Zelzele uzmanı uyardı: Tek faylı harita tehlikesi… AFAD bile bunu kullanıyor… Muhteşem bilgisayarlı yeni teknoloji… En riskli ve inançlı yerler

TEK FAYLI HARİTANIN KENDİSİ TEHLİKE

Prof. Cenk Yaltırak, 2001 tarihli ‘Marmara Zelzele Haritası’nın hazırlanmasında kullanılan sismik datanın bin 630 kilometre olduğunu söyleyerek kamu ve belediyelerin tek fay modelli haritaya dayanan MTA’nın faal fay haritasını kullandığını açıkladı. Yaltırak, kamu ve belediyelerin MTA’nın etkin fay haritasının, 2001’de yayınlanan tek fay modelli harita olduğunu söyledi. Yaltırak, “MTA fay haritası yalnızca fikir vermek için olduğu halde AFAD tehlike haritası buna dayanıyor” dedi. Karar gazetesinin haberine nazaran Yaltırak, “MTA’nın haritasının alt köşesinde ‘Bu harita yalnızca fikir vermek içindir’ muharrir. Ama göreceğiniz üzere AFAD tehlike haritası buna dayanır. Haritalar, daha geniş ve yeni datalarla, yeni teknolojiler kullanılarak yenilenmesine karşın MTA tıpkı haritayı yayınlamaya devam ediyor” diye konuştu.

22 BİN BİLGİLİ, ÜSTÜN BİLGİSAYAR DESTEKLİ

2019’dan beri farklı kuruluşlar tarafından toplanan sismik bilgilerle hazırladıkları şimdiki haritaya dikkat çeken Prof. Yaltırak, şunları söyledi: Yeni haritamız 22 bin km data ve bir harika bilgisayarın tahlilleri ile yapıldı. Mükemmelleştirmek için uğraşıyoruz. 3B datada yapılan yapay zeka tahlili ile bizim 2 boyutlu datadan elde ettiğimiz sonuçlar uyumlu. Amacımız bilgi tabanlarını birleştirerek yeni bir tahlil yapmak. Böylelikle artık Marmara’da bir fay haritası değil, fayların pozisyonlarını ve karakterlerini içeren sayısal bir bilgi tabanını üreteceğiz.

AFAD, MTA’NIN 2001’DEKİ TEK FAY ÇİZİMİNİ KULLANIYOR

Beklenen büyük Marmara sarsıntısına ait öngörülerin, 24 yıl evvelki kısıtlı bilgileri temel alan fay haritasına dayandığı ortaya çıktı. İTÜ’de 2019’da 22 bin kilometrelik daha geniş sismik bilgilerle yeni bir harita oluşturduklarını belirten Prof. Dr. Cenk Yaltırak, MTA’nın tek faylı haritasının kamu ve belediyelerin kullanılmakta ısrarcı olmalarına mana veremediğini söyledi.

‘BU BİLGİLER KÂĞIT ÜZERİNDE’

Marmara Denizi’nde 1974’ten beri sismik araştırma yapıldığını belirten Yaltırak, “Bu çalışmalarda 30 bin km’ye yakın sismik kesit toplandı. Şu anda yaygın olarak kullanılan ve 2001’de yayınlanan haritanın yapılması için kullanılan sismik bilgi ise bin 630 km’dir. Bu datalar kâğıt üstünde haritalandı ve bu haritada fayın düzlemi dik kabul ediliyor. Bu çalışma dışında biz, 2019’dan başlayarak farklı kuruluşlar tarafından toplanan tüm sismik dataları bir ortaya getirdik ve çok sık sismik kesit ve yeni geliştirdiğimiz 3B harita yapacak bir yaklaşımla tüm Marmara Denizi’ni 1 km’den daha az aralıklarla sismik kesitlerle derine gerçek haritaladık. Bu harita yeni bir harita ve biz tüm risk tahlil hesaplamamalarını bu harita ile yapıyoruz. Halbuki kamu ve belediyeleri MTA faal fay haritasını kullanıyor. MTA fay haritası yalnızca fikir vermek için olduğu halde AFAD tehlike haritası buna dayanır. Haritalar, daha geniş ve yeni bilgilerle, yeni teknolojiler kullanılarak yenilenmesine karşın, MTA bu değişikliği yapmayı gerekli görmediğinden sorumluluğu olmadan bu haritayı yayınlamaya devam ediyor” diye konuştu.

