Sezen Aksu’nun müzik kataloğu ucuza mı gitti

Bu satış, yerli müzik endüstri­sinde değerli bir kırılma nokta­sı. Fakat kamuoyuna yansıyan 18 milyon dolarlık bedel, ekonomik açıdan yetersiz bulundu. En dikkat alımlı tenkit, ekonomist Prof. Dr. Özgür Demirtaş’tan geldi: “18 mil­yon dolar çok düşük. Danışmanlık büyük fiyasko.”

Bu yazıda, bu tenkidin art planını inceleyecek; satışın finan­sal yapısını tahlil edecek ve şu kri­tik soruya odaklanacağız.

Sezen Aksu kataloğunu klasik satış yerine NFT yoluyla tokeni­ze etseydi, hem ekonomik hem de kültürel açıdan daha iştirakçi ve yararlı bir model ortaya çıkabi­lir miydi?

Eser telifleri neden yatırım aracıdır?
Bir müzik kataloğu, tıpkı gayri­menkul yahut pay senedi üzere tah­min edilebilir ve daima gelir akı­şı yaratır. Telif haklarının temel 3 bileşeni:

1-Yayın (publishing) geliri: Müziklerin dinlenmesinden doğan gelir

2-Senkronizasyon (sync) ge­liri: Reklam, sinema, dizi üzere görsel mecralardaki kullanımlar

3-Master geliri: Orjinal kayıt­ların (Master kayıt) kullanım hak­kı (özellikle plak şirketi seviyesinde kıymetli bir telif)

Bu gelirler; ekseriyetle 5-10 yıl sü­resince öngörülebilir bir nakit akı­şı sağlar. Enflasyondan korunma özelliği gösterir. Stratejik bir ens­trüman olarak portföy çeşitlendir­mesi sağlar.

Özet olarak telif hakları; pasif gelir üreten, lisanslanabilir dijital varlıklardır. Bu özellikleri sayesin­de müzik katalogları, son 5 yılda he­dge fonların, telif haklarına odakla­nan fonların ve özel sermaye grup­larının yatırım radarına girdi.

NE KAÇA SATILDI

Universal Music Group, yaptığı açıklamada, Sezen Aksu’nun 30 al­büm ve 21 single’ı kapsayan müzik kataloğunu satın aldığını duyurdu. Satışın kapsamı:

-Yayın hakları (publishing)

-Master kayıt hakları

-Senkronizasyon hakları

-Fiziksel ve dijital gelirlerin kul­lanım ve lisanslama yetkisi

Ancak dikkat cazip bir tabir vardı: “Kataloğun yaratıcı yöneti­mi sanatkarın elinde kalacak.” Bu söz, Aksu’nun yapıtlarının hangi projelerde yer alacağı konusunda aşikâr ölçüde kelam sahibi olmaya de­vam ettiğini gösteriyor. Satış be­deli resmen açıklanmasa da basına nazaran yaklaşık 18 milyon dolar (gün­cel kurla yaklaşık 695 milyon TL) düzeyinde gerçekleşti. Birinci bakışta yüksek görünse de kataloğun yıllık gelirinin 1,5–2 milyon dolar civa­rında olduğu kestirim ediliyor. Bu da satışın 9 ile 12 çarpan aralığında kıymetlendiğini ortaya koyuyor.

Global karşılaştırma: Satış bedeli düşük mü?
Tablo1, son yıllarda yapılmış büyük katalog satışlarını özetli­yor. Karşılaştırma için hem satış bedeli hem de kestirimi yıllık te­lif geliri baz alınarak getiri çar­panı (price-to-royalty multiple) hesaplanmıştır. Bu karşılaştır­ma Sezen Aksu’nun kataloğunun emsal milletlerarası satışlara kı­yasla düşük bir çarpanla el değiş­tirdiğini ortaya koymaktadır.

Bunun muhtemel nedenlerini aşağı­daki halde sıralayabiliriz:

Türkçe içeriklerin senkronizasyon potansiyeli hudutlu kalmakta

Türkiye pazarında di­jital müzik gelirleri düşük (kullanıcı başına ortala­ma gelir: $0.72 / ay)

Kataloğun za­ten Türkiye’de yıl­lar içinde doygun halde kullanılmış olması (kısıtlı büyü­me potansiyeli)

Telif haklarının bir kısmının Aksu’da kalmış olması (yaratıcı denetim payı)

NFT İLE TOKENİZASYON

NFT’ler (non-fungible tokens), dijital varlıkların eşsiz bir kimlikle blok zincir üzerinde tem­sil edilmesini sağlar. Müzik dün­yasında NFT kullanımı çoklukla üç farklı biçimde uygulanır:

Telif hissesi tokenizasyonu: Bir yapıtın dijital gelirinin makul yüzdesi NFT’lere bölünerek ya­tırımcılara satılır. Örn: 100 NFT, toplam telifin yüzde 10’unu tem­sil eder.

Koleksiyon emelli NFT’ler: Konser imajları, el yazısı şarkı sözleri, stüdyo kayıtla­rı üzere içeriği barındırır. Duygusal ve kültürel bağlılığa hitap eder, ge­lir değil sahiplik hissi satar.

