Erzurum Kongresiyle Ulusal Uğraşa katılan, Sivas Kongresinde aktif rol oynayan ve Anadolu-Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti üyeleri ortasında yer alan Mazhar Müfit Kansu, Padişah Vahdettin’le yaptığı görüşmeyle de hafızalara kazındı:
(…) Mazhar Müfit Bey’in açık kelamlı, yiğit tavrını yansıtan bir örnek Padişah Vahdettin’e verdiği karşılıktır.
Padişah Vahdettin, Meclisi Mebusan’da görüşmeler devam ederken, Mebus Mazhar Müfit’i saraya davet ediyor. Ankara’da olan Mustafa Kemal Paşa’nın onayını alan Mazhar Müfit, isteksiz de olsa Padişah’la görüşmeye gidiyor.
Mazhar Müfit’in Yıldız Sarayı’na ait unutamadığı makûs bir anısı da var: Mülkiye’de öğrenciyken iki arkadaşıyla birlikte Namık Kemal’le görüştükleri söylenerek sorguya alınıyor ve dört gün mahpus yatıyor. Gençler için bu korkutucu bir tecrübedir.
“….o dört gün bize pek heyecanlı ve karanlık geldi. Zira sürüleceğimize ve tahsilimizin ikmaline dört ay kalmışken bunun da yarıda kalacağına üzülmekte idik.”
Gençlerin hatası: Arkadaşlardan Ali Seydi’nin bir edebiyat sıkıntısı konusunda Şair-Yazar Namık Kemal’le yazışması; öteki ikisinin, üçü geçmeyen bu mektupları beğenerek okumuş olmalarıdır.
“ŞEYTANET VE SAMAN ALTINDAN SU YÜRÜTMEK ÜZERE HİLELERİ ARTMIŞTIR”
Mazhar Müfit’in yorumuyla:
“Padişahlığın o zamanki (önceki) nüfuz ve ceberutu azalmış, yalnız şeytanet ve saman altından su yürütmek üzere hileleri, fesatlıkları artmıştır.”
Huzura alınan Mazhar Müfit’e Vahdettin, “Heyeti Temsiliye benim tacı saltanatımın pırlantalarıdır. Allah sizden razı olsun, vatan ve milleti ve saltanatı ve hilafeti kurtardınız” diyor. Mustafa Kemal Paşa’nın İstanbul’a gelip gelmeyeceğini soruyor. Onunla görüşme dileğinde olduğunu belirtiyor.
Mustafa Kemal ve gayret arkadaşları için idam fermanları çıkartan Padişah’ın bu sözleri Mazhar Müfit’i şaşırtıyor. Gerçekten Vahdettin idaresi:
8 Haziran’da (1919) Mustafa Kemal’i geri çağırdı.
23 Haziran’da Mustafa Kemal’in yetkisini aldı.
9 Temmuz’da Mustafa Kemal’i misyondan aldı.
30 Temmuz’da tutuklanması için 15. Kolordu’ya yazdı. 4 Eylül Sivas Kongresi sürecinde İngiliz Bilinmeyen Servisi’nin planladığı Mustafa Kemal’i öldürme planını onayladı ve misyonu All Galip’e verdi. (Yaklaşık bir yıl sonra 11 Mayıs 1920’de idam cezası verdi.) Ayrıyeten Mustafa Kemal’i “asi”, “haydut”, “celali” ilan etti.
Yunan Ordusu’ndan evvel, İngiltere ve Vahdettin takviyeli Hilafet Ordusu Mustafa Kemal’in inşa etmeye çalıştığı ulusal orduya saldırdı. Padişah Vahdettin, tüm bu düşmanca teşebbüslerde rolü, bilgisi yokmuş üzere davranıyor. Anlaşılan kazanılan muvaffakiyetler Padişah’ı ürkütmüş. Geleceği için yatırım yapıyor.
