çok hoş iç içe geçirilmiş.
Müzeyi müze yapan özelliği hiç bozulmadan, görünürlüğü hiç eksiltilmeden, o antik kozmografyaya bir çağdaş sanat standı eklemlenmiş.
Vuslat çalışmalarına heykelle başlamış ve çok özgün formlara imza atmıştı.
Artık tekrar çok kendine mahsus bir çizgi sanatçılığına geçti.
Büsbütün kendi dünyasının eseri, özgün bir çizgiyi yakaladı.
Daha müzenin kapısından girerken, “İşte bu Vuslat” diyorsunuz.
Bir sanatkarın kendine ilişkin böylesine özgün bir aurayı yakalaması büyük muvaffakiyet.

HAREKETSİZ BİR ARKEOLOJİNİN ORTASINDA HAREKETLİ HEYKELLER

Serginin orta yerinde hareketli heykeller, yüzyıllardır ayakta kalmış toprak altı yapıtların statikliği ortasında çok dikkati çeken bir his yaratıyor.
Bunlara bakarken Louvre Müzesi’nin önündeki piramit ve Buren sütunları geldi nedense aklıma.

ÇOK ÜNLÜ BİR İTALYAN KÜRATÖRÜN GÖZÜYLE TROYA

Serginin küratörlüğünü Paolo Colombo yapmış.
Colombo, İtalya’nın Torino kentinden bir sanat uzmanı.
New York’taki MoMA PS1’de stant açan birinci Avrupalı sanatçı olmuş.
Cenevre’de Centre d’Art Contemporain’in yöneticiliğini yapmış.
Geçmişinde Roma’da ve Venedik Bienali’nde çeşitli küratörlükler de var.
Yaz başındayız.
Ege’ye, Kaz Dağları’na, Assos’a, Ayvalık’a ve o yoldan Bodrum’a, Gökova’ya inecek insanlara bu sergiyi tavsiye ederim.

KUTSAL KİTAPTAN SONRA EN DÜZGÜN BİLİNEN HİKÂYE

Dedim ya, Troya Müzesi benim için çok özel bir yere sahip.
Bana nazaran Türkiye’nin global alanda en tanınmış markalarından biri Troya…
Hatta en tanınmışı…
Zira gerisinde “Troya” üzere muazzam bir öykü var.
Dünyada insanların, Kutsal Kitap’taki yaradılış öyküsünden sonra tahminen de en güzel bildikleri kıssa bu tıpkı vakitte.

YİNE BİREBİR SORU: TROYA MI, EFES Mİ DAHA KIYMETLİ MARKA?

Ben Egeliyim ve çocukluğumdan beri Ephesus ismiyle büyüdüm.
Evet, Ephesus bugün dünyanın en değerli arkeolojik bölgelerinden birisi. Türkiye buna öbür markaları da ekledi.
Allah için, Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Ersoy özellikle arkeoloji alanında harika işler başardı.
Bu envantere muazzam bir Göbeklitepe ekledi.
Ancak bana nazaran Troya bunların hepsinden daha kıymetli bir marka.
Zira gerisinde çok güçlü bir insan öyküsü var.

BU KISSANIN EN BİLİNEN İKİ MUHTEŞEM KAHRAMANI KİM?

Efsaneye nazaran, Helen Sparta’dan Troya’ya kaçırılmıştı. Troya savaşının kaybedilmesi ve Paris’in öldürülmesi üzerine oradan yeniden eski kocasının yanına, Sparta’ya dönmüştü.
Kocası ölünce, bir manada Rodos’a sürgüne gönderilmiş, orada da Rodos hükümdarının karısı tarafından öldürtülmüştü.
Yani bu öykünün en kıymetli iki ismi Helen ve Paris…
Onlar Troya öyküsünün iki “super hero”su…
Yani bir tıp Marvel kahramanı onlar.

İLK GİDİŞİMDE DİKKATİMİ ÇEKEN İKİ ŞEY ARTIK NASIL?

İlk gidişimde iki şey dikkatimi çekmişti.
Birinci dikkatimi çeken şey şuydu:
Çanakkale Köprüsü’ne giden duble yolda Troya Müzesi’ni gösteren işaret, neredeyse Behramkale’yi gösteren işaretten bile küçüktü.
Meğer insan bu müzenin değerinin, size daha Çanakkale Köprüsü’nün girişinden itibaren hatırlatılmasını, anlatılmasını bekliyor…

MÜZEDE HERKES VAR BİR TEK HOŞ HELEN YOK

İkinci dikkatimi çeken şey ise müzenin içindeydi.
Troya öyküsünün en kıymetli iki kahramanı Helen ve Paris diyoruz.
Fakat müzenin kuruluş öyküsünün en kıymetli kahramanı ortada hiç görünmüyor.
Yani Hoş Helen yahut Troyalı Helen güya hiç yaşamamış.
Müzeyi baştan sona iki kez gezdim. Hiçbir yerde bir Helen tasviri görmedim.
Buna karşılık Athena üzere öteki bayan kahramanların tasvirleri var.