Fonlama / DAO Modeli: Sanatkarın hayran topluluğu bir ‘DAO’ (merkeziyetsiz otonom or­ganizasyon) kurarak yeni üretim süreçlerine finansman sağlar. To­ken sahipleri gelecekteki projeler­de kelam sahibi olur.

NFT MODELİNİ SEÇSEYDİ…

Bu modelde Sezen Aksu, eserle­rinin örneğin yüzde 20’lik telif pa­yını NFT’lere bölerek satabilirdi. Avantajları şunlar olurdu:

Mülkiyeti elinde tutmaya devam ederdi: NFT satışları sa­dece makul bir hissesi içerdiğinden, kataloğun geri kalanı sanatkarın elinde kalırdı.

Gelir çeşitliliği: Telif, kolek­siyon ve yatırımcı kümesi kaynaklı üçlü gelir yapısı oluşurdu.

Fan iştiraki ve bağ kurma: Sadık hayranlar bir ‘parça sahipli­ği’ hissi ile markaya daha çok bağ­lanırdı.

İkincil satışlardan kalıcı gelir: NFT’ler tekrar satıldığın­da sanatkara her süreçten yüz­de 5–10 oranında hisse düşebilir (smart contract ile). Böylelikle sü­rekli pasif gelir sağlanır.

Riskler ve sınırlamalar ise şöyle sıralanabilir:

Pazar dalgalanması: NFT piyasası, 2021’de tepe yaptık­tan sonra hacim ve fiyat anlamın­da sert düştü. Kalıcı model şimdi oturmadı.

Yasal altyapı zayıf: Türki­ye’de telifin NFT’ye husus edil­mesi hâlâ gri alanda. MESAM ve MSG üzere kurumların şimdi NFT ile entegre bir altyapısı bulunmu­yor.

Teknik ve operasyonel yük: NFT satışı bir eser değil, toplu­luk ve teknoloji idaresi gerekti­rir. Sezen Aksu üzere daha seçici ve sakin üretim temposuna sahip bir sanatçı için bu süreç yorucu ola­bilirdi.

Hedef kitlenin dijital ye­terliliği:Aksu’nun kitlesi içinde kripto cüzdan kullanan, NFT sa­tın alabilecek dijital okuryazarlık düzeyindeki kullanıcı oranı dü­şük olabilir.

NFT MODELİNDE POTANSİYEL GETİRİ NE OLURDU

Varsayalım ki Sezen Aksu, ka­talog gelirlerinin yalnızca yüzde 25’lik kısmını NFT formatında tokenize etmeye karar verdi. Bu hissesi temsil eden bin adet NFT üretiliyor ve her biri, yıllık orta­lama 400 dolar telif getirisi sağ­layan bir hisseye denk geliyor. Artık kolay bir projeksiyon yapalım:

Bu NFT’lerin her biri, içer­dikleri üç yıllık gelir beklentisi üzerinden satışa çıkartılsın.

Bu da NFT başına yaklaşık bin 200 dolar kıymet manasına ge­lir (400 x 3).

Ancak hayran ilgisi ve dijital koleksiyon pahası sayesinde bu NFT’ler 3 bin ile 5 bin dolar arasın­da fiyatlandırılabilir.

Ortalama fiyatı 3 bin dolar ka­bul edersek:

Bin NFT x 3 bin dolar = 3 mil­yon dolar gelir (ve bu yalnızca yüzde 25’lik bir telif payından)

Ayrıca Sezen Aksu;

Koleksiyon bedeli taşıyan içerikleri (örneğin el yazısı şarkı sözleri, özel konser imgeleri, sonlu sayıda dijital albüm) NFT olarak sunduğunda bu kalemden ek 2–3 milyon dolar gelir sağlaya­bilir.

İleri evrede bu yapıyı bir hayran yatırım modeli (DAO) şek­linde organize ederek yatırımcı ve destekçilerden doğru­dan katkı toplasa, oradan da 3–4 milyon dolar elde edebilir.

Özetleyelim:

Tablo 2’de görüldüğü üzere yani Sezen Aksu, sırf kataloğunun çeyreğini NFT ile to­kenize etseydi bile, 8 ile 10 milyon dolarlık gelir potansiyeli ya­kalayabilirdi. Üstelik yapıtlarının çoğunda­ki denetimi hâlâ elinde tutarak.

Kataloğun tamamı NFT yoluyla değerlendirilseydi, bu sayı 25 milyon dolara kadar çıkabilir, klasik satıştaki 18 milyon doların üzerinde bir alter­natif yaratılabilirdi.

NEDEN BU MODEL TERCİH EDİLMEDİ

Bu soru, aslında “Neden eski/ klasik model tercih edildi” soru­sunun karşıtıdır. Karşılık epeyce net: NFT modeli hâlâ deneysel. Pazar likiditesi düşük. Yasal düzenleme­ler şimdi meçhul. Ve en değerlisi: peşin ödeme modeli NFT’ye nazaran çok daha inançlı.