‘SAYISAL BİR BİLGİ TABANI ÜRETİYORUZ’

Yaltırak yeni bir Marmara haritası hazırladıklarını belirterek, “Haritamızda 22 bin km data bir üstün bilgisayarın tahlilleri ile yapıldı. Artık bu bilgiyi 3 boyutlu sismik data ile desteklemek ve haritayı birkaç on metrede 15 km derine kadar mükemmelleştirme işi için uğraşıyoruz. 3B datada yapılan yapay zeka tahlili ile bizim 2 boyutlu datadan elde ettiğimiz sonuçlar uyumlu. Şu anda sorun bu bilgi tabanlarını birleştirerek yeni bir tahlil yapmak. Böylelikle artık Marmara’da bir fay haritası değil, Marmara Denizi tabanında yer alan fayların mekânsal pozisyonlarını ve karakterlerini içeren sayısal bir data tabanını Marmara Etkin Fay Tehlike ve Risk Uygulama ve Araştırma Merkezi’nde üreteceğiz” diye konuştu.

‘TEHLİKE DÜN NE İSE BUGÜN DE AYNI’

Silivri zelzelesini de pahalandıran Yaltırak, “Son zelzele, Silivri’nin 25 km güneyinde Orta Marmara Sırtı üzerinde Kuzey Anadolu Fayı’nın Kumburgaz segmenti üzerinde 13 km derinde Mw 6.2 büyüklüğünde gerçekleşmişti. Kırık yaklaşık 20 km uzunluğunda ve üzerinde 30 cm’lik bir hareket oldu. Birebir segmentin üzerinde kelam konusu alanda 1766’dan beri biriken 3.7 metrelik atımdan bu atım eksildi. Bu sarsıntı olmadan evvel bu segmentte birikim Mw 7.4’tü. Artık ise Mw 7.38. Bu matematik bir hesaplama. Bu durumda virgülden sonra ikinci hane bir şeyi değiştirmiyor. Dün ne ise tehlike bugün de aynı” tabirlerini kullandı. “Deprem tedbirleri için, TV’de konuşanların yarattığı ve kamu ve toplumu içinde sürüklediği bu kakafoniden çıkmak lazım” diyen Yaltırak, “Burada anlaşılması gereken kova dolu ve ne vakit hangi damlayla taşacağı değil, kovadaki su boşalınca suyun nereyi basacağı meselesidir” diye konuştu. Sarsıntı uzmanı diye bir uzmanlık olmadığını söyleyen Yaltırak, “Deprem konusunda konuşanlara doktoranızı hangi hususta yaptınız diye sormak lazım. Mevzu ortopedi ancak cildiyeci, ürolog, hematolog fikir yürütüyor” sözlerini kullandı.

EN İNANÇLI VE RİSKLİ ZEMİNLER

Öte yandan Prof. Övgün Ahmet Ercan ise “İstanbul’un jeofizik haritası”nı paylaşarak riskli ve inançlı tabanları gösterdi. Ercan şu tabirleri kullandı: “Jeofizik harita; yerin sarsıntı sırasında davranışını, ayrıyeten yapılaşma için dayanımını gösteren temel bilgileri yansıtır. Zelzele sırasında yıkımların yüzde 65’i yerden, yüzde 35’i yapıdan gelen problemlerden kaynaklanır. Tahlil; sağlam yerde, sağlam yapıdır. Lacivert: en sağlam, en inançlı yerler. Yeşil: güçlü, inançlı yerler. Sarı: dayanıksız, inançsız yerler Kahverengi: en dayanıksız, en inançsız yerler. ( İmaj İBB) Haritada yapınızın yerini bulup değerlendirin.”