Yılın birinci iki ayında düşüş kaydeden sanayi üretimi martta hem aylık hem yıllık bazda arttı. İç ve dış şartlar yüzünden artan kırılganlık ve akim kalan faiz indirim süreci, endüstride canlanmanın izleyen devirde devam mümkünlüğünü düşürüyor.
Dünya Gazetesi’nin haberine nazaran, martta toplam sanayi üretimi aylık bazda yüzde 3,4 oranında, yıllık bazda da yüzde 2,5 oranında artış gösterdi. Girilen faiz indirim süreci paralelinde, ayın başında sanayicilerin ekonomik koşullarda düzgünleşme beklentisindeki artışın, endüstrideki canlanmada tesirli olduğu kestirim ediliyor. Lakin 19 Mart sonrası patlak veren iç ve dış şoklarla artan kırılganlık ve faiz indirim sürecinin akim kalması, endüstrideki canlanmanın devam mümkünlüğünü azaltıyor.
SANAYİ ÜRETİMİ İKİ AY ORTADAN SONRA ARTIŞA GEÇTİ
Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) açıkladığı takvim ve mevsim tesirinden arındırılmış verilere nazaran sanayi üretimi iki ay ortadan sonra yine artışa geçti. Temmuz 2023’ten beri devam eden nakdî sıkılaştırma ve yüksek faiz periyodunda aylarca süren kan kaybının akabinde tekrar faiz indirim sürecine girilen 2024’ün son iki ayında sanayide başlayan besbelli canlanma 2025’in birinci iki ayında devam etmemişti. Merkez Bankası’nın faiz indirimine gitmesine karşın ocakta tekrar frene basan endüstride aylık bazda yüzde 2,5, yıllık bazda yüzde 3,2 gerileyen sanayi üretimi, faizin pas geçildiği şubatta da aylık yüzde 1,6 ve yıllık yüzde 1,7 düşüşle bu eğilimi devam ettirmişti.
MADENCİLİK VE TAŞ OCAKÇILIĞI ÜRETİMİ ARTTI
Ana kesimlerden madencilik ve taş ocakçılığının üretimi aylık yüzde 8,2, yıllık yüzde 4,9 arttı. Endeksteki yüküne nazaran bu bölümün üretim artışı toplam sanayi üretimindeki değişime aylık bazda 0,4, yıllık bazda 0,4 puan olumlu katkı yaptı. Elektrik, gaz, buhar ve iklimlendirme üretimi ve dağıtımı endeksi ise martta aylık bazda yüzde 3,5 düşerken, evvelki yılın birebir ayına nazaran yüzde 6,1 artış kaydetti. Aylık bazda toplam sanayi üretimindeki artışı 0,2 puan aşağı çeken dalın performansı, yıllık bazda ise 0,4 puanlık olumlu katkı olarak yansıdı.
CANLANMA DEVAMLILIĞI
Merkez Bankası 6 Mart toplantısında siyaset faizini 250 baz puan daha indirerek yüzde 42,5’e kadar düşürmüş, kasımdaki yüzde 50’lik seviyeye nazaran toplam indirim 7,5 puana ulaşmıştı. Bunun mart ayında endüstrideki canlanmada tesirli olduğu iddia ediliyor. Merkez Bankası’nın martta gerçek dalda gerçekleştirdiği, fakat ayın 1-15’inci günleri ortasında alınan karşılıklara dayanan İktisadi Yönelik Anketi de işyerlerinin, üretimi artırma azmini ortaya koymuştu. Fakat izleyen periyottaki iç ve dış gelişmeler yüzünden faiz indirim süreci akim kaldı. 19 Mart’ta İBB operasyonuyla başlayan yargı operasyonları ile artan siyasi tansiyon bir kırılma yarattı.
Nisan başında ABD’nin açıkladığı ve birçok ülkeye fahiş gümrük vergileri içeren şok tarife ile kızışan global ticaret savaşları ile global planda artan kırılganlık buna eklendi. Piyasalarda baş gösteren dalgalanma üzerine Merkez Bankası bir yandan kuru baskılamak için rezerv yakarken, faizi de nisanda tekrar artırarak yüzde 46’ya çıkarmak zorunda kaldı. Bu ay faiz toplantısı yapmayacak olan bankanın haziran toplantısında faizi sabit tutacağı görüşü tartıda, lakin artırılması gerektiği görüşleri de lisana getiriliyor. İç ve dış şartlar yüzünden girilen yeni süreç, sanayi üretiminde martta yaşanan canlanmanın devamını tehdit ediyor. Sanayi üretiminde izleyen devir için artış eğiliminin göstergesi olan hammadde/ orta malı ithalatının martta düşüşe geçmesi ve Merkez Bankası’nın nisan ayı gerçek kesim itimat endeksindeki düşüş de bu mümkünlüğü gösteriyor.