Sezen Aksu, riski yatırımcıya değil, alıcıya devretti. Yani bir çeşit ‘exit’ (çıkış) yaptı. Kataloğunun getirisini bugünden sabitledi. Bu da dijitalleşmeyi yakalayan fakat çok risk almak istemeyen sanat­çılar için anlaşılır bir stratejidir.

Türkiye’de telif iktisadı kendine has şartlara sahip
Her ne kadar Sezen Aksu’nun müzik kataloğuna biçilen 18 mil­yon dolarlık bedel milletlerarası öl­çekte benzeri albüm satışlarına nazaran düşük bulunsa da bu durum Türkiye müzik piyasasının kendi­ne has mevcut ekonomik ve yapı­sal şartları göz önünde bulundu­rulduğunda anlaşılabilir bir sevi­yededir.

DİJİTAL GELİRLER NEDEN DÜŞÜK

Spotify Türkiye’de abone başına aylık ortalama gelir 0,72 ABD dola­rı civarındayken, bu sayı ABD’de 4,3 dolara kadar çıkabiliyor. You­Tube tarafında da Türkiye, en dü­şük CPM (bin gösterim başı gelir) oranlarına sahip ülkelerden biri: Türkiye’de ortalama CPM 3,1 ABD doları, ABD’de ise 32,7 dolar sevi­yesinde. Senkronizasyon gelirleri (film, dizi, reklam) sonlu sayıda ve düşük bütçeli projelerle sonlu ka­lıyor. Telif birlikleri olan MESAM ve MSG ise hâlâ gelişmekte olan yapılara sahip.

Tüm bu nedenlerle Sezen Ak­su’nun kataloğu, Türkiye pazarın­da potansiyelinin büyük kısmını zati gerçekleştirmişti. Yani artık ‘büyüme’ değil, ‘sürekli pasif gelir’ modelindeydi.

Bu üzere durumlarda, yatırım dünyasında sıkça başvurulan yön­tem şudur: “Nakit akışı doygunluğa ulaştığında, varlık satışıyla kâr re­alize edilir.” Aksu’nun yaptığı satış da bu yaklaşımla açıklanabilir.

BİR EMSAL OLABİLİR Mİ

Bu satış, Türkiye’de birçok sa­natçının dikkatini çekecektir. Bilhassa katalog geçmişi güç­lü olan ve faal üretimde olmayan isimler için bu strateji cazip hâle gelebilir. Mümkün tesir alanları ise şöy­le sıralanabilir:

Tarkan, Kenan Doğulu, MFÖ, Ajda Pekkan üzere sanatkarlar için portföy satışı bir alternatif hâline gelir.

Yatırım fonları, Türk müzik teliflerine yönelik yapılandırılmış eserler geliştirebilir.

MESAM–MSG üzere birlikler, NFT tabanlı telif paylaşımı üze­rine yasal ve teknolojik dönüşüm başlatabilir.

Hayran toplulukları, sanatçı­larla yatırım temelli bağlantı kurma­nın yollarını aramaya başlar.

Yani bu yalnızca bir satış değil; Türkiye’de telif hakkı şuurunun fi­nansal modele dönüşmesinin birinci adımıdır.

RASYONEL BİR ÇIKIŞ STRATEJİSİ

Finansal açıdan bakıldığında Se­zen Aksu’nun yaptığı satış, Tablo 3’teki üzere üç başlık altında değer­lendirilebilir.

Özgür Demirtaş’ın eleştirisi bir noktada haklıdır: Küresel karşılaş­tırmada kıymet düşük kalmıştır. An­cak kataloğun performans limit­leri, pazar gerçekleri ve Aksu’nun profilindeki bir sanatçı için bu sa­tış rasyonel bir ‘exit’ stratejisi ola­rak kıymetlendirilebilir.

NFT seçeneği ise heyecan veri­ci olmakla birlikte, ülkemiz şartla­rında şimdi ekonomik getirisi ga­ranti altına alınabilecek bir model değildir. Kolektif sahiplik fikri, kül­türel olarak alımlı olabilir ancak fi­nansal olarak hâlâ sonludur.

Daha garantili ve öngörülebilir bir model
Bölüm 3’te yer alan global çar­pan tahliline nazaran, Sezen Ak­su’nun kataloğu küresel sanatçıla­ra kıyasla daha düşük bir bedelle satılmış görünüyor. Lakin Türki­ye müzik piyasasının sonlu gelir potansiyeli dikkate alındığında, bu çarpan hâlâ yüksek sayılabilir.

Aksu’nun müziği artık global bir müzik devinin portföyünde ola­bilir, ancak bu sadece gelir modeli­nin el değiştirmesi manasına gelir. Sanatın kendisi değil. NFT’leşme, daha yaratıcı lakin daha belgisiz bir yol olurdu. Aksu ise tercihini, daha garantili ve öngörülebilir bir finan­sal modelden yana kullandı. İçinde bulunduğu pazar şartları, üretim temposu ve yasal altyapı göz önü­ne alındığında bu epeyce mantık­lı bir karar.

Finans literatüründe bunun ismi çok net: “Likiditeyi maksimi­ze ederek, yaratıcı denetimi koru­mak.”

Bir sanatçı için en akıllı satış bi­çimi de tahminen budur.