HERKESİN “EFENDİMİZ” DEDİĞİ PERİYOTTA PADİŞAHA “BEYEFENDİ” DİYE HİTAP EDİYOR
Yaşananlar nedeniyle Padişah’ın “mürai ve yalancı” olduğunu düşünen ve ona çok kızan Mazhar Müfit, bu hisle Padişah’ın “Beyefendi, düşmandan memleketimizi kurtarmak için ne üzere bir deva düşünüyorsunuz?” sorusuna direkt, gözü pek ve prensipli bir karşılık veriyor.
Padişah’ın şahsen kendisinin Anadolu’ya geçmesinin, sıkıntıyı çözeceğini çünkü halkın Padişah’ı başında görmesi halinde topyekûn çabaya katılacağını buna da kimsenin karşı koyamayacağını, düşündüğünü belirtiyor.
VAHDETTİN’İ ÖFKELENDİREN TEKLİF
Padişah, yapması gereken ulusal harekete büyük güç verecek, bu en hakikat ve yiğit davete -ama yapmayacağı da bilinen- harikulade kızıyor; ayağa kalkıyor:
“Beyefendi, ecdadı izamımın payitahtından bana firar mı teklif ediyorsunuz?” diyerek reaksiyon gösteriyor.
Mazhar Müfit Bey’in, “Hayır milletin ve vatanın bu sıkışık ve güç vaktinde ecdadı izamınız üzere milletin başına geçmenizi teklif ediyorum” karşılığıyla görüşme sonlanıyor.
Kaynak: Feyziye Özberk-Atatürk ve Mazhar Müfit Yoldaşlığı
MAZHAR MÜFİT KANSU KİMDİR
1872’de Denizli’de doğan Mazhar Müfit Kansu, vali, milletvekili ve yönetici.
Cumhuriyerin önde gelen figürlerinden biri olan Mazhar Müfit, siyasi hayata İttihat ve Terakki Fırkası’na üye olmakla başlaladı.
Erzurum Kongresiyle Ulusal Çaba hareketine katıldı, Sivas Kongresinde aktif rol oynadı ve Anadolu-Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti üyeleri ortasında yer aldı.
12 Ocak 1920’de İstanbul’da toplanan son Osmanlı Mebusan Meclisi’ne Hakkâri’den mebus olarak katıldı. İtilaf devletlerinin baskısıyla çalışamaz durumda kalan ve 11 Nisan 1920’de Padişahın buyruğu ile kapatılan İstanbul’daki Meclisin başka Heyeti Temsiliye üyeleri üzere meşakkatli bir seyahatten sonra Ankara’ya geçti.
23 Nisan 1920’de açılan TBMM 1. Devir’de yeniden Hakkari milletvekili olarak vazife aldı. Meclis çalışmaları sırasında çoğunlukla Maliye Komitesinde olmak üzere öteki birçok Kurullarda üyelik ve başkanlık yapmıştır. Mebusluk vazifesi üzerinde kalması koşuluyla Mayıs 1920’de Elazığ valiliğine tayin olundu. Sakarya Savaşı günlerinde Ankara’nın korunmasında rastgele zafiyet karşısında Meclis çalışmalarının Kayseri’de yürütülebilmesi için tedbiren ve süreksiz bir vakit için TBMM tarafından Kayseri’de görevlendirildi.
Kayseri, Yozgat, Kırşehir, Diyarbakır ve Niğde İstiklal Mahkemesi üyeliklerinde ve Başkanlığında bulundu.
Cumhuriyetin ilanından sonra da 5. Periyoda kadar Denizli mebusu, 6. Devir (1939) ve 7. Devir’de (1943) ise Çoruh (Artvin) mebusu olarak misyon yapmıştır. 1946 seçimlerinden sonra siyasi hayata veda etmiştir.
Mustafa Kemal ile birlikte olduğu vakitlerde olaylarla ilgili özel notlar tutan Kansu’nun “Erzurum’dan Vefatına Kadar Atatürk’le Beraber” ismiyle 4 Mart 1948’de Son Telgraf gazetesinde yayımladığı anıları, 1966’da Türk Tarih Kurumu tarafından iki cilt olarak basıldı.
Mazhar Müfit Kansu, 12 Kasım 1948 tarihinde İstanbul’da öldü. Evli ve üç çocuk babası idi.