BUGÜN BİR MÜZE PAZARLAMACISININ YAPACAĞI BİRİNCİ İŞ BİR HELEN KOYMAK

Helen’e ilişkin ise yalnızca iki küçük iz var.
Biri duvardaki açıklayıcı panoların birinde üç cümlelik bir şey.
Bir de tekrar o duvarlarda üzerinde “Helen” yazan küçük bir ekran var, fakat o da çalışmıyordu.
Halbuki o müzeyle gelen insanların tahminen de yüzde 80’inin başında iki isim var:
Helen ve onu Sparta’dan kaçıran Paris…
Eminim bugünkü pazarlama anlayışına sahip bir müze küratörü oraya girse, baş köşeye koyacağı kahraman Helen olacaktır.

TROYA ANTİK HAFRİYAT MÜDÜRÜ PROF. ASLAN DİYOR Kİ:

Serginin açılışında Troya Antik Kenti Hafriyat Heyeti Lideri Prof. Rüstem Aslan’la karşılaştım ve sohbet ettim.
2022’de müzeyi gezdikten sonra yazdığım yazıyı okumuş.
“Gözlemlerinizde çok haklısınız” dedi.
Sorun şuradan kaynaklanıyormuş:
Müzede sergilenen bütün eserler o hafriyatta bulunan özgün eserlermiş.
Bugüne kadar Helen’le ilgili fazla bir şey bulamamışlar.
Lakin bulmak için çaba sarf ediyorlarmış.
Bence özgün olmasa da müzede Helen’i anlatacak yaratıcı bir görünüm sağlanabilir.

HELEN HEYKELİ GÖRMEK İSTİYORSANIZ OPET’İN TEVFİKİYE KÖYÜNE UĞRAYIN

Ama siz Troya hafriyat bölgesinde bir Troyalı Helen büstü görmek isterseniz, müze yoluna saptığınızda göreceğiniz ve Opet tarafından restore ettirilen Tevfikiye Köyü’nün meydanında görebilirsiniz.
Köy meydanında Troya efsanesinin bütün kahramanlarının replika büstleri var.

HAYATIMIN SONUNA KADAR DAİMA TIPKI ŞEYİ SÖYLEYECEĞİM: O KÖPRÜNÜN İSMİ YANLIŞ

Hayatımın sonuna kadar birebir şeyi yazacağım.
Çanakkale Köprüsü’nün ismi “Troya” olmalıdır.
Bütün dünyaca bilinen bir isimdir bu ve daha konulduğu an bütün dünyada bilinirliği olağandışı artar.
Ben bir adım daha ileri gidiyorum.
Çanakkale kentinin ismi da Troya olmalıdır.

İZMİR DAHİL HİÇBİR KENTTE BU KADAR ÇOK ŞORTLU KIZ GÖRMEDİM

Geliyorum başta anlattığım sosyolojik gözleme.
Çanakkale’de çok dikkatimi çeken bir şey dikkatimi çekti.
Çanakkale çok çağdaş bir kent haline gelmiş.
İzmir dahil, Türkiye’nin hiçbir kentinde sokakta bu kadar çok şortlu kız görmedim.
Kentin sokaklarında insanı çok etkileyen bir özgürlük havası var.
Yani olağan hayatın modülü olmuş bu ömür biçimi.
Diyebilirim ki İzmir’de, İstanbul, Ankara, Antalya’da görmediğim bir sosyolojiydi bu.
Çanakkale’yi çok sevdim.

HELEN YOK FAKAT ÖZGÜR VE ÇAĞDAŞ BAYANIN RUHU VAR

Anlayacağınız, Troya Müzesi’nde Helen figürü hâlâ yok.
Fakat Ege’nin, hayata katılmış, eğitimli, hoş ve özgür bayan ruhu Çanakkale sokaklarında serbestçe dolaşıyor.
Vuslat’ın standı de müzeye, Cumhuriyet’in bir bayan sanatkarının yaratıcı dünyasını ziyadesiyle taşımış.

Ertuğrul Özkök