Yeni Şafak gazetesinin bugünkü maksadında Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek vardı. “Faiz arttı dolar yükseldi enflasyon azdı: Üretim düştü sanayi duruyor” başlıklı manşetle çıkan gazetede tenkitler şöyle sıralandı:
Türkiye; Haziran 2023’ten evvel yaşanan Kovid-19 salgını, Rusya- Ukrayna Savaşı, 6 Şubat sarsıntıları ve iki farklı seçime karşın düşük faiz sayesinde üretimini, istihdamını ve ihracatını artırarak büyümeye devam etti.
Yaşanan onca olumsuz hadise karşısında tökezlemeyen Türkiye, son 24 aydır yüksek faizle boğuşuyor. İktisadın önündeki tek mahzur olarak görülen yüksek faize dayalı Ortodoks para siyaseti, enflasyonla uğraşta istenilen sonucu vermek bir yana ülkeye ağır yük bindirdi.
Mayıs 2024’te yüzde 75,45 ile tepeyi gören enflasyon kemer sıkma siyasetleri uygulandığı halde lakin yüzde 37,86’ya düşürülebildi. Yüksek faiz binlerce işletmenin kapısına kilit vurmasına, emek ağır kesimlerde de işten çıkarmalara yol açtı.
İFLASLAR KATLANDI
2025’in Ocak- Nisan devrinde konkordato talepleri 2024 ile kıyaslanmayacak derecede arttı. İflas müracaatında bulunan şirket sayısı 2024’ün tamamında 1.723 olurken, 2025’in birinci 4 ayındaki sayı şimdiden 782’ye çıktı.
Aynı periyotta iflas kararı verilen paraya muhtaçlığı olan şirketler, kârlarının büyük bir kısmını faize ödüyor. 2024’te sadece kamunun iç ve dış borç için ödediği faiz fiyatı 1 trilyon lirayı aştı. 2025’in Ocak- Nisan devrinde de bütçeden borçlara ödenen faiz sarfiyatı 260,7 milyar liraya dayandı. Uzmanlar, nisan ayı bütçe masraflarının yüzde 23’ünün ve vergi gelirlerinin yüzde 33’ünün borç faiz masraflarına ayrıldığını, 2008 global krizindeki seviyeye geri dönüldüğünü belirtiyor. Kamunun 2025 yılının tamamında da iç ve dış borçları sebebiyle 2 trilyon liraya yakın faiz ödemesi yapması öngörülüyor.
MERKEZ’İN KORKTUĞU
Türkiye’de artık sonlu üretim sebebiyle arz bolluğu oluşmuyor. Üretim yetersizliği enflasyonu aşağı çekmeyi de zorlaştırıyor. Merkez Bankası idaresinin daha evvel dikkat çektiği durum resmen yaşanıyor. Yüksek faiz enflasyonu düşürmek bir yana iktisada ziyan vermeye başladı. şirket sayısı yüzde 51,4 artışla 53’e ulaştı. Geçen yılın tamamında ise 132 şirket resmi olarak iflas duyurmuştu.
BANKALAR KÂRDA ÜRETİCİ ZARARDA
Yatırımların uygunca yavaşladığı bu türlü bir periyotta endüstrici, tüccar, esnaf, çiftçi ve teşebbüsçü bankaların kapısından içeri adım atmakta zorlanıyor. Kredi alabilen de kazandıklarını faizcilere kaptırıyor. Birinci çeyrek bilançolarına bakıldığında tablo çok net anlaşılıyor. En yüksek kâr açıklayanların bankalar, ziyan edenlerin ise üreten, ihracat yapan ve istihdama katkıda bulunan firmalar olduğu görülüyor.
BORSADAKİ ŞİRKETLER DE ZORDA
İlk çeyrek bilançolarını duyuran Borsa İstanbul’a kote 552 şirketin 282’i ziyan açıkladı. Halka açık olan kurumsal şirketlerin yarıya yakınının ziyan etmesi, yüzde 46 düzeyinde tutulan faizlerin bir sonucu olarak bedellendiriliyor. Güç, petro kimya, beyaz eşya, demir çelik kesimlerinde bulunan büyük şirketlerin yükselen ziyan grafiği dikkat çekiyor. O denli ki net kâr toplamları yüzde 47 azalışla 97 milyar liraya inen şirketler birinci çeyrekte gerçek olarak büyüme performansı bile sergileyemedi.
FAİZ ARTTI TABLO BİLAKİS DÖNDÜ
Faizlerin yüzde 8,5 düzeyine düşürüldüğü Mayıs 2023 seçimlerinden evvelki süreçte enflasyon yüzde 38 düzeyinde bulunuyordu. Dolar kuru 20 lira civarındaydı. İktisat 2022’de yüzde 5,5 ve 2023’te yüzde 4,5 oranında büyüdü. Finansmana erişimin kolay olması münasebetiyle firmalar üretimini sürdürdü, ihracatını ve istihdamını da güçlendirdi. Mayıs 2023 seçimlerinin akabinde enflasyonla çaba için para siyasetlerinde yapılan makas değişikliği ise, makroekonomik göstergeleri zayıflattı. Merkez Bankası’nın faizleri yüzde 8,5’ten yüzde 50’ye çıkarmasıyla birlikte enflasyon Mayıs 2024’te yüzde 75,45 ile tepe yaptı. 2024’ü yüzde 44,4 enflasyonla kapatsak da bu oran, başlangıçta konulan maksatların çok üzerinde gerçekleşti. Türkiye’nin tekrar yüksek faiz döngüsüne sokulduğu tarihlerde Merkez Bankası’nın 2024 yıl sonu için enflasyon varsayımı yüzde 36 olarak belirlenmişti.
EKONOMİK BÜYÜME ZAYIFLADI
Yüksek faize karşın maksadın hala tutturulamadığı enflasyon tesiriyle orta ve dar gelir kümelerinin alım gücü azaldı. Dolar kurunun bedeli 2 yılda yüzde 87 oranında artarak 40 lira eşiğine geldi. Ülkenin büyüme suratı 2024’te yavaşlayarak yüzde 3,2 ile potansiyelinin altında kaldı. Yeni yatırım yapmak zorlaştı. Birtakım firmalar üretimini yurt dışına kaydırdı. Vatandaşın ve şirketlerin krediye ulaşması imkânsıza yakın bir hal aldı. İşletme kredilerinin yıllık maliyeti uzun bir müddettir yüzde 60’ın üzerinde seyrediyor. Bilhassa sanayiciyi güç durumda bırakan yüksek faiz maliyeti, üretimi de sınırlıyor.
KAYNAKLAR YATIRIMA DEĞIL FAİZCİYE GİDİYOR
Faizlerin yükselmesiyle birlikte rantiyecilerin de hesapları kabardı. Bankacılık bölümünün mevduatı iki katına çıktı. Buna rağmen toplanan paraların krediye dönüşme oranı zayıfladı. 2 Haziran 2023 prestijiyle bankacılık kesiminin mevduatı 10 trilyon 421 milyar lira iken, birebir tarihlerde kullandırılan toplam krediler ise 9 trilyon 261 milyar lira tutarındaydı. Bugün ise 21 trilyon 926 milyar liralık mevduata rağmen, kullandırılan kredi ölçüsü 18 trilyon 444 lira düzeyinde bulunuyor. Rasyo oranının 89’dan 84’e düştüğünü ortaya koyan tablo; kaynakların yatırım, üretim ve istihdamda değil, faizde değerlendirildiğini gösteriyor.
İMALATTA KAN KAYBI SÜRÜYOR
En stratejik dal olan ve mali sıkılaştırma tedbirleri ile bilhassa faizlerin yüksek seviyesinden en fazla olumsuz etkilenen imalat sanayiinde ise inanç erozyonu tıpkı süratle devam ediyor. İmalat endüstrinde kapasite kullanım oranı Haziran 2024’ten beri yüzde 76 düzeyinin altında seyrediyor. Mayıs 2025’te 0,5 puan ile hudutlu bir artış göstererek yüzde 75,1 oranında gelen bilgi imalatta kan kaybının sürdüğüne işaret ediyor.
Odatv.com